İran savaşı küresel ekonomiyi sarstı: Küresel piyasalarda enflasyon korkusu büyüyor

İran savaşıyla birlikte derinleşen enerji krizi, küresel ekonomide yeni bir enflasyon dalgasını tetiklerken; ABD’den Avrupa’ya, Asya’dan gelişmekte olan ülkelere kadar birçok ekonomi artan fiyat baskısıyla karşı karşıya kaldı. Petrol fiyatlarındaki sert yükseliş tüketici harcamalarını zayıflatırken, merkez bankalarının yeniden faiz artırımı sürecine girebileceği beklentileri güç kazandı.

Bloomberg’in yayımladığı küresel ekonomik görünüm analizine göre savaşın uzaması; enflasyon, büyüme, tahvil piyasaları, işsizlik ve tedarik zincirleri üzerinde geniş çaplı baskı oluşturmaya başladı.

ABD'DE ENFLASYON 2023’TEN BU YANA EN HIZLI ARTIŞI GÖRDÜ

ABD’de tüketici fiyat endeksi nisanda özellikle benzin, kira, market ürünleri ve uçak bileti fiyatlarındaki yükselişin etkisiyle son yılların en sert artışlarından birini kaydetti. İran savaşı nedeniyle yükselen enerji maliyetleri, Amerikalı tüketicilerin yaşam maliyetini yeniden ağırlaştırdı.

Reel ücretler enflasyon karşısında gerilerken, ABD’de maaşlar 2023’ten bu yana ilk kez yıllık bazda satın alma gücü kaybı yaşadı.

ABD Merkez Bankası’nın hanehalkı araştırmasına göre yüksek fiyatlar, Amerikalılar için en büyük finansal endişe olmaya devam etti. İş gücü piyasasına yönelik kaygılar da belirgin şekilde arttı. Ankete katılanların yüzde 42’si iş bulma veya işini koruma konusunda endişeli olduğunu belirtti.

AVRUPA'DA FAİZ ARTIŞI BEKLENTİSİ GÜÇLENİYOR

Avrupa ekonomileri de savaşın ekonomik yansımalarını hissetmeye başladı. Bloomberg anketine katılan ekonomistler, Avrupa Merkez Bankası’nın bu yıl haziran ve eylül aylarında iki ayrı faiz artırımı yapmasını bekliyor.

Ekonomistler, Avrupa Merkez Bankası’nın yükselen enerji maliyetleri nedeniyle 2026 içinde iki kez faiz artırabileceğini öngörüyor.

İngiltere’de ise siyasi belirsizlikler tahvil piyasalarını sarstı. İşçi Partisi içinde Başbakan Keir Starmer’a yönelik liderlik baskısının artması sonrası 30 yıllık tahvil faizleri 1998’den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

Fransa’da işsizlik son 5 yılın zirvesine yükselirken, Avrupa’nın ikinci büyük ekonomisinde büyüme görünümünün zayıfladığına işaret eden veriler dikkat çekti.

Buna karşın İngiltere ekonomisi yılın ilk çeyreğinde güçlü bir başlangıç yaptı. Ancak ekonomistler, Orta Doğu’daki savaşın uzaması halinde büyümenin yeniden baskı altına girebileceği uyarısında bulunuyor.

ASYA PİYASALARINDA ENERJİ VE ENFLASYON BASKISI

Güney Kore’de hisse senedi piyasalarında risk iştahı tarihi seviyelere ulaştı. Son bir yılda yüzde 200’e yaklaşan yükseliş sonrası yatırımcıların kredi kullanarak hisse alımı rekor seviyeye çıktı.

Japonya’da ise artan petrol fiyatları devlet tahvili faizlerini yukarı çekti. Özellikle uzun vadeli tahvillerde enerji kaynaklı enflasyon baskısı daha net hissedilmeye başlandı.

Çin’de fabrika çıkış fiyatları pandemiden bu yana en hızlı yükselişi kaydederken, tüketici enflasyonu da beklentilerin üzerine çıktı. İran savaşı sonrası yükselen maliyetler, üretici şirketlerin kar marjlarını baskı altına aldı.

Hindistan ise para birimini korumak amacıyla altın ve gümüş ithalat vergilerini artırdı. Artan enerji faturası ve dış ticaret baskısı nedeniyle Yeni Delhi yönetimi döviz rezervlerini korumaya çalışıyor.

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDE KRİZ DERİNLEŞİYOR

Küba’da gıda ve yakıt sıkıntısı kritik seviyeye ulaştı. Komünist yönetim altında uzun yıllar baskılanan özel sektör, bugün ekonominin ayakta kalmasında temel unsur haline geldi. Ülkede özel girişimcilerin toplam istihdam içindeki payı yüzde 40’a yaklaştı.

Rusya ekonomisi ise 2023’ten bu yana ilk kez daralma yaşadı. İlk çeyrekte gayrisafi yurt içi hasıla yıllık bazda yüzde 0,2 küçüldü. Ukrayna savaşının mali yükü ve enerji piyasalarındaki oynaklık, Moskova ekonomisini baskılamayı sürdürüyor.

KÜRESEL TEDARİK ZİNCİRLERİNDE YENİ ALARM

New York Fed tarafından yayımlanan küresel tedarik zinciri baskı endeksi nisanda Temmuz 2022’den bu yana en yüksek seviyeye çıktı.

Enerji krizinin derinleşmesiyle birlikte küresel tedarik zinciri baskısı yeniden pandemi dönemindeki kritik seviyelere yaklaşmaya başladı.

Uzmanlar, savaşın uzaması halinde enerji fiyatlarının daha da yükselebileceğini ve bunun dünya genelinde yeni bir yüksek enflasyon dönemini tetikleyebileceğini değerlendiriyor.