BM’den İsrail’e Filistinliler için idam yasasını iptal etme çağrısı
Birleşmiş Milletler (BM), İsrail’in Filistinli tutuklular için oluşturmayı planladığı özel askeri yargı sistemi ve idam cezası düzenlemesine karşı uluslararası hukuk vurgusuyla sert bir uyarıda bulundu. BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, yalnızca Filistinlileri hedef aldığı belirtilen yasal düzenlemenin “geri dönüşü olmayan ağır adaletsizlikler doğurabileceği” değerlendirmesinde bulundu.
İsrail Meclisi’nde kabul edilen yasa tasarısı, 7 Ekim 2023’te gerçekleştirilen Aksa Tufanı Operasyonu’na katıldığı öne sürülen Filistinlilerin, olağan mahkemeler yerine özel askeri mahkemelerde yargılanmasını öngörüyor. Tasarı kapsamında bazı suçlamalar için idam cezasının önü açılırken, uluslararası hukuk çevrelerinden peş peşe tepki açıklamaları geldi.
BM: YASA ULUSLARARASI HUKUKLA ÇELİŞİYOR
BM İnsan Hakları Yüksek Komiserliği tarafından yapılan açıklamada, söz konusu düzenlemenin yalnızca Filistinlileri kapsamasının ciddi bir ayrımcılık tartışması doğurduğu belirtildi. Açıklamada, İsrail güçleri hakkında gündeme gelen suç iddialarının ise bu yargı sisteminin dışında bırakıldığına dikkat çekildi.
“Bu yasa, tek taraflı adaleti kurumsallaştırma riski taşıyor ve uluslararası insan hakları hukukuyla bağdaşmıyor.”
Volker Türk, 7 Ekim saldırılarının soruşturulmasının gerekli olduğunu ancak bunun evrensel hukuk normlarından uzak yöntemlerle yapılamayacağını vurguladı. Türk, yalnızca belirli bir toplumu hedef alan özel mahkeme modelinin hem adil yargılanma ilkesini zedelediğini hem de toplu suçluluk anlayışını beslediğini ifade etti.
TOPLU YARGILAMA VE ZORLA ELDE EDİLEN DELİL ENDİŞESİ
BM açıklamasında, kurulması planlanan özel askeri mahkemenin standart ceza prosedürlerinden farklı çalışabileceği ve baskı altında elde edilen delillerin kullanılmasına imkan tanıyabileceği yönündeki kaygılar da dile getirildi.
Yetkililer, bu durumun masumiyet karinesini zayıflatabileceğini ve bireysel suçun somut kanıtlarla ortaya konulması yerine kolektif suç anlayışını güçlendirebileceğini belirtti.
“Zorunlu idam cezası dehşet verici sonuçlar doğurabilir ve geri dönüşü olmayan hukuki hatalara neden olabilir.”
Türk ayrıca, işgal altındaki Filistin topraklarında yaşayan kişilere yönelik bu uygulamanın, uluslararası insancıl hukukta yer alan temel adil yargılama güvencelerine aykırı olduğunu söyledi. BM’ye göre söz konusu düzenleme, savaş suçu tartışmalarını da beraberinde getirebilir.
ÖZEL MAHKEME SİSTEMİ NASIL İŞLEYECEK?
İsrail basınında yer alan bilgilere göre yasa kapsamında kurulacak özel askeri mahkeme, Filistinlileri geniş kapsamlı güvenlik ve terör suçlamalarıyla yargılayabilecek. Bunlar arasında “soykırım”, “İsrail’in egemenliğine zarar verme”, “savaş döneminde düşmana yardım etme” ve “terör suçları” gibi ağır suçlamalar yer alıyor.
Tasarıya göre mahkeme, mevcut delil ve usul kurallarında değişiklik yapabilecek. Duruşmaların belirli bölümleri kayıt altına alınacak ve görüntüler özel internet platformlarında yayımlanabilecek. Ses ve video kayıtlarının devlet arşivlerinde saklanacağı da belirtiliyor.
“Yalnızca Filistinlileri hedef alan ayrı bir hukuk sistemi oluşturulması, uluslararası toplumda ayrımcılık ve insan hakları ihlali tartışmalarını büyüttü.”
Uluslararası insan hakları kuruluşları ise düzenlemenin bölgede gerilimi daha da artırabileceği ve hukuki eşitlik ilkesine zarar verebileceği görüşünü savunuyor.
