Küresel gıda enflasyonunda yeni dalga uyarısı: Fiyat baskısı 2027'ye taşınabilir

Küresel gıda fiyatlarında artışın önümüzdeki aylarda hızlanması ve 2027 boyunca etkisini sürdürmesi bekleniyor. Savaşlar, kuraklık, yükselen gübre maliyetleri ve taşımacılıktaki aksaklıklar gıda arzını zorluyor.

Dünya genelinde temel gıda ürünlerinin maliyetleri yükselirken özellikle Orta Doğu, Kuzey Afrika ve Asya'daki düşük gelirli tüketiciler artışlardan daha fazla etkileniyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), mevcut stokların ve önceki dönemlerdeki güçlü hasatların sağladığı korumanın giderek azaldığına dikkat çekiyor.

Küresel gıda fiyatları 2022'den bu yana en yüksek seviyede

FAO Gıda Fiyat Endeksi, eylülde 136 puana yükselerek Kasım 2022'den bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.

Dünya Bankasının 150 ülkeyi kapsayan incelemesine göre üçüncü çeyrekte ülkelerin yüzde 22'sinde gıda fiyatları genel enflasyondan daha hızlı arttı. Önceki çeyrekte bu oran yüzde 14 düzeyindeydi.

FAO Başekonomisti Maximo Torero, gıda fiyatlarındaki baskının yıl sonuna doğru güçlenebileceğini ve 2027 boyunca devam edebileceğini belirtti.

Buğday ve pirinç fiyatlarında sert yükseliş

Karadeniz'deki tahıl altyapısına yönelik saldırılar, Rusya-Ukrayna Savaşı'nın etkisiyle buğday sevkiyatlarını aksattı. Kızıldeniz'deki güvenlik sorunları ise gemilerin Afrika çevresinden daha uzun güzergâhları kullanmasına neden oldu.

ABD ve İsrail'in İran'la savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı üzerinden yapılan gübre sevkiyatlarının aksaması ve enerji maliyetlerinin yükselmesi de tarımsal üretimi baskıladı.

Buğday fiyatları 2026'da yüzde 30'un üzerinde artarken Asya'nın önemli ihracatçı ülkelerinde pirinç fiyatları yüzde 10-13 yükseldi.

El Niño kaynaklı kuraklığın Hindistan ve Güneydoğu Asya'da üretimi sınırlaması da arz üzerindeki baskıyı artırdı.

Mısır, Hindistan ve Endonezya'da gıda zamları

Mısır'da sübvansiyonsuz büyük ekmeğin fiyatı temmuz ayındaki 4 Mısır poundundan 5 pounda çıkarak yüzde 25 arttı. Birleşik Arap Emirlikleri'nde yemeklik yağ fiyatları yaklaşık yüzde 40 yükseldi.

Dünyanın en büyük palm yağı üreticisi Endonezya'da bitkisel yağ fiyatları yılbaşından bu yana yüzde 7 artarken pirinç fiyatları rekor seviyelere ulaştı.

Hindistan'da ise son 10 yılı aşkın dönemin en zayıf muson yağışlarının üretimi azaltmasıyla şeker fiyatları tarihi zirveye çıktı. Şeker, soğan ve bakliyat fiyatlarında eylülde aylık yüzde 10'u aşan artışlar görüldü.

Endonezya'nın başkenti Cakarta'da yaşayan 63 yaşındaki Muhamad Yasin, daha önce 7-8 bin rupiye alabildiği pirinç, tempeh ve tofudan oluşan öğünün fiyatının 15 bin rupiye yükseldiğini belirtti. Haftada 200-300 bin rupi kazanan Yasin, artan maliyetler nedeniyle öğünlerini azalttığını söyledi.

Küresel taşımacılık maliyetleri yüzde 50 arttı

Yükselen petrol fiyatları ve savaş kaynaklı sigorta maliyetleri, Karadeniz-Güneydoğu Asya gibi önemli ticaret güzergâhlarında navlun ücretlerini yaklaşık yüzde 50 artırdı.

Gıda üreticileri de yüksek hammadde fiyatlarıyla karşı karşıya kaldı. Nestle Hindistan Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü Manish Tiwary, emtia maliyetlerindeki artışın şirketler açısından zorlu koşullar oluşturduğunu ifade etti.

Endonezya'nın büyük gıda üreticilerinden PT Indofood'un yöneticisi Franciscus Welirang ise yüksek nakliye maliyetlerinin rupideki değer kaybıyla birlikte daha ağır hissedildiğini belirtti.

Tahıl stokları azalırken yeni ithalat dalgası bekleniyor

Uluslararası Tahıl Konseyi (IGC) Kıdemli Ekonomisti Alexander Karavaytsev, Orta Doğu ve Afrika'daki ithalatçıların yeniden uluslararası piyasalara yönelmesinin önümüzdeki aylarda talebi artırabileceğini söyledi.

Üç ila altı aylık hammadde sözleşmeleriyle çalışan gıda üreticilerinin yeni alımlarını daha yüksek fiyatlardan yapması da tüketici fiyatları üzerindeki baskının sürmesine neden olabilecek.

Endonezya'nın eylül ayındaki buğday ithalatı, Kpler verilerine göre geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 41 azalarak 491 bin tona geriledi. Ülkedeki bazı un fabrikalarının yetersiz hammadde nedeniyle kapasitelerinin altında faaliyet gösterdiği bildirildi.

Soya fasulyesi ve mısır stokları şimdilik yeterli seviyelerde bulunurken gelecekteki arzın ABD ve Güney Amerika'daki üretime bağlı olduğu belirtiliyor. Avustralya ve Arjantin'de ise olumlu buğday hasadı beklentileri öne çıkıyor.

IGC, büyük ihracatçı ülkelerde yaşanabilecek yeni üretim kayıplarının fiyatlarda ilave yükselişlere neden olabileceği uyarısında bulunuyor.