Yoksul gıdayı, zengin fiyatı düşünüyor: TÜİK’ten çarpıcı gıda israfı raporu

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) 2024 yılı Hanehalkı Tüketim Harcamaları verileri, gıda israfının toplumun farklı gelir gruplarında nasıl farklılaştığını gözler önüne serdi. Veriler, yoksul hanelerin gıdayı çöpe atmamak için yoğun çaba sarf ederken, zenginlerin fiyat etiketlerine daha fazla odaklandığını ortaya koydu.

ALIŞVERİŞ ALIŞKANLIKLARINDