Al Jazeera’nin yayımladığı, IMF, Dünya Bankası ve ülkelerin resmî mali verilerine dayanan araştırma, Arap dünyasının en borçlu ülkelerini ortaya koydu. 2025 yılı verilerine göre en fazla kamu borcuna sahip 10 Arap ülkesinin toplam borcu 1,73 trilyon dolara ulaşırken Suudi Arabistan ve Mısır listenin ilk iki sırasında yer aldı. Araştırma, ülkelerin toplam borç miktarları ile milli gelirlerine oranla taşıdıkları borç yükü arasındaki büyük farklılıkları da gözler önüne serdi.
Küresel kamu borcunun 2025 yılında dünya ekonomisinin yüzde 94'üne ulaşması, ülkelerin borçlanma kapasitesini yeniden gündeme taşıdı. Arap ülkelerinin kamu maliyesine ilişkin verilerinde ise borcun toplam büyüklüğü ile ekonomiye oranı arasında önemli farklılıklar görüldü. Petrol ihracatçısı ülkeler ile enerji ithalatına bağımlı ekonomilerin borç yapıları da birbirinden ayrıştı.
Küresel kamu borcu dünya ekonomisinin büyüklüğüne yaklaşıyor
Uluslararası Para Fonunun (IMF) mali görünüm değerlendirmelerine göre dünya genelinde kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) oranı 2025 yılında yaklaşık yüzde 94 seviyesine ulaştı.
Küresel kamu borcunun 2029 yılına kadar dünya ekonomisinin toplam büyüklüğüne eşit hale gelerek yüzde 100'e çıkması bekleniyor.
Artan faiz ödemeleri, kamu harcamaları ve bütçe üzerindeki baskılar, hükümetlerin ekonomik krizlere karşı kullanabileceği mali kaynakları sınırlayan başlıca unsurlar arasında bulunuyor.
Arap ülkelerinde toplam borç 1,73 trilyon dolara ulaştı
2025 yılı sonuna ait kamu borcu verilerinde Arap dünyasının en fazla borç taşıyan 10 ülkesi belirlendi.
Listede yer alan ülkelerin toplam kamu borcu yaklaşık 1,73 trilyon dolara ulaşırken Suudi Arabistan ve Mısır'ın toplam borcu 793 milyar doları aştı.
Ancak toplam borç miktarı, ülkelerin ekonomik açıdan taşıdığı yükü tek başına göstermiyor. Suudi Arabistan'da kamu borcunun milli gelire oranı yaklaşık üçte bir seviyesinde kalırken Sudan'da bu oran yüzde 200'ün üzerine çıkıyor.
En fazla kamu borcu bulunan 10 Arap ülkesi
2025 yıl sonu verileri · Tutarlar milyar ABD dolarıdır.
Sıra | Ülke | Kamu borcu | Borç/GSYH |
|---|---|---|---|
1 | Suudi Arabistan | 405,1 | %31,8 |
2 | Mısır | 388,0 | %86,8 |
3 | Birleşik Arap Emirlikleri | 208,1 | %33,9 |
4 | Cezayir | 150,3 | %52,1 |
5 | Irak | 139,4 | %52,8 |
6 | Fas | 125,4 | %66,6 |
7 | Katar | 93,0 | %42,4 |
8 | Sudan | 80,9 | %204,4 |
9 | Bahreyn | 70,6 | %144,3 |
10 | Libya | 67,1 | %153,8 |
Suudi Arabistan 405,1 milyar dolarla ilk sırada
Suudi Arabistan'ın kamu borcu 2025 sonunda 1,519 trilyon riyale, dolar cinsinden 405,1 milyara ulaştı.
Ülkenin iç borcu 943,4 milyar riyal (251,6 milyar dolar), dış borcu ise 575,7 milyar riyal (153,5 milyar dolar) olarak kaydedildi. Böylece borçların yaklaşık yüzde 62'si iç piyasadan, yüzde 38'i ise dış kaynaklardan oluştu.
Suudi Arabistan'ın toplam kamu borcu 2024 sonundaki 324,2 milyar dolar seviyesinden yaklaşık yüzde 25 artarak yeni seviyesine çıktı. Buna rağmen borcun milli gelire oranı yüzde 31,8 olarak gerçekleşti.
Mısır'ın kamu borcu 388 milyar dolara yükseldi
Mısır'da genel yönetim kamu borcu 2025 sonu itibarıyla 18,471 trilyon Mısır lirasına ulaştı. Bu tutar, yıl sonu döviz kuru üzerinden yaklaşık 388 milyar dolara karşılık geldi.
Bütçe kapsamındaki iç borç 12,773 trilyon Mısır lirası (268,3 milyar dolar) olurken dış borç 3,639 trilyon lira (76,4 milyar dolar) olarak kaydedildi.
