İngiltere Merkez Bankası faiz artışına hazırlanıyor

Banka, yılın büyük bölümünde mevcut faiz seviyesinin enflasyonu kontrol altına almak için yeterli olduğunu savunuyordu. Ancak yapay zekâ yatırımlarındaki hızlı büyüme, kamu harcamaları ve enerji maliyetlerindeki artış, ekonomideki nötr faiz oranının yükselmiş olabileceği görüşünü güçlendirdi.

İngiltere'de nötr faiz oranı tartışması

Nötr faiz, ekonomik büyümeyi ne hızlandıran ne de yavaşlatan teorik faiz seviyesi olarak tanımlanıyor. Ekonomideki tasarruf ve yatırım dengesi üzerinden şekillenen bu oran, merkez bankalarının para politikası kararlarında önemli rol oynuyor.

İngiltere Merkez Bankası Başkanı Andrew Bailey, yapay zekâ yatırımlarındaki artışın nötr faiz oranını yukarı çekip çekmediği sorusunu gündeme getirdi. Bu değişimin gerçekleşmesi halinde enflasyonu yüzde 2 hedefinde tutmak için faizlerin daha yüksek seviyelerde kalması gerekebilir.

Ekonomistler ve yatırımcılar, 5 Kasım'daki toplantıda faizin 25 baz puan artırılarak yüzde 4'e çıkarılmasını bekliyor. Bu adımın, 2023'ten bu yana ilk faiz artışı olması öngörülüyor. Piyasalarda gelecek yıl içinde yeni artışların da gündeme gelebileceği değerlendiriliyor.

Eski Para Politikası Kurulu üyesi Jan Vlieghe, nötr faiz oranının yaklaşık yüzde 3,5 seviyesine yükseldiğini düşünüyor. Enerji fiyatlarının yüksek kalması durumunda politika faizinin yüzde 4,5'e ulaşması gerektiğini savunuyor. Vlieghe'ye göre İngiltere ekonomisinin enerji şokuna beklenenden daha dirençli kalması, mevcut para politikasının sanılandan daha az sıkı olduğunu gösteriyor.

İngiltere ekonomisi güçlü büyüme sinyali veriyor

Enerji faturaları, akaryakıt ve konut kredisi maliyetlerindeki artışa rağmen İngiltere ekonomisi faaliyetini sürdürüyor. Ağustos ayına kadar olan üç aylık dönemde ekonomi yüzde 0,7 büyüdü. İşsizlik oranı yüzde 4,7'ye gerilerken eylül ayında 13 bin yeni istihdam sağlandı.

İngiltere, yılın ilk yarısındaki büyüme performansıyla ABD ile aynı seviyeye ulaştı ve diğer G7 ülkelerini geride bıraktı. Yapay zekâ yatırımlarının bu performansa önemli katkı sunduğu belirtiliyor. Bailey, Orta Doğu'daki çatışma başlamadan önce bu yıl iki faiz indirimi beklediğini, ancak politika faizinin yüzde 3,75 seviyesinde kaldığını açıklamıştı.

İngiltere'de büyümenin ve istihdamın güçlü seyretmesi, faizlerin enflasyonu sınırlamakta yeterince etkili olmadığı yönündeki değerlendirmeleri artırdı.

Hazine Başekonomisti Huw Pill ve Para Politikası Kurulu üyesi Megan Greene de nötr faiz oranının yükselmiş olabileceği görüşünü destekliyor. Pill, daha yüksek bir nötr faiz seviyesinin geçmiş dönemde para politikasının düşünülenden daha az kısıtlayıcı kaldığı anlamına gelebileceğini belirtiyor.

Yapay zekâ yatırımları faiz beklentilerini değiştiriyor

Nötr faiz oranındaki yükseliş tartışmasının merkezinde yapay zekâ altyapısına yönelik büyük yatırımlar bulunuyor. Moody’s tahminlerine göre büyük teknoloji şirketleri, 2030'a kadar çip ve veri merkezleri için yaklaşık 3 trilyon dolar harcayacak. Bu yatırımlar, küresel ölçekte sermaye talebini artırıyor.

Kamu borçlanmasındaki büyüme de faizler üzerinde etkili oluyor. Uluslararası Para Fonu (IMF), G7 ülkelerinin toplam kamu borcunun gayrisafi yurt içi hasılaya oranının yüzde 94'ten yüzde 102'ye çıkmasını bekliyor. Bu artış, bugünkü değerle yaklaşık 4,5 trilyon dolarlık ek borçlanmaya karşılık geliyor. Savunma harcamaları ve yaşlanan nüfusun getirdiği maliyetler bu yükselişte etkili oluyor.

Ekonomistler, nötr faiz oranını tasarruf ve yatırım arasındaki denge üzerinden hesaplıyor. Tasarrufların yatırımlardan fazla olması faizleri aşağı çekerken, yatırım harcamalarındaki güçlü artış ters yönde etki yaratıyor. Küresel ölçekte yapay zekâ yatırımları ve kamu harcamaları bu dengeyi değiştiriyor.

Eski İngiltere Merkez Bankası yetkilisi Jan Vlieghe'nin verilerine göre pandemi sonrasında İngiltere ekonomisi yüzde 6 büyürken tüketim yalnızca yüzde 2 arttı. Aynı dönemde yatırımlar yüzde 16, hizmet ihracatı ise yüzde 41 yükseldi. Bu tablo, büyümede iç tüketimden ziyade yatırım ve dış satışların ağırlık kazandığını gösteriyor.

Faizlerde yükselişin arkasında enerji ve yatırım maliyetleri var

Ulusal Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü (NIESR) hesaplamalarına göre İngiltere'de gösterge borçlanma maliyetlerindeki bu yılki artışın yarısından fazlası, yapay zekâ yatırımlarındaki genişleme ve yatırımcıların talep ettiği risk primleriyle bağlantılı. Orta Doğu'daki çatışmanın enerji maliyetlerine etkisinin payı ise yüzde 40 düzeyinde bulunuyor.

NIESR Direktörü David Aikman, faizlerdeki yükselişin yalnızca geçici enerji şokuyla açıklanamayabileceğini belirtiyor. Bu durum, yüksek faiz seviyelerinin daha uzun süre korunabileceği ihtimalini gündeme getiriyor.

İngiltere Merkez Bankasının geçen ay piyasa katılımcılarıyla yaptığı ankette nötr faiz oranına ilişkin ortalama beklenti yüzde 3,25 olarak ölçüldü. Pantheon Macroeconomics'in İngiltere Başekonomisti Rob Wood ise Richmond Fed tarafından geliştirilen modelin İngiltere için nötr faiz oranını yüzde 3,75 seviyesinde hesapladığını, oranın daha yüksek olabileceğini ifade etti.

Yapay zekâ yatırımları, kamu borçlanması ve enerji maliyetlerindeki değişim, İngiltere'de faizlerin geçmiş döneme kıyasla daha yüksek bir seviyede dengelenebileceği beklentisini güçlendiriyor.