Merkez Bankası’ndan çarpıcı analiz: Reel sektör net döviz satıcısı oldu

20 Ağustos 2025, 09:42

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) “Merkezin Güncesi” blogunda yayımlanan “Reel Sektörün Döviz Talebi Gelişmeleri” başlıklı analiz, son yıllarda firmaların döviz talebi ve döviz biriktirme davranışlarında köklü bir değişim yaşandığını ortaya koydu.

YABANCI PARA MEVDUAT ORANI SERT GERİLEDİ

Analize göre, parasal sıkılaşma süreciyle birlikte firmaların yabancı para (YP) mevduatlarının toplam mevduatlar içindeki payı büyük ölçüde geriledi. 2023 yılı Haziran ayında %60,7 seviyesinde olan YP mevduat oranı, 2025 yılı Haziran itibarıyla %35’e kadar indi. Bu durum, reel sektörün döviz stoklamaktan vazgeçerek daha çok piyasaya döviz arz eden bir yapıya geçtiğini gösteriyor.

DÖVİZ AKIMINDA DİKKAT ÇEKEN DEĞİŞİM

Analizde, firmaların döviz talebini etkileyen faktörlerin; ithalat ödemeleri, dış borç yükümlülükleri, kur oynaklığına karşı korunma ihtiyacı ve yatırım kararları olduğuna vurgu yapıldı. Döviz akımlarına ilişkin veriler, firmaların döviz gelirlerini biriktirme eğiliminin giderek zayıfladığını ortaya koyuyor. Son bir yılda reel sektörün net döviz satıcısı konumuna geçtiği ifade ediliyor.

NET İHRACATÇI VE NET İTHALATÇI FİRMALAR

TCMB’nin detaylı incelemesine göre:

  • Net ihracatçı firmalar, sıkılaşma döneminde ihracat ve YP kredi kullanımındaki artışa rağmen daha fazla döviz satışı yaparak finansal sisteme döviz arzını artırdı.

  • Net ithalatçı firmalar ise aynı dönemde döviz akımında yatay ve negatif bir seyir izledi. Bu durum, ithalatçıların döviz ihtiyacının geçmiş döneme benzer şekilde devam ettiğini ortaya koyuyor.

İTHALATÇI SEKTÖRLERİN ROLÜ ARTTI

Yakın dönemde net döviz alımlarında ithalatçı sektörlerin ağırlığı öne çıktı. Enerji başta olmak üzere otomobil ticareti, demir-çelik, kimya ve telekomünikasyon gibi sektörler, toplam net döviz talebinde en yüksek paya sahip gruplar oldu. 2021-2023 döneminde %57 seviyesinde olan ithalatçı firmaların toplam döviz talebindeki payı, parasal sıkılaşma sonrası %65’e yükseldi.

DÖVİZ TALEBİNDE YENİ DENGE

Özetle analiz, reel sektörün döviz talebinde dengelerin değiştiğini gözler önüne seriyor. Net ihracatçı firmalar artık sistemin döviz arzına katkı sağlarken, ithalatçı firmalar döviz talebinin ana kaynağı konumuna gelmiş durumda. Bu eğilimin devam etmesi, kur oynaklığına karşı finansal istikrar açısından kritik bir öneme sahip.