İklim ve aşırı hava olaylarının ekonomik etkileri, hasar gören binalar ve altyapıyla sınırlı kalmıyor. Üretimde kesintiler, tarımsal verimlilik kayıpları, çalışılamayan saatler ve artan enerji ihtiyacı, ekonomik maliyeti büyütüyor. Sigorta kapsamı dışında kalan zararlar ise hane halklarının, şirketlerin ve kamu bütçelerinin üzerindeki yükü artırıyor.
EKOTÜRK Araştırma Masası’nın uluslararası kuruluşların raporlarından derlediği verilere göre, 2025 yılında küresel doğal afetlerin ekonomik maliyeti 224 milyar dolar olarak tahmin edildi. Bu kaybın yüzde 92’si hava olaylarından kaynaklandı. Aşırı sıcakların çalışma kapasitesini azaltmasından doğan potansiyel gelir kaybı ise ayrı bir hesaplamada 1 trilyon doları aştı.
Afet zararının yarısından fazlası sigorta dışında kaldı
Munich Re’nin hesaplamasına göre, 2025’te doğal afetlerin yol açtığı 224 milyar dolarlık ekonomik kaybın 108 milyar doları sigorta kapsamındaydı. Geriye kalan 116 milyar dolarlık zarar ise sigorta dışında kaldı.
Hava olaylarının toplam ekonomik kayıplardaki payı yüzde 92 olurken sigortalı kayıplardaki payı yüzde 97’ye ulaştı. Bu tablo, hava kaynaklı afetlerin sigortacılık açısından da önemli bir finansal risk oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Avrupa Çevre Ajansı’nın 1980–2024 dönemine ilişkin verilerine göre ise Avrupa’da hava ve iklim kaynaklı ekonomik kayıpların yüzde 20’sinden azı sigortayla karşılandı. Sıcak hava dalgaları, kuraklık ve orman yangınları gibi olaylarda sigorta kapsamı daha sınırlı kaldı.
Sigortalanmayan zararlar, afet sonrasında yeniden inşa ve finansman ihtiyacını artırırken kamu ve özel sektör arasındaki risk paylaşımını da gündeme taşıyor.
On yıllık doğal afet zararı yaklaşık 3,79 trilyon dolar
Aon’un yıllık ekonomik kayıp serisine göre, 2015–2024 döneminde doğal afetlerin toplam ekonomik maliyeti yaklaşık 3,79 trilyon dolara ulaştı. Bu toplam, hava olaylarının yanı sıra depremler gibi iklim kaynaklı olmayan afetleri de içeriyor.
Söz konusu dönemde en yüksek yıllık kayıp 627 milyar dolarla 2017’de kaydedildi. Ekonomik zarar 2023’te 402 milyar dolar, 2024’te ise 374 milyar dolar oldu.
Dünya Meteoroloji Örgütü’nün daha uzun bir dönemi kapsayan ayrı çalışmasında, 1970–2021 yılları arasında hava, iklim ve su kaynaklı afetlerin yaklaşık 4,3 trilyon dolarlık ekonomik kayba neden olduğu hesaplandı.
En büyük parasal kayıp ile en ağır ekonomik yük farklı ülkelerde
Afetlerin etkisi yalnızca dolar cinsinden kayıpla ölçülmüyor. Zararın ülke ekonomisinin büyüklüğüne oranı, ekonomik yükün boyutunu anlamak açısından önem taşıyor.
Allianz’ın İklim Ekonomisi Raporu’nda, 2025 yılı için ABD’nin aşırı hava olaylarından kaynaklanan ekonomik kaybı 118,5 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu tutar, ülkenin gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 0,4’üne karşılık geldi.
Jamaika’da ise Melissa Kasırgası’nın da etkisiyle ekonomik kaybın GSYH’ye oranı yüzde 39,4’e ulaştı. Bu oran, afet zararının ekonomik büyüklüğe kıyasla ağırlığını gösteriyor; ekonominin aynı oranda küçüldüğü anlamına gelmiyor.
Tayland’da 16,7 milyar dolarlık kayıp GSYH’nin yüzde 2,9’una karşılık gelirken bu zararın 15,7 milyar dolarlık bölümü kasım ayındaki sellerden kaynaklandı. Portekiz’de orman yangınlarının ekonomik maliyeti 2,7 milyar dolar ile GSYH’nin yüzde 0,8’ine ulaştı ve tarihsel yıllık kayıp ortalamasının dört katına çıktı.
Sıcakların görünmeyen faturası: Çalışma kapasitesi kaybı
İklimin ekonomik etkilerinin önemli bir bölümü, fiziksel hasar oluşmadan ortaya çıkıyor. Aşırı sıcaklar özellikle tarım, inşaat ve lojistik gibi açık alanda çalışmanın yoğun olduğu sektörlerde çalışma kapasitesini azaltıyor.