Dış borcun yaklaşık yarısını çok taraflı kuruluşlardan sağlanan krediler, yüzde 38'ini ise uluslararası tahviller oluşturdu. Genel yönetim borcunun bütçe kapsamındaki borçları aşan 43,3 milyar dolarlık bölümü, ekonomik kamu kuruluşlarının net yükümlülüklerinden kaynaklandı.
Mısır'ın kamu borcunun milli gelire oranı yüzde 86,8 seviyesinde hesaplandı.
Birleşik Arap Emirlikleri'nin borcu 208 milyar doları aştı
Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) genel yönetim kamu borcu 2025 sonunda 764,1 milyar dirheme ulaştı. Dolar karşılığı yaklaşık 208,1 milyar olan borcun GSYH'ye oranı yüzde 33,9 olarak gerçekleşti.
Ülkenin toplam borcu, federal hükümet ile emirlik yönetimlerinin yükümlülüklerini kapsıyor.
Federal hükümetin yerel borcu 26,9 milyar dirhem (7,3 milyar dolar) seviyesinde bulunurken 2021-2024 yılları arasında dört ayrı işlemle toplam 10 milyar dolarlık uluslararası tahvil ihracı gerçekleştirildi.
Federal yönetimin borçlanma rakamları, ülkenin bütün kamu borcunu temsil etmiyor.
Cezayir'in kamu borcu 150,3 milyar dolar oldu
Cezayir'in 2025 sonundaki kamu borcu yaklaşık 19,472 trilyon dinar, yani 150,3 milyar dolar olarak hesaplandı.
Borcun milli gelire oranı yüzde 52,1 olurken finansmanın büyük bölümü iç kaynaklardan sağlandı.
Ülkede devam eden bütçe açıklarının kamu maliyesindeki hareket alanını daralttığı ve merkez bankası kaynaklarına bağımlılığı artırdığı belirtildi.
Cezayir ekonomisinin toplam dış borcu milli gelirin yalnızca yüzde 0,8'i düzeyinde bulunuyor. Bu gösterge, kamu kesimi dışındaki yükümlülükleri de içerdiği için doğrudan devletin dış borcu anlamına gelmiyor.
Irak'ın kamu borcu 139,4 milyar dolara ulaştı
Irak'ta kamu borcu 2025 yılı sonunda 181,277 trilyon dinar olarak hesaplandı. Dolar karşılığı yaklaşık 139,4 milyar olan bu tutarın milli gelire oranı yüzde 52,8 seviyesinde gerçekleşti.
Irak Merkez Bankasının daha dar kapsamlı iç borç verilerinde ise 90,515 trilyon dinarlık (69,6 milyar dolar) bakiye yer aldı.
Bu tutarın yaklaşık 35,2 milyar dolarlık bölümünü merkez bankasının kamuya yönelik alacakları oluşturdu. Kalan yükümlülükler arasında krediler, hazine bonoları ve tahviller bulunuyor.
Fas'ın kamu borcunun yüzde 74'ü iç piyasada
Fas Hazinesinin borç stoku 2025 sonunda 1,145 trilyon dirheme, yaklaşık 125,4 milyar dolara ulaştı. Borcun milli gelire oranı yüzde 66,6 olarak kaydedildi.
İç borç 845,2 milyar dirhem (92,6 milyar dolar) ile toplamın yaklaşık yüzde 74'ünü oluşturdu. Dış borç ise 299,8 milyar dirhem (32,8 milyar dolar) seviyesinde gerçekleşti.
Dış borcun yüzde 64,4'ü euro, yüzde 27,2'si dolar cinsinden yükümlülüklerden oluştu.
Katar'da dış borç toplamın yarısını geçti
Katar'ın kamu borcu 2025 sonunda 338,6 milyar riyale, yaklaşık 93 milyar dolara yükseldi. Borcun milli gelire oranı yüzde 42,4 oldu.
Ülkede iç borç 158,4 milyar riyal (43,5 milyar dolar) ile toplamın yüzde 46,8'ini oluşturdu. Dış borç ise 180,2 milyar riyale (49,5 milyar dolar) ulaşarak yüzde 53,2 pay aldı.
Katar, yılın son çeyreğinde dış piyasalarda 14,6 milyar riyallik (4 milyar dolar) tahvil ve sukuk ihracı gerçekleştirirken yaklaşık 4,9 milyar riyallik (1,3 milyar dolar) borç ödemesi yaptı.
Sudan'da kamu borcu milli gelirin iki katını aştı
Sudan'ın 2025 yılı kamu borcu yaklaşık 222,482 trilyon Sudan lirası (80,9 milyar dolar) olarak tahmin edildi.
Sudan'da kamu borcunun milli gelire oranı yüzde 204,4'e ulaşarak en fazla toplam borca sahip 10 Arap ülkesi arasındaki en yüksek seviyeyi oluşturdu.
