İran savaşı Afrika ekonomisini vurdu: Büyüme düşüyor, enflasyon yükseliyor
Afrika ekonomileri, Orta Doğu merkezli gerilimin etkisiyle yeni bir baskı dalgasıyla karşı karşıya. Dünya Bankası’nın yayımladığı son değerlendirmeye göre, İran savaşı küresel enerji ve emtia fiyatlarını yukarı çekerek özellikle ithalata bağımlı Afrika ülkelerinde enflasyonu artırırken büyüme görünümünü zayıflatıyor.
KÜRESEL ŞOKLARIN ARDINDAN TOPARLANMA SEKTEYE UĞRUYOR
Dünya Bankası, Sahra Altı Afrika için 2026 büyüme tahminini 0,3 puan düşürerek yüzde 4,1’e çekti. Bu oran, bölgenin geçen yılki büyüme performansıyla aynı seviyede kalırken, ekonomik toparlanmanın ivme kaybettiğine işaret ediyor.
Kuruluş, bölgedeki enflasyon beklentisini ise yukarı yönlü revize etti. Buna göre daha önce yüzde 3,8 olarak öngörülen enflasyonun yüzde 4,8 seviyesine çıkması bekleniyor. Artan fiyat baskılarının, özellikle düşük gelirli kesimler üzerinde daha sert etkiler yaratacağı vurgulanıyor.
ENERJİ VE GÜBRE FİYATLARINDAKİ SIÇRAMA MALİYETLERİ ARTIRDI
İran’a yönelik saldırıların ardından petrol fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, Afrika ekonomilerinin kırılgan yapısını yeniden gündeme taşıdı. Brent petrolün kısa sürede yüzde 55’e varan artışla 112 doların üzerine çıkması, enerji ithalatçısı ülkeler için ciddi maliyet artışı anlamına geliyor.
Petrol fiyatlarındaki yükselişe paralel olarak gübre maliyetlerinin de artması, tarımsal üretim sürecinde yeni riskleri beraberinde getirdi. Bu durum, gıda fiyatları üzerinden enflasyonu daha da tetikleyen bir zincirleme etki oluşturuyor.
Her ne kadar ABD öncülüğünde ilan edilen geçici ateşkes sonrası petrol fiyatları 100 doların altına gerilese de, savaş öncesi seviyelerin halen oldukça üzerinde seyretmesi dikkat çekiyor.
BORÇ YÜKÜ VE YOKSULLUK RİSKİ DERİNLEŞİYOR
Afrika kıtasının önemli bir bölümü halihazırda yüksek borç yüküyle mücadele ederken, yeni maliyet baskılarının sosyal etkileri de giderek ağırlaşıyor.
Dünya Bankası’na göre, mevcut şoklar milyonlarca insanı yeniden yoksulluk sınırının altına itme riski taşıyor. Özellikle enerji ve gıda ithalatına bağımlı ülkeler bu süreçten daha sert etkileniyor.
Kenya özelinde yapılan hesaplamalar, enflasyonun 4 puan artabileceğini ve bunun hane gelirlerinde yüzde 2,6’ya varan kayıplara yol açabileceğini ortaya koyuyor. Bu gelişmenin yaklaşık 1 milyon kişiyi daha yoksulluk sınırının altına sürükleyebileceği belirtiliyor.
DIŞ KAYNAK VE GÖÇMEN GELİRLERİ RİSK ALTINDA
Afrika ekonomileri için kritik önemde olan Körfez yatırımları ve işçi gelirleri de savaşın dolaylı etkileri arasında yer alıyor. Körfez ülkelerinin altyapı yatırımlarını iç piyasalara kaydırma ihtimali, uzun vadeli büyüme projelerini sekteye uğratabilir.
Öte yandan, yurt dışında çalışan Afrikalıların gönderdiği döviz gelirleri de önemli bir risk unsuru olarak öne çıkıyor. Örneğin Etiyopya’da yalnızca Suudi Arabistan’da çalışan yaklaşık 750 bin kişinin gönderdiği döviz, ülke ekonomisinin yaklaşık yüzde 5’ine karşılık geliyor.
EKONOMİK İSTİKRAR İÇİN HEDEF ODAKLI POLİTİKALAR ÖNERİLİYOR
Uzmanlar, bu tür şoklara karşı geniş çaplı sübvansiyonların yerine daha hedefli sosyal desteklerin tercih edilmesi gerektiğini vurguluyor. Özellikle kırılgan kesimlerin korunması, enflasyonla mücadele ve kamu maliyesinde disiplinin sürdürülmesi kritik önem taşıyor.
Dünya Bankası yetkilileri, makroekonomik dengelerin korunamaması halinde bu sürecin daha derin krizlere yol açabileceği uyarısında bulunuyor.
