Hürmüz Boğazı krizi küresel emtia piyasalarını sarsıyor

Küresel enerji ticaretinin en kritik arterlerinden biri olan Hürmüz Boğazı’nda artan gerilim, yalnızca petrol ve doğal gaz piyasalarını değil, gıda ve gübre başta olmak üzere geniş bir emtia yelpazesini tehdit ediyor. Jefferies tarafından yayımlanan kapsamlı analiz, bölgedeki olası aksaklıkların çok katmanlı bir ekonomik şok yaratabileceğine işaret ediyor.

Hürmüz Boğazı, dünya enerji akışının kalbinde yer alıyor. Günlük yaklaşık 20 milyon varil ham petrol ve petrol türevinin geçtiği bu dar geçit, aynı zamanda küresel sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sini taşıyor. Bu nedenle yaşanacak herhangi bir kesinti, zincirleme etkilerle küresel fiyat dengelerini sarsma potansiyeli taşıyor.

Hürmüz Boğazı’nda yaşanacak bir aksama, küresel enerji arzının önemli bölümünü doğrudan etkileyerek petrol ve gaz fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açabilir.

GIDA FİYATLARINDA ÜÇLÜ ŞOK: LOJİSTİK, GÜBRE VE BİYOYAKIT BASKISI

Analize göre kriz, gıda piyasasında eş zamanlı üç farklı baskıyı tetikliyor. İlk olarak, artan nakliye maliyetleri gıda fiyatlarını doğrudan yukarı çekiyor. Küresel ticaretin büyük bölümü deniz taşımacılığı ve dizel yakıtlı lojistik ağlara bağlı olduğu için, enerji fiyatlarındaki yükseliş tüm gıda kategorilerine yansıyor.

İkinci olarak, doğal gaz akışındaki aksaklıklar gübre üretimini tehdit ediyor. Körfez bölgesinde sıkışan gaz, amonyak üretiminin temel girdisi konumunda. Bu da özellikle nitrojen bazlı gübrelerin arzında ciddi riskler yaratıyor.

Doğal gaz arzındaki kesintiler, gübre üretimini sekteye uğratarak tarımsal üretim maliyetlerini küresel ölçekte artırabilir.

Üçüncü olarak ise biyoyakıt dinamiği devreye giriyor. Petrol fiyatlarının yükselmesi, tarımsal ürünlerin enerji üretiminde kullanılmasını daha cazip hale getiriyor. Bu durum, gıda ile enerji arasında doğrudan bir rekabet doğuruyor.

PETROL 100 DOLAR EŞİĞİ VE YENİ DENGE ARAYIŞI

Uzmanlara göre petrol fiyatlarının varil başına 100 dolar seviyesinin üzerine çıkması, biyoyakıt üretimini hızlandırarak tarımsal ürün talebini artırabilir. Bu eşik, bölgesel maliyet yapıları ve emtia fiyatlarına göre değişkenlik gösterse de genel eğilim, enerji fiyatlarındaki artışın gıda piyasasını doğrudan etkilediğini ortaya koyuyor.

Bununla birlikte mevcut fiyat seviyelerinde güneş ve rüzgar enerjisi, birçok ülkede en düşük maliyetli yeni elektrik üretim kaynağı olmaya devam ediyor. Bu durum, enerji güvenliği endişeleriyle birlikte yenilenebilir enerji yatırımlarına ivme kazandırıyor.

FOSİL YAKIT KİLİTLENMESİ RİSKİ GÜNDEMDE

Jefferies, kısa vadeli enerji krizlerine karşı alınacak hızlı politikaların uzun vadede farklı riskler yaratabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle enerji açığı yaşayan ülkelerin kömür kapasitesini artırması, uzun vadeli LNG anlaşmalarına yönelmesi veya yerli fosil yakıt üretimini genişletmesi “fosil yakıt kilitlenmesi” riskini gündeme taşıyor.

Enerji arz güvenliği için alınan acil kararlar, uzun vadede fosil yakıtlara bağımlılığı artırarak iklim hedeflerini tehlikeye atabilir.

KÖMÜR GERİ DÖNÜYOR: EMİSYONLARDA ARTIŞ BEKLENTİSİ

Artan LNG fiyatları ve arz sıkıntıları, özellikle Avrupa ve Asya’da enerji üretiminde kömüre dönüşü hızlandırıyor. Daha önce 2022 yılında da benzer bir tablo yaşanmış, pahalı gaz nedeniyle kömür üretimi yeniden artış göstermişti.

Bu gelişme, küresel karbon emisyonlarının yeniden yükselmesine neden olabilir. Krizin süresi ve Katar başta olmak üzere büyük üreticilerin devre dışı kalma süresi, bu etkinin boyutunu belirleyecek en kritik faktörler arasında yer alıyor.

İKLİM KRİZİYLE ÇİFTE BASKI

Öte yandan Dünya Meteoroloji Örgütü’nün 2025 Küresel İklim Durumu raporu, gezegenin alarm verdiğini ortaya koyuyor. Raporda, tüm temel iklim göstergelerinin kritik seviyelere ulaştığı ve küresel ölçekte “acil durum” sinyalleri verdiği vurgulanıyor.

Enerji ve emtia piyasalarındaki bu tür şokların, zaten kırılgan olan iklim dengesi üzerinde ek baskı yaratması bekleniyor.