Ülkede devam eden savaş, ekonomik faaliyetlerin yanı sıra resmi istatistiklerin hazırlanmasını da olumsuz etkiledi. Kamu borcu serisindeki son gerçekleşmiş yılın 2021 olması nedeniyle 2025 verileri tahmini nitelik taşıyor.
Sudan, uluslararası değerlendirmelerde borç yükümlülüklerini yerine getiremeyen ülkeler arasında bulunuyor.
Bahreyn'in kamu borcu 70,6 milyar dolar olarak hesaplandı
Bahreyn'in 2025 yılı kamu borcu yaklaşık 26,561 milyar dinar, yani 70,6 milyar dolar olarak tahmin edildi. Borcun GSYH'ye oranı yüzde 144,3 seviyesinde gerçekleşti.
Ülkenin yayımladığı daha dar kapsamlı verilere göre merkez bankasından sağlanan finansman hariç iç borç 16,7 milyar dolar oldu.
Dış borç ise 42,3 milyar dolar seviyesinde kaydedildi. Bu tutarın yaklaşık 7,4 milyar doları Körfez Kalkınma Programı kapsamındaki finansmanlardan oluştu.
Söz konusu iç ve dış borç toplamının 58,9 milyar dolarda kalması, merkez bankasından yapılan borçlanmaların bu hesaplamada yer almamasından kaynaklandı.
Libya'da kamu borcunun milli gelire oranı yüzde 153,8
Libya'nın 2025 sonundaki kamu borcu 363,5 milyar dinar, yaklaşık 67,1 milyar dolar olarak hesaplandı.
Borcun milli gelire oranı yüzde 153,8 seviyesinde gerçekleşti. Kamu borcunun tamamı yerel para birimi üzerinden kaydedildi ve merkez bankasının elinde bulunuyor.
Bu yükümlülüklere faiz uygulanmazken belirlenmiş bir geri ödeme takvimi de bulunmuyor. Borçların idari işlemlerle tasfiye edilebileceği belirtiliyor.
Libya'da ekonomik verilerin sık sık güncellenmesi ve milli gelir hesaplamalarındaki belirsizlikler nedeniyle borç oranlarının değişebileceği ifade ediliyor.
Petrol ithalatçısı Arap ülkelerinde faiz yükü artıyor
Orta Doğu ve Kuzey Afrika'da petrol ithalatına bağımlı ülkeler, kamu borçlarının yanı sıra faiz ödemelerindeki yükselişle de karşı karşıya bulunuyor.
Dünya Bankasının hesaplamalarına göre bölgede petrol ithal eden ülkelerin 2025 yılındaki faiz ödemelerinin kamu gelirlerinin yaklaşık yüzde 40'ına ulaşması bekleniyordu.
Yüksek borçlanma maliyetleri, kamu yatırımlarını ve tüketimi sınırlayabilen unsurlar arasında yer alıyor.
Petrol fiyatlarının gerilemesi enerji ithalatçılarının maliyetlerini azaltabilirken Körfez ülkelerinde çalışan işçilerin ülkelerine gönderdiği döviz transferlerinde azalmaya da neden olabiliyor.
IMF'den Arap ekonomilerine borç yönetimi uyarısı
IMF Orta Doğu ve Orta Asya Departmanı Direktörü Cihad Azur, ülkelerin mali ve dış finansman alanındaki hareket kabiliyetlerini yeniden güçlendirmeleri gerektiğini belirtti.
Azur, borçlanma süreçlerinin orta vadeli mali programlarla yönetilmesini ve borç yönetiminden sorumlu kurumların güçlendirilmesini önerdi.
Gelişmiş ekonomilerde kamu maliyesinin sürdürülebilirliğine ilişkin endişelerin artmasının, yüksek finansman ihtiyacı bulunan ülkelere yönelik borçlanma maliyetlerini de yükseltebileceğine dikkat çekti.
Doların değer kaybı borç yükünü nasıl etkiliyor?
Küresel finansal koşulların gevşemesi ve doların zayıflaması, gelişmekte olan ekonomilere yönelik sermaye akımlarını destekleyen gelişmeler arasında bulunuyor.
Ancak döviz kurundaki değişimlerin kamu borçları üzerindeki etkisi ülkelerin borçlarının hangi para birimlerinden oluştuğuna göre farklılaşıyor.
Dolar cinsinden yüksek borcu bulunan ve para birimi dolara sabitlenmemiş ülkelerde doların değer kaybetmesi, yerel para cinsinden borç yükünü hafifletebiliyor.
Dolarla bağlantılı kur sistemlerini kullanan ülkelerde ise dış ticaret ve rekabet koşulları farklı şekilde etkileniyor. Bu nedenle kamu borcunun sürdürülebilirliği değerlendirilirken toplam borç miktarının yanında milli gelire oranı, faiz yükü ve döviz cinsi dağılımı da dikkate alınıyor.
