Vergi arttı, kapı değişti: Ayakkabı ithalatı Mısır’a kaydı

Türkiye ayakkabı pazarı uzun yıllardır yükseliş gösteren ithalat trendinde ilk kez yavaşlama sinyali verdi. İlave gümrük vergilerinin artırılması ve Çin merkezli e-ticaret kanallarına yönelik düzenlemelerin ardından toplam ithalat hacmi sınırlı da olsa geriledi. Buna rağmen sektör temsilcileri yeni ve farklı bir risk alanına dikkat çekiyor: Mısır üzerinden Türkiye’ye giren ürünler.

TÜİK verilerine göre 2024 yılında 1 milyar 711 milyon dolar seviyesine ulaşan ayakkabı ithalatı, 2025’te 1 milyar 678 milyon dolara düştü. Gerileme sınırlı kaldı ancak yıllardır süren artışın kırılması açısından önemli kabul ediliyor. Aynı dönemde ihracat tarafında düşüş devam etti ve sektör dış ticaret dengesi yine açık verdi.

İthalat azalsa bile sektörün dış ticaret dengesi hâlâ Türkiye aleyhine seyrediyor.

İHRACAT GERİLERKEN İTHALAT HALA YÜKSEK

Ayakkabı ihracatı 2022 yılında yakaladığı 1 milyar 310 milyon dolarlık zirveden sonra her yıl küçülmeye başladı. 2023’te 1 milyar 268 milyon dolar, 2024’te 1 milyar 161 milyon dolar seviyesine gerileyen ihracat, 2025’te 1 milyar dolar bandına kadar indi.

İthalat ise 2021’de 587 milyon dolardan başlayarak hızlı şekilde yükseldi.
2022’de 962 milyon dolar
2023’te 1,4 milyar dolar
2024’te 1,71 milyar dolar

2025’te hafif düşüş yaşansa da sektör ithalata bağımlı görünümünü korudu.

PANDEMİ SONRASI MALİYETLER YÖNÜ DEĞİŞTİRDİ

Pandemi sonrası dönemde artan işçilik, enerji ve hammadde maliyetleri üretim maliyetlerini yükseltti. Kur politikası ve finansmana erişim sorunları da eklenince üretici fiyat rekabetinde zorlanmaya başladı.

Türkiye yıllık yaklaşık 550 milyon çift üretim kapasitesine sahip güçlü bir üretim ülkesi olmasına rağmen maliyet baskısı rekabet gücünü zayıflattı. Bu durum ithalatı teşvik ederken ihracatı baskıladı.

MISIR ÜZERİNDEN GELEN ÜRÜNLERDE SERT SIÇRAMA

Sektörde asıl dikkat çeken gelişme Mısır kaynaklı ithalat oldu.
2024 yılında yaklaşık 700 bin dolar olan ithalat, 2025’te 22 milyon doları geçti.

Çin menşeli saya ve tabanların Mısır’da monte edilip sıfır gümrükle Türkiye’ye girmesi yeni bir ticaret modeli oluşturdu.

Serbest Ticaret Anlaşması sayesinde ürünlerin menşei değiştiriliyor ve ek vergi uygulanamıyor. Çinli firmaların Mısır’da yatırım yapması da bu süreci hızlandırdı.

Sektör temsilcileri mevcut eğilim sürerse kısa sürede 100 milyon dolarlık ithalat seviyesine ulaşılabileceğini öngörüyor.

TEK ŞİRKET DETAYI DİKKAT ÇEKTİ

Piyasa analizlerine göre Mısır’dan yapılan ithalatın büyük bölümünün sınırlı sayıda firma üzerinden gerçekleştiği değerlendiriliyor. Yaklaşık 8-9 Türk şirketi bu hattı kullanırken hacmin yüzde 70-80’inin tek bir şirket üzerinden yürüdüğü tahmin ediliyor.

Bu tablo sektörde rekabet eşitsizliği tartışmasını da beraberinde getirdi.

TEMU KISITLAMASI VE VERGİLER ETKİLİ OLDU

Geçtiğimiz yıl ayakkabıda ilave gümrük vergisinin yüzde 30’dan yüzde 40’a çıkarılması ve yurt dışı e-ticaret siparişlerine getirilen düzenlemeler ithalatı frenledi.

Online platformlar üzerinden yılda yaklaşık 8 milyon çift ayakkabının Türkiye’ye girdiği belirtiliyor. Bu miktarın onlarca fabrikanın kapanmasına yol açabilecek büyüklükte olduğu ifade ediliyor.

FİYATLAR NASIL DÜŞER?

Sektör temsilcileri tüketicinin uygun fiyat talebinin anlaşılır olduğunu ancak çözümün kaçak veya dolaylı ithalat olmadığını vurguluyor. Öneri ise yan sanayi ürünlerinde vergi indirimi.

Mikrofiberde uygulanan vergi düzenlemesi örnek gösteriliyor. Benzer düzenleme diğer girdilere de uygulanırsa yerli üretimin maliyeti düşebilir.

YENİ DÖNEMDE EN BÜYÜK RİSK: ÜRETİMİN YURT DIŞINA KAYMASI

Mevcut sistem devam ederse yatırımcıların üretimi Türkiye yerine Mısır’a taşıma ihtimali konuşuluyor. Bu nedenle sektör vergi yapısının yeniden düzenlenmesini talep ediyor.

Amaç, montaj ithalatını değil yerli üretimi teşvik eden bir model oluşturmak.