TİHEK’ten YouTube’a Gazze kısıtlamaları nedeniyle rekor ceza

Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK), YouTube platformunda Filistin, Gazze ve Kudüs başlıklı haber içeriklerine getirilen kısıtlamalarla ilgili dikkat çeken bir karara imza attı. Kurum, yapılan başvuru üzerine yürüttüğü inceleme sonucunda, siyasi ve felsefi görüş temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine hükmetti ve ilgili şirkete üst sınırdan 204 bin 285 lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

Karar, sosyal medya platformlarının içerik denetimi uygulamalarının ifade özgürlüğü ve basın hakkı çerçevesinde nasıl değerlendirileceğine dair önemli bir emsal niteliği taşıyor.

BAŞVURU SÜRECİ NASIL GELİŞTİ?

TİHEK’e yapılan başvuruda bir gazeteci, YouTube’da yayınladığı Filistin, Gazze ve Kudüs konulu videoların sistematik biçimde yayından kaldırıldığını ve içeriklerine erişim kısıtlaması getirildiğini bildirdi. Başvuruda, kanalın defalarca uyarı aldığı, yapılan itirazların gerekçesiz şekilde reddedildiği ve yeni video yüklenmesinin engellendiği ifade edildi.

Gazeteci, söz konusu uygulamalar nedeniyle mesleki faaliyetlerini sürdüremez hale geldiğini, kanalının tamamen kapatılabileceğine dair uyarılar aldığını ve bunun açık bir sansür anlamına geldiğini dile getirdi.

İNCELEMEDE HANGİ TESPİTLER YAPILDI?

TİHEK Kurulu tarafından yapılan değerlendirmede, söz konusu videoların İsrail’in Filistin’e yönelik saldırıları ve Gazze’de yaşanan insani tabloya ilişkin haber içerikleri taşıdığı belirlendi. İçeriklerin kamuoyunu bilgilendirme amacı taşıdığı, şiddet çağrısı ya da propaganda niteliği bulunmadığı kaydedildi.

Kurul, videolarda “şiddet propagandası” unsuru bulunmadığını açık biçimde tespit etti.

Ayrıca içeriklerde yer alan değerlendirmelerin sosyopolitik bir tutumu yansıttığı, bunun da ifade özgürlüğü kapsamında korunması gereken bir alan olduğuna dikkat çekildi.

AYRIMCILIK YASAĞI İHLAL EDİLDİ

Kararda, YouTube’un uyguladığı kısıtlamaların siyasi ve felsefi görüş temelinde ayrımcılık oluşturduğu vurgulandı. Kurul, benzer içeriklerin platformda farklı şekillerde değerlendirildiğine işaret ederek çifte standart uygulandığı sonucuna vardı.

TİHEK, siyasi ve felsefi görüş temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine oy birliğiyle hükmetti.

Bu kapsamda, işlemi gerçekleştiren Google İstanbul Bilgi Teknolojileri Limited Şirketi hakkında 204 bin 285 lira tutarında idari para cezası uygulanmasına karar verildi.

İFADE VE BASIN ÖZGÜRLÜĞÜ VURGUSU

Kararın gerekçesinde basının “kamu adına denetim” işlevine özel vurgu yapıldı. Gazetecilerin toplumsal olayları aktarma görevinin demokratik toplum düzeninin temel unsurlarından biri olduğu belirtildi.

Gazze’de yaşanan ağır insani krizle ilgili içerik üretmenin, bir bireyin sosyopolitik tutumunun yansıması olduğu ve bunun cezalandırılamayacağı ifade edildi. Ayrıca getirilen kısıtlamaların yalnızca başvuru sahibini değil, diğer basın mensuplarını da etkileyerek otosansür riskini artırdığı kaydedildi.

Kararda, söz konusu müdahalenin hem gazetecinin haber ve fikir yayma hakkını hem de toplumun haber alma özgürlüğünü zedelediği vurgulandı.

İTİRAZ SÜREÇLERİNE ELEŞTİRİ

Kurul değerlendirmesinde, YouTube’un başvuru sahibine verdiği yanıtların soyut ve yetersiz olduğu da belirtildi. Videoların hangi bölümlerinin hangi gerekçeyle ihlal sayıldığına dair açık bir açıklama yapılmadığı, bu durumun etkili başvuru hakkını engellediği kaydedildi.

Kararda, içerik denetim mekanizmalarının şeffaf ve ölçülü olması gerektiğine dikkat çekildi.

ULUSLARARASI HUKUK VE GAZETECİ GÜVENLİĞİNE ATIF

TİHEK kararında, Gazze’de yaşanan gelişmelerin uluslararası hukuk ve insan hakları çerçevesinde ciddi tartışmalara yol açtığı ifade edildi. Çatışma ortamlarında basın mensuplarının korunmasına ilişkin uluslararası kuralların önemine değinilerek, çok sayıda gazetecinin doğrudan hedef alındığına dair raporların bulunduğu belirtildi.

Ayrıca bazı sosyal medya platformlarının içerik politikaları üzerinden yürütülen uygulamaların, küresel kamuoyunun bilgiye erişimini etkileyebileceği değerlendirmesi yapıldı.

YOUTUBE’A “ÇİFTE STANDART” ELEŞTİRİSİ

Kararda, platformda İsrail yanlısı içeriklere yönelik herhangi bir benzer kısıtlama uygulanmadığı, buna karşılık Filistin ve Gazze odaklı içeriklerin sistematik olarak sınırlandırıldığı yönünde tespitlere yer verildi. Bu durumun eşitlik ilkesine aykırı olduğu ve makul bir gerekçeyle açıklanamadığı ifade edildi.

Sonuç olarak Kurul, yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeniyle bağdaşmadığı kanaatine vardı.