DTÖ Başkanı’ndan küresel ticaret için radikal reform çağrısı
Dünya Ticaret Örgütü Başkanı Ngozi Okonjo-Iweala, Kamerun’da düzenlenen kritik zirvede yaptığı açılış konuşmasında küresel ticaret sistemine yönelik sert uyarılarda bulundu. Dört gün sürecek toplantının daha ilk gününde verilen mesaj netti: mevcut düzen artık sürdürülebilir değil.
Küresel ticaret dengelerinin son yıllarda hızla değiştiğine dikkat çeken Okonjo-Iweala, özellikle artan jeopolitik riskler ve Amerika Birleşik Devletleri kaynaklı gümrük tarifelerinin sistemi derinden sarstığını vurguladı.
“KÜRESEL TİCARET DÜZENİ GERİ DÖNÜLEMEZ ŞEKİLDE DEĞİŞTİ”
“Bildiğimiz çok taraflı sistem artık eski formuyla geri gelmeyecek, yeni bir çerçeveye ihtiyaç var.”
DTÖ Başkanı’na göre, mevcut yapının bu haliyle devam etmesi halinde ticaret sisteminin parçalanması kaçınılmaz hale gelebilir.
UYUŞMAZLIK MEKANİZMASI ÇÖKTÜ, GÜVEN EROZYONA UĞRADI
Zirvede en çok tartışılan başlıklardan biri, DTÖ’nün uzun yıllardır küresel ticaretin omurgası olarak görülen uyuşmazlık çözüm mekanizmasının işlevini yitirmesi oldu. Üye ülkeler arasındaki anlaşmazlıkların artık etkin şekilde çözülememesi, sistemin güvenilirliğini ciddi biçimde zedeliyor.
Diplomatlar ve ticaret temsilcileri, reformların hayata geçirilememesi halinde ülkelerin kendi ticaret bloklarını oluşturabileceği ve kurallara dayalı sistemin fiilen sona erebileceği uyarısında bulundu.
“REFORMSUZ BİR DTÖ, ÜLKELERİ KENDİ KURALLARINI YAZMAYA İTER”
KONSENSÜS MODELİ SİSTEMİ TIKIYOR
Okonjo-Iweala, DTÖ’nün karar alma süreçlerinde uygulanan oybirliği (konsensüs) modelinin artık ciddi bir darboğaza yol açtığını dile getirdi. Bazı ülkelerin itirazlarının tüm süreci kilitleyebildiğini belirten Başkan, bu durumun reformları sürekli ertelediğini ifade etti.
Şeffaflık eksikliğinin de ayrı bir sorun başlığı olduğunu vurgulayan Okonjo-Iweala, bu durumun ülkeler arasında güvensizlik yarattığını ve rekabet ihlali şüphelerini artırdığını söyledi.
“ŞEFFAFLIK EKSİKLİĞİ GÜVENSİZLİĞİ DERİNLEŞTİRİYOR VE SİSTEMİ KISIR DÖNGÜYE SOKUYOR”
KÜRESEL GÜÇLER ARASINDA REFORM AYRILIĞI
Zirvede dikkat çeken bir diğer unsur ise büyük ekonomiler arasındaki görüş ayrılıkları oldu.
Amerika Birleşik Devletleri reform ihtiyacını kabul ederken, detaylı bir yol haritasına mesafeli yaklaşıyor. Buna karşılık Avrupa Birliği, Birleşik Krallık ve Çin daha somut ve kapsamlı bir reform planı talep ediyor.
İngiltere Ticaret Bakanı Chris Bryant, sürecin başarısız olması halinde ortaya çıkabilecek tabloyu sert sözlerle özetledi:
“BU HAFTA DOĞRU ADIMLAR ATILMAZSA, DTÖ DÜZENSİZ BİR ÇÖKÜŞLE KARŞI KARŞIYA KALABİLİR”
Öte yandan İsviçre’nin DTÖ nezdindeki temsilcisi Erwin Bollinger de somut sonuç alınamaması durumunda örgütün cazibesini tamamen kaybedebileceği uyarısında bulundu.
YENİ DÜZEN ARAYIŞI HIZLANIYOR
Uzmanlara göre, küresel ticaret artık sadece ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik bir rekabet alanına dönüşmüş durumda. Bu nedenle mevcut kuralların güncellenmesi değil, baştan yazılması gerektiği görüşü giderek güç kazanıyor.
DTÖ zirvesinden çıkacak sonuçlar, önümüzdeki dönemde küresel ticaretin nasıl şekilleneceğini belirleyecek kritik bir dönüm noktası olarak görülüyor.
