Ev ve araba sahibi olmanın yeni yolu: Faizsiz sistem güçleniyor

Kökleri Osmanlı dönemine dayanan tasarruf finansmanı modeli, 1990’lardan bu yana özel sektör eliyle büyürken, son dört yılda yapılan yasal düzenlemelerle sistem köklü bir dönüşüm geçirdi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) denetimi altına alınan sektör, 2021'den bu yana 24 kat büyüyerek 673,5 milyar liralık sözleşme hacmine ulaştı.

GEÇMİŞTEN GÜNÜMÜZE: FAİZSİZ MODELİN TARİHİ YOLCULUĞU

Osmanlı döneminde Mithat Paşa’nın 1863’te kurduğu "memleket sandıkları" ile başlayan bu model, zamanla Ziraat Bankası ve Tarım Kredi Kooperatiflerine evrildi. 1951’de Emlak Bankası aracılığıyla yeniden denenen sistem, vatandaşa faizsiz ve uzun vadeli finansman sağlama fikrini yaşatmayı sürdürdü.

ALMANYA SAHİP ÇIKTI, BİZ YENİ KEŞFETTİK

Benzer sistemler Almanya’da 19. yüzyılın sonlarında hayata geçirildi. Bugün Almanya’da 13 milyon kişi bu modelle ev sahibi oldu ve yapı tasarruf sisteminin ülke konut pazarındaki payı %12’yi aştı. Türkiye ise, bu sistemin potansiyelini son dört yılda fark etti.

KONUT VE ARAÇ SAHİPLİĞİNDE YENİ UMUT

Yüksek enflasyon, artan faiz oranları ve konut fiyatlarındaki hızlı yükseliş, vatandaşı alternatif çözümler aramaya itti. Tasarruf finansman şirketleri, özellikle orta gelirli kesimin konut ve araç hayallerine ulaşmasında yeni bir kapı araladı. Sistem, ikinci el konut ve araç pazarında ciddi hareketlilik sağladı.

İKİNCİ EL KONUTTA GİZLİ GÜÇ: TASARRUF FİNANSMAN ŞİRKETLERİ

TÜİK verilerine göre Mayıs ayında satılan 130 bin konutun yalnızca 19 bin 412’si ipotekli satışlardan oluştu. İlk el satış sayısı 39 bin 546 ile sınırlı kalırken, tasarruf finansman sistemiyle yapılan ikinci el alımlar pazara büyük dinamizm kazandırdı.

ARAÇ SAHİPLİĞİNDE DE SİSTEM DEVREDE

Bankalardan uygun şartlarda taşıt kredisi alamayan çok sayıda vatandaş da yönünü tasarruf finansman şirketlerine çevirdi. Önce taksit ödemeye başlayan müşteriler, ardından seçtikleri ikinci el araçları sisteme bildirerek sahip olabiliyor. Araç üzerindeki ipotek ise borç bitince kaldırılıyor.

SİSTEM NASIL İŞLİYOR?

• Bankalardan farklı olarak doğrudan nakit kullandırımı yok. Tahsisatlar sistemde geçirilen süre ve yapılan tasarrufa göre belirleniyor.

• Müşteri Bazlı ve Çekilişli olmak üzere iki farklı sözleşme tipi bulunuyor.

• Müşteri Bazlı Sözleşmelerde tahsis tarihi önceden belirleniyor. Peşinat zorunlu değil ancak erken tahsis için avantaj sağlıyor.

• Çekilişli sistemlerde noter huzurunda düzenli çekilişler yapılıyor.

• Finanse edilen varlıklar için ipotek ya da rehin uygulanıyor, borç bittiğinde kaldırılıyor.

KONUT KRİZİNE ALTERNATİF ÇÖZÜM

Yüksek enflasyon döneminde ev ve araba sahibi olmanın en güçlü alternatiflerinden biri haline gelen sistem, özellikle bankalardan kredi alma şansı olmayan vatandaşlar için cazibesini artırıyor. "El birliği modeli" ile başlayan bu yapı artık kurumsal bir sektör haline geldi.