EKOTÜRK Araştırma Masası’nın aktardığı Lancet Countdown verilerine göre, sıcak nedeniyle çalışma kapasitesindeki düşüş, 2025 yılında küresel ölçekte 1,07 trilyon dolarlık potansiyel gelir kaybına karşılık geldi. Bu tutar, küresel GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,91’i düzeyinde.
Potansiyel gelir kaybını ölçen bu hesaplama, doğal afetlerin fiziksel hasar bilançosundan farklı bir ekonomik etkiyi ortaya koyuyor.
Tarımda başlayan kayıp üretim zincirlerine yayılıyor
Kuraklık ve aşırı sıcaklar tarımsal üretimi baskılarken sulama, enerji, yem ve soğutma giderlerini artırıyor. Üretimdeki kayıp, gıda fiyatları üzerinden tüketiciye de yansıyabiliyor.
IPCC’nin değerlendirmesinde tarım, ormancılık, balıkçılık, enerji ve turizm, iklim değişikliğinin doğrudan etkilediği sektörler arasında yer alıyor. Üretim zincirleri ise bu etkileri diğer sanayi ve hizmet alanlarına taşıyor.
IMF’nin araştırması da bir ülkedeki aşırı hava olaylarının ticaret ve üretim bağlantıları üzerinden başka ülkelerdeki sektörlere yayılabildiğini ortaya koyuyor. Limanlarda, kara yollarında ve demir yollarında oluşan hasar, teslimat sürelerini uzatıp lojistik maliyetlerini artırabiliyor.
Enerjide ise sıcaklarla yükselen soğutma talebine, kuraklığın hidroelektrik üretimini sınırlaması eşlik edebiliyor. Böylece aynı anda hem arz hem talep tarafında baskı oluşabiliyor.
Türkiye’de tarım, turizm ve enerji öne çıkıyor
Türkiye açısından kuraklık, orman yangınları, ani seller ve sıcak hava dalgaları başlıca risk alanları arasında bulunuyor.
Avrupa Çevre Ajansı’nın Türkiye değerlendirmesine göre, 2010–2021 döneminde ülkede 8 bin 274 meteorolojik afet meydana geldi. 2024 yılı ise son 54 yılın en sıcak yılı oldu. Yıllık ortalama sıcaklık 15,6 dereceye ulaşarak 1991–2020 ortalamasının 1,7 derece üzerine çıktı.
Tarımda su stresi ve rekolte kayıpları, turizmde yangınlar ve su ihtiyacı, kentlerde ise ani yağışların altyapıya verdiği zarar ekonomik riskleri artırıyor. Sıcaklık artışı elektrik talebini yükseltirken su kaynaklarındaki azalma sanayi üretimi ve tarımsal sulama maliyetlerini etkileyebiliyor.
Allianz’ın değerlendirmesinde Türkiye’nin 2025 yılındaki aşırı hava olaylarından kaynaklanan ekonomik kaybı, GSYH’nin yüzde 0,1’i düzeyinde tahmin ediliyor.
Avrupa’da 2026 sıcaklarının maliyeti 113 milyar avro
Allianz’ın hesaplamasına göre, 2026 yazında Avrupa’da yaşanan aşırı sıcakların 30 ülkenin yıllık ekonomik üretimine maliyeti 113 milyar avro oldu. Bu tutar, ülkelerin toplam öngörülen GSYH’sinin yaklaşık yüzde 0,46’sına karşılık geliyor.
Hesaplanan kayıpların yaklaşık üçte ikisi İtalya, Almanya ve Fransa’da yoğunlaşıyor. Bu değerlendirme, sıcak hava dalgalarının yalnızca afet hasarı değil, üretim kaybı üzerinden de ekonomik maliyet oluşturduğuna işaret ediyor.
2027 için 451 milyar dolarlık El Niño riski
Gelecek yıla ilişkin riskler arasında El Niño öne çıkıyor. Allianz, 2026–2027 döneminde etkili olması beklenen güçlü El Niño koşullarının 144 ekonomide toplam 451 milyar dolarlık üretim kaybına yol açabileceğini tahmin ediyor.
2027 için öngörülen olası üretim kaybı Çin’de 147 milyar dolar, ABD’de 91 milyar dolar, Hindistan’da 50 milyar dolar ve Avrupa Birliği’nde 24 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
Farklı dönemleri ve yöntemleri kapsayan bu hesaplamalar tek bir toplam maliyet oluşturmuyor. Ancak birlikte değerlendirildiğinde, iklim ve aşırı hava olaylarının fiziksel hasarın ötesinde üretim kapasitesini, gelirleri, sigorta sistemini ve kamu maliyesini etkilediğini gösteriyor.
