Petrol arzı için kritik karar: Türkiye stok kapısını araladı
Küresel enerji piyasalarında yaşanan dalgalanmalar ve arz güvenliğine yönelik artan riskler, ülkeleri stratejik rezervlerini kullanmaya yöneltiyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) acil durum mekanizmasını devreye almasının ardından Türkiye de enerji piyasasında istikrarı korumak amacıyla zorunlu petrol stoklarının bir bölümünü geçici olarak piyasaya sunma kararı aldı.
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yapılan açıklamada, rafineriler ve akaryakıt dağıtım şirketlerinin mevzuat gereği tutmak zorunda oldukları petrol stoklarının belirli oranlarda piyasada kullanılmasına izin verildiği duyuruldu. Bu adımın, özellikle küresel arz risklerinin arttığı bir dönemde piyasadaki olası sıkışıklığı azaltmayı ve enerji akışını güvence altına almayı hedeflediği ifade edildi.
STOKLARIN BİR BÖLÜMÜ GEÇİCİ OLARAK SERBEST BIRAKILACAK
EPDK’nın yayımladığı düzenlemeye göre rafinerici ve dağıtıcı lisansı sahipleri, belirlenen tarihler arasında zorunlu petrol stoklarının belirli kısmını ticari faaliyetlerinde kullanabilecek.
Karar kapsamında şirketler, 13 Mart ile 31 Mart tarihleri arasında zorunlu petrol stoklarının yüzde 46’sına kadar olan bölümünü piyasaya arz edebilecek.
Nisan ayından itibaren uygulamada kademeli bir değişiklik yapılacak. 1 Nisan – 10 Haziran tarihleri arasında ise şirketlerin kullanabileceği zorunlu stok oranı yüzde 42 seviyesinde olacak.
Bu geçici uygulama sayesinde enerji piyasasında arz sürekliliğinin korunması ve fiyat dalgalanmalarının sınırlanması hedefleniyor.
STOK YÜKÜMLÜLÜKLERİ YENİDEN DEVREYE GİRECEK
EPDK’nın kararına göre söz konusu uygulama geçici nitelik taşıyor. Belirlenen takvimin tamamlanmasının ardından sektör oyuncularının yeniden normal stok yükümlülüklerine dönmesi gerekecek.
11 Haziran itibarıyla rafineriler ve akaryakıt dağıtım şirketleri, karar öncesinde geçerli olan zorunlu petrol stoku seviyelerini yeniden tesis etmekle yükümlü olacak.
Bu düzenleme, stratejik rezervlerin tamamen ortadan kalkmasını önlerken kısa vadeli piyasa ihtiyacına da yanıt verilmesini amaçlıyor.
IEA’DAN TARİHİ REZERV KARARI
Türkiye’nin aldığı karar, Uluslararası Enerji Ajansı’nın küresel ölçekte aldığı koordineli rezerv kullanımı kararının ardından geldi. IEA Başkanı Fatih Birol, üye ülkelerin acil durum planı kapsamında toplam 400 milyon varillik stratejik petrol rezervinin piyasaya sunulması konusunda anlaşmaya vardığını açıkladı.
IEA verilerine göre ajansa üye ülkelerin toplam acil durum petrol stokları 1,2 milyar varilin üzerinde bulunuyor. Bunun yanı sıra hükümetlerin yükümlülüğü altında yaklaşık 600 milyon varillik endüstri stoku da yer alıyor.
Ajansın planına göre ülkeler, ulusal enerji politikalarına uygun zaman dilimlerinde rezervlerini piyasaya yönlendirecek. Bu süreç bazı ülkelerde ek acil önlemlerle desteklenecek.
ENERJİ TARİHİNDE NADİR ALINAN KARARLARDAN BİRİ
IEA’nın koordineli rezerv kullanımı kararı, ajansın 1974’te kurulmasından bu yana yalnızca birkaç kez uygulanan kritik mekanizmalardan biri olarak dikkat çekiyor.
Daha önce benzer müdahaleler 1991 Körfez Savaşı, 2005 Katrina Kasırgası, 2011 Libya krizi ve 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının başlamasının ardından devreye alınmıştı.
Enerji uzmanlarına göre mevcut karar, küresel petrol piyasasında yaşanan jeopolitik gerilimlerin enerji güvenliği üzerindeki etkisini azaltmayı ve fiyatlarda aşırı oynaklığın önüne geçmeyi amaçlıyor.
