Uzun vadede zayıf, kısa vadede güçlü: TL’de paradoks

Türkiye’de ekonomi tartışmalarının merkezinde uzun süredir döviz kuru var. Türk lirasının değerindeki dalgalanmalar hem enflasyonu hem de ticaret dengesini doğrudan etkiliyor. TL güçlendiğinde ithalat maliyetleri azalıyor, fiyat artışları yavaşlıyor. Ancak aynı zamanda ihracat gelirleri baskı altında kalıyor.

ENDEKSİN ANLAMI

Merkez Bankası tarafından açıklanan “TÜFE bazlı reel efektif döviz kuru endeksi”, TL’nin dış ticaret ortaklarına karşı gücünü ölçüyor. Enflasyondan arındırılan bu gösterge, 2003 yılı 100 puan kabul edilerek hesaplanıyor. 100’ün altındaki değerler TL’nin görece zayıf, üzerindeki değerler ise güçlü olduğunu ifade ediyor. Ağustos 2025 verisi 69,84 puan olarak kaydedildi.

RAKAMLAR VE GERÇEKLERİN ÇATIŞMASI

İstatistiklere göre TL 2003’e kıyasla yaklaşık 30 puan kayıp yaşamış görünüyor. Ancak sahada bambaşka bir tablo var. Özellikle ihracat yapan firmalar, son bir-iki yılda liranın değerinin aşırı yükseldiğini savunuyor. Bunun nedeni, baz yılına göre hesaplamaların farklı fotoğraf çizmesi. Örneğin 2023’ü baz aldığınızda TL’nin %17’nin üzerinde değerlendiği ortaya çıkıyor.

ÇİFTE ETKİ: ENFLASYON VE İHRACAT

Kurların değerlenmesi kısa vadede tüketici lehine bir gelişme gibi görünse de uzun vadede dengeleri bozabiliyor. İthalat daha ucuz hale gelirken, Türkiye’nin ihracat ürünleri dış piyasada pahalılaşıyor. Katma değerli sektörler bu baskıyı kısmen aşabiliyor; ancak toplam ihracatın büyük bölümü düşük ve orta teknolojiye dayandığı için rekabet gücü zayıflıyor.

TARİHSEL KARŞILAŞTIRMA

Geçmişte de benzer tartışmalar yaşanmıştı. 2000’li yılların ikinci yarısında TL ciddi biçimde değer kazanmıştı. Fakat o dönemde tek haneli enflasyon sayesinde üreticiler daha az zorlanıyordu. Bugün tabloyu ağırlaştıran unsur, liranın değer kazanmasıyla eşzamanlı biçimde enflasyonun çok yüksek seviyelere çıkmış olması. Bu nedenle günümüzde ihracatçıların üzerindeki baskı geçmişten çok daha sert hissediliyor.