Bireysel Emeklilik Sistemi'nde kısmi çekim dönemi neler getirecek?

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde (BES) vatandaşlara birikimlerini bozmadan yarısını çekme hakkı, geçtiğimiz hafta açıklanan bir kararla duyuruldu.

Sigortcılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu Yönetmeliği'ne göre kısmen ödeme ile ilgili yapılan düzenlemeye göre, BES’te birikimi olanlar kısmen ödeme haklarını evlilik, konut alma, üniversite eğitimi ve doğal afet gibi durumlarda birikimlerinin yarısını kullanabilecek. 

BES’te kısmi ödeme döneminin yürürlüğe gireceği Nisan 2024 için takvim işlemeye başlarken, söz konusu düzenlemenin ‘sistemden kısa sürede çıkışları azaltmada etkili olması ve emeklilik fonlarındaki büyümenin sürdürülebilirliğine katkı vermesi’ bekleniyor.

BES’te yapılan değişikliği, yeni dönemden beklentileri ve süreçle ilgili bilinmesi gerekenleri Ekotürk okurları için derledik.

BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİ'YLE KREDİYE DAHA RAHAT ERİŞİM OLACAK

Ekotürk Araştırma Müdürü Cenk Akyoldaş, BES katılımcılarının yüzde 75'inin sistemden ayrıldığına dikkat çekerek, söz konusu düzenlemenin bu katılımcıları sistemde tutmak amacıyla hayata geçirileceğini vurguluyor.

“Bilindiği üzere zorunlu BES girişlerinin yüzde 75’i sistemden ayrılıyordu. Bu düzenleme ile sistemde kalıcılık sağlanması hedefleniyor.”

“Aynı zamanda temlik sistemiyle de bankalara BES hakları temlik edilerek daha uygun kredi kullanma imkanı gelecek” diyen Akyoldaş, “Bilindiği üzere kredi piyasası makro ihtiyati tedbirlerle sıkılaştırılırken tüketicilerin krediye erişimi zorlaştırılmakta. Böylece hak kaybı olmadan sistemde kalınabilecek ve daha rahat krediye erişim imkanı getirilmiş olacak.'' değerlendirmesinde bulunuyor. 

TÜRKİYE'NİN YOL HARİTASI OVP'DE “BES DAHA CAZİP HALE GELECEK” VURGUSU

Türkiye'nin üç yıllık yol haritasının belirlendiği Orta Vadeli Program kapsamında (OVP) Bireysel Emeklilik Sistemi'nin cazibesinin artırılması vurgulanmış ve yeni düzenlemeler getirileceği belirtilmişti.

Bireysel Emeklilik Sistemi'nde biriken 617,2 milyar Türk Lirası çeşitli fonlar ve devlet katkısı ile daha da genişlemekte. Yine Orta Vadeli Program kapsamında BES'le ilgili olarak alternatif fonların getirilmesi gündeme gelmişti. İlerleyen süreçte program kapsamında yeni enstrümanların da dahil edilmesiyle sistemde biriken paranın artması bekleniyor.

Rahat bir emeklilik ve yatırımların fonlar aracılığıyla tasarrufunu sağlamak amacıyla kurulan BES'te 28 Eylül 2023 tarihi itibarıyla 8 milyon 413 bin kişi bulunuyor. Yapılan düzenleme ile bu rakamın da önümüzdeki dönemde artması öngörülüyor. 

BES kullanıcıları yeni düzenleme için ne diyor?

Medya sektöründe dört yıllık tecrübesi bulunan Zeynep Çelik (29), BES'le ilgili yeni düzenlemenin olumlu olduğu görüşünde.

Öncesinde 1.5 yıl boyunca BES'e yatırım yapan Çelik, yeni işyerinde yatırım yapmadığını belirterek şunları söyledi:

“Herhangi bir ihtiyaç duyduğumda oradaki birikimi kullanamıyorum ve geçim şartlarının zor olması beni yatırımdan uzak tutmuştu. Ancak yeni düzenlemenin bir kredi sistemi gibi faizsiz kullanılabileceğini düşünüyorum. Evlilik veya konut sahibi olmadığım için ileride bana avantaj sağlayabilir."

Günümüz şartlarında enflasyonist sebeplerden dolayı yatırım yapmadığını ifade eden Çelik, birikimin yüzde 50'sini çekebilme ve BES'in bozulmamasını olumlu karşılıyor. 

''KONUT ALMAK İÇİN FAİZLER YÜKSEK KEŞKE DAHA ÖNCE SİSTEMDEN ÇIKMASAYDIM’'

Özel sektörde 10 yıllık iş geçmişi olan Hatice Yılmaz (38) Bireysel Emeklilik Sistemi'nde geçmişte pek çok kez birikim yaptığını ancak “gerekli görmediği için” sistemden çıktığını söylüyor.

Yeni düzenlemeyle ilgili bilgi sahibi olduktan sonra fikrinin değişebileceğini ifade eden Yılmaz, “Konut sahibi olmadığım için kredi faizlerinin yüksekliği olumsuz etkiliyor. İleride daire almak için BES'e şu an yatırım yapabilirim. Miktar konusunda kararsızım ama ileride yatırdığım tutarı artırabilirim.'' diyor. 

18 yaş altının sisteme dahil edilmesiyle ilgili bilgi sahibi olan Yılmaz, özellikle üniversitelilerle ilgili değişikliğin “mantıklı” olduğu görüşünde.

''Benim çocuğum şu an 7 yaşında ancak ileride üniversite eğitimi için ben ve eşim katkı sağlayabiliriz. Belki farklı düzenlemeler de gündeme gelebilir” diyen Yılmaz, 10 yıllık meslek hayatı boyunca daha önce sistemden çıktığı için “aslında pişman olduğunu” da sözlerine ekliyor.

KISMEN ÖDEME HAKKINI EN AZ BEŞ YIL KULLANMAMIŞ OLMAK GEREKİYOR

BES'te birikimlerini değerlendiren ve devlet katkısı olanların sistemde beş yıl bulunması ve sonraki yıllarda da ödeme hakkını kullanmamış olması gerekiyor. BES katılımcısının başvuru tarihinden itibaren aylık asgari ücret tutarının en az beş katı kadar (Brüt Asgari Ücret: 13 bin 414 TL x 5= 67 bin 70 TL) katkı payı biriktirilmiş olması gerekli. 

HAKKI KULLANDIKTAN SONRA BES'TE 3 YIL KALMA ŞARTI VAR

Kısmi çekim hakkını kullanan katılımcılar ödeme tarihinden itibaren üç yıl boyunca sistemden çıkış işlemini sonlandıramayacağına dair taahhüt verecekler. (Emeklilik, vefat veya maluliyet halleri hariç) Eğitim amaçlı kısmi ödemelerde ise dört yıl kalma şartı aranacak.

Taahhütnameye uymayarak sistemden üç yıl öncesinde çıkış yapan katılımcılar içinse; emeklilik şirketi devlet katkısı ödemeleri, gecikme zammı ve faiz eklenmesiyle birlikte  katılımcı hesabından kesilecek. Eğitim amaçlı kullanılan kısmi ödemelerde ise belirtilen şartlar yerine getirilmediği taktirde devlet katkısı hesaplamasında yer alan orana göre uygulanacak. 

EVLİLİK VE KONUT ALIMLARI İÇİN 2 AY ÖNCESİNDE BAŞVURU YAPILACAK

Konut alımı için kısmi ödeme hakkından yararlanacak katılımcıların, başvuru tarihinden iki ay öncesine kadar veya kısmen ödeme tarihinden itibaren iki ay içinde aldığı konutun en az yüzde ellisinin kendi adına olduğunu gösteren kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş tapu belgesini ibraz etmesi gerekmekte.

Evlilik için kısmen ödeme hakkını kullanacaklarsa başvuru tarihinden önceki iki ay içinde veya kısmen ödemenin alınmış olduğu tarihten itibaren e-Devlet üzerinden evlendiğini gösteren nüfus kayıt örneğinin bir nüshasını şirkete ibraz edecek. 

Evlilik ve konut alımlarında birikimin yüzde 20'si oranında devlet katkısı vatandaşa ödenecek. 

ÜNİVERSİTE EĞİTİMİ İÇİN KISMİ ÖDEMEDE 21 YAŞ SINIRI 

Eğitim için kısmi ödemeden yararlanacak olan katılımcının başvuru tarihinde 21 yaşını aşmamış olması gerekiyor. Türkiye'de faaliyet gösteren herhangi bir örgün eğitim lisans programında olan katılımcılar yararlanabilecek. Kısmi çekimin yüzde 25'i oranında devlet katkısı vatandaşa ödenecek. 

DOĞAL AFET NEDENİYLE KISMEN ÖDEMEDE BİR SINIRLAMA YOK

Deprem, sel ve yangın gibi doğal afetlerin yaşandığı bölgelerde ikamet edenlerin, kurum tarafından duyurulan belgelerin bir nüshasını emeklilik şirketine altı ay içinde ibraz etmesi gerekiyor. Doğal afet durumunda beş yıllık süre ve belirlenen asgari tutarın beş katı olan birikim şartı aranmayacak. Kısmi çekimin yüzde 25'i oranında devlet katkısı vatandaşa ödenecek. 

Editör: Mücahit Enes Sevinç