Erken emeklilik bekleyenler dikkat: EYT fırsatını kaçıranlar için yeni çıkış kapısı

Prim gününü dolduramayan milyonlarca sigortalı için “kısmi emeklilik” yeniden gündemde. Özellikle Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinden yararlanamayan kişiler, daha düşük primle emekliliğe kapı aralayan alternatif şartları araştırıyor. Sosyal güvenlik sisteminde yer alan bu model; sigorta başlangıç tarihi, yaş ve prim gününe göre değişen özel bir hesaplama içeriyor.

Türkiye’de çalışma hayatını doğrudan ilgilendiren yeni emeklilik düzenlemesi için hazırlık süreci hız kazandı. Uzun süredir emeklilik şartlarını tamamladığı halde yaş sınırına takılan çalışanlar, yapılacak düzenlemeyle farklı bir hesaplama sistemi üzerinden maaş alma imkanına kavuşabilecek. Bu adımın, özellikle mevcut düzenlemeden yararlanamayan geniş bir kesimin beklentisini karşılaması hedefleniyor.

KAPSAM GENİŞLİYOR

Hazırlanan taslak, belirli süre sigortalı olup emekliliğe yaklaşan ancak yürürlükteki sistemde beklemek zorunda kalan çalışanları kapsıyor. Böylece yıllarca çalışmasına rağmen emekliliğe erişemeyen kişiler için alternatif bir çıkış yolu oluşturulacak.

BAĞ-KUR’LU ESNAFA ERKEN EMEKLİLİK KAPISI

Hazırlanan yeni emeklilik paketi, özellikle kendi işini yapan küçük işletme sahiplerini yakından ilgilendiriyor. Uzun yıllardır yüksek prim şartı nedeniyle emeklilik planını ertelemek zorunda kalan Bağ-Kur sigortalıları için önemli bir değişiklik gündemde. Yapılması planlanan düzenlemeyle prim gün şartının düşürülmesi hedefleniyor.

Bağ-Kur kapsamında emeklilik için gereken prim gün sayısının 9000’den 7200’e indirilmesi planlanıyor.

Bu değişiklik yürürlüğe girerse küçük esnaf yaklaşık 5 yıl daha erken emekli olabilecek. Böylece hem iş yükü hem de finansal baskı altında çalışan işletme sahipleri için önemli bir rahatlama sağlanması amaçlanıyor.

Düzenlemenin Meclis sürecinin ardından uygulamaya alınması halinde, binlerce kişi uzun süredir beklediği emeklilik hakkına daha kısa sürede kavuşacak.

DEVLETİN HEDEFİ: PRİM YÜKÜNÜ AZALTMAK

Yeni adım yalnızca emeklilik süresini kısaltmayı değil, aynı zamanda küçük işletmelerin üzerindeki mali yükü hafifletmeyi amaçlıyor. Yüksek prim zorunluluğu nedeniyle kayıt dışına yönelme riskinin azaltılması ve esnafın sosyal güvenlik sisteminde kalması hedefleniyor.

Bu adımla küçük işletmelerin sosyal güvenlik sisteminde kalıcılığı artırılmak isteniyor.

EV HANIMLARINA SİGORTA DESTEĞİ

Paketin dikkat çeken bir diğer bölümü ise çalışmayan kadınlara yönelik olacak. İsteğe bağlı sigorta yaptıran ev hanımlarının primlerinin belirli kısmı kamu desteğiyle karşılanacak.

Ev hanımlarının ödeyeceği primin bir bölümünün devlet tarafından karşılanması öngörülüyor.

Bu model sayesinde kadınların daha düşük maliyetle sigortalı olması ve ilerleyen yıllarda emeklilik hakkı elde etmesi planlanıyor.

ANNELERE EK AVANTAJLAR MASADA

Düzenleme yalnızca prim desteği ile sınırlı kalmayacak. Çocuk sayısı ve geçirilen çalışma süresine göre ek avantajların verilmesi de değerlendiriliyor. Yıpranma payına benzer indirimler sayesinde emeklilik yaşının öne çekilmesi hedefleniyor.

Bu uygulama ile özellikle annelerin iş gücüne dolaylı katılımının desteklenmesi ve sosyal güvenceye erişimin artırılması amaçlanıyor.

Düzenleme özellikle önceki emeklilik yasasına dahil olamayan çalışanlara yönelik hazırlanıyor.

Bu kapsamda değerlendirilecek başlıca kriterler:

Uzun süreli sigortalılık

Belirli seviyeye ulaşmış prim gün sayısı

Kademeli yaş indirimi uygulaması

Yeni modelde yaş şartı tek belirleyici olmaktan çıkarılarak hizmet süresi ve prim ödeme geçmişi daha belirleyici hale getiriliyor.

KISMİ EMEKLİLİK NEDİR, KİMLERİ KAPSIYOR?

Sosyal güvenlik mevzuatında üç farklı statü bulunur: işçi, esnaf ve kamu çalışanı. Kısmi emeklilik, bu statülerde çalışan fakat normal emeklilik için gerekli yüksek prim gününe ulaşamayan sigortalılar için oluşturulmuş bir erken çıkış yöntemidir.

8 Eylül 1999 öncesinde sigortalı olanlar, belirli yaş şartlarını tamamladıklarında yalnızca 3600 prim günüyle emekli olabilmektedir.

Bu kapsamda temel şartlar:

İlk sigorta başlangıcı: 8 Eylül 1999 öncesi

Sigortalılık süresi: 15 yıl

Prim günü: 3600

Kadınlarda yaş: 50 – 58 arası

Erkeklerde yaş: 55 – 60 arası

Ancak yaş şartı sabit değildir; başlangıç tarihine göre kademeli uygulanır.

YAŞ HESABI NASIL YAPILIYOR?

Kısmi emeklilikte tek bir yaş kriteri yoktur. Üç ayrı hesap yapılır ve en yüksek çıkan yaş uygulanır:

Sigorta başlangıcına göre yaş

15 yıllık sigortalılık süresine göre yaş

Prim gününü doldurduğunuz tarihe göre yaş

Üç farklı hesaplamadan çıkan en yüksek yaş, emeklilik yaşı olarak kabul edilir.

Bu nedenle kişi 3600 günü erken tamamlamış olsa bile emeklilik tarihi ileriye kayabilir.

NORMAL EMEKLİLİKLE FARKI

Normal emeklilikte:

5000 – 5975 gün prim

Kadınlarda 20 yıl, erkeklerde 25 yıl sigortalılık

Yaş şartı EYT ile kaldırıldı (1999 öncesi için)

Kısmi emeklilikte ise:

3600 gün prim

15 yıl sigortalılık

Yaş şartı devam eder

Prim günü azaldıkça yaş şartı yükselir; bu nedenle kısmi emeklilik erken değil daha düşük primli emeklilik modelidir.

1999 – 2008 ARASI GİRİŞLERDE DURUM

Bu tarihler arasında sigortalı olanlar için farklı şartlar uygulanır:

25 yıl sigortalılık

Erkek: 60 yaş

Kadın: 58 yaş

4500 prim günü

Yani bu grupta 3600 gün uygulaması yoktur.

2008 SONRASI GİRİŞLER

Yeni sistemde prim şartı kademeli artıyor:

4600 günden başlar

5400 güne kadar yükselir

Yaş sınırı 65’e kadar çıkabilir

BORÇLANMA ERKEN EMEKLİLİK SAĞLAR MI?

Bazı durumlarda evet.

Erkeklerde:
Sigorta öncesi askerlik yapılmışsa borçlanma, başlangıç tarihini geriye çeker.

Kadınlarda:
Sigortadan sonra doğum gerçekleşmişse doğum borçlanması eksik günü tamamlar.

Bu işlemler hem yaş hem de prim hesabını değiştirebilir.

MAAŞLAR DÜŞÜK MÜ OLUR?

Kısmi emeklilikte prim gün sayısı az olduğu için teorik olarak aylık daha düşüktür. Ancak uygulamada alt sınır aylığı sistemi devreye girer.

Asgari ücret civarında prim ödeyen kişilerde tam ve kısmi emeklilik maaşı çoğu zaman aynı seviyede olur.
Yüksek kazançtan prim yatıranlarda ise fark ortaya çıkar.

YENİ DÜZENLEME GELECEK Mİ?

Şu an yürürlükte yeni bir kademeli emeklilik hazırlığı bulunmuyor. Ancak taleplerin artması halinde ileride gündeme gelmesi ihtimal dahilinde görülüyor.