Türkiye sınırında nükleer risk: Metsamor 20 yıl daha çalışacak
Ermenistan yönetimi, Türkiye sınırına oldukça yakın konumda bulunan Metsamor Nükleer Enerji Santrali’nin faaliyet süresini uzatmaya hazırlanıyor. Iğdır’a yaklaşık 16 kilometre mesafedeki tesisin önce 2036’ya, ardından da 2046 yılına kadar çalıştırılması planlanıyor. Soğuk Savaş döneminde inşa edilen ve 50 yılı geride bırakan santral, hem bölgesel güvenlik hem de enerji politikaları açısından yeniden gündemde.
PAŞİNYAN’DAN 2046 VİZYONU
Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, parlamentoda yaptığı açıklamada santralin işletme süresinin ilk etapta 2036’ya kadar uzatılması için teknik ve idari çalışmaların sürdüğünü duyurdu. Bu sürecin ardından ikinci bir 10 yıllık uzatma hedefiyle 2046’ya kadar üretimin devam etmesinin öngörüldüğünü belirtti.
Paşinyan, mevcut tesisin ülke enerji arzı açısından kritik rol oynadığını ve geçiş sürecinde yeni bir nükleer santral projesinin kaçınılmaz olduğunu vurguladı.
Erivan yönetimi, olası yeni reaktör yatırımı için Rusya, ABD, Fransa, Çin ve Güney Kore ile temaslarını sürdürüyor. Bu kapsamda farklı teknoloji ve finansman modelleri değerlendiriliyor.
ÜLKE ELEKTRİĞİNİN YÜZDE 40’I BURADAN
Metsamor Nükleer Enerji Santrali, Ermenistan’ın toplam elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 40’ını karşılıyor. Enerji bağımlılığını azaltmak isteyen ülke için tesis, stratejik bir kaynak niteliğinde. Özellikle doğal gaz arzında dışa bağımlı olan Ermenistan, nükleer enerjiyi temel üretim kalemlerinden biri olarak konumlandırıyor.
Santral, Türkiye sınırına yalnızca 16 kilometre uzaklıkta bulunması nedeniyle Ankara tarafından da yakından takip ediliyor.
1976’DA BAŞLADI, DEPREMLE DURDU, YENİDEN AÇILDI
Metsamor’daki iki reaktörden ilki 1976’da, ikincisi ise 1980 yılında devreye alındı. 1988’de yaşanan Spitak Depremi’nin ardından güvenlik gerekçesiyle 1989’da her iki ünite de kapatıldı. Ancak enerji ihtiyacının artması üzerine 2 numaralı reaktör, kapsamlı modernizasyon çalışmalarının ardından 1995’te tekrar faaliyete geçirildi.
Eski Sovyet teknolojisiyle inşa edilen reaktörün tasarım ömrü 2005 yılında sona ermişti. Buna rağmen yapılan teknik iyileştirmelerle işletme süresi önce 2026’ya kadar uzatıldı.
Ağustos 2021’de tamamlanan yenileme süreci, reaktörün güvenlik sistemlerinin güncellenmesini ve belirli ekipmanların değiştirilmesini içerdi.
RUSYA İLE 65 MİLYON DOLARLIK ANLAŞMA
Ermenistan, 15 Aralık 2023 tarihinde Rusya’nın devlet nükleer enerji şirketi Rosatom’un iştiraki Rusatom Service ile yaklaşık 65 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı. Bu anlaşma, santralin 2036’ya kadar çalışmasını sağlayacak teknik düzenlemeleri kapsıyor.
Paşinyan yönetimi, mevcut santral işletilirken eş zamanlı olarak yeni nesil bir reaktör kurulmasına yönelik fizibilite çalışmalarını da hızlandırmayı hedefliyor. Kurumlar arası bir çalışma grubunun oluşturulacağı ve alternatif teknolojilerin masaya yatırılacağı belirtiliyor.
BÖLGESEL GÜVENLİK VE ENERJİ DENGESİ
Metsamor’un yaşı ve deprem kuşağına yakınlığı, uluslararası çevrelerde zaman zaman tartışma konusu oluyor. Özellikle Türkiye sınırına yakın konumu, olası bir risk senaryosunda bölgesel etkilerin geniş çaplı olabileceğine işaret ediyor. Buna karşın Erivan yönetimi, modernizasyon çalışmalarının uluslararası standartlara uygun şekilde yürütüldüğünü savunuyor.
Uzmanlar, Ermenistan’ın enerji arz güvenliği ile güvenlik riskleri arasında hassas bir denge kurmaya çalıştığını belirtiyor. 2046 hedefi, hem mevcut altyapının sınırlarını hem de yeni yatırımların zamanlamasını kritik hale getiriyor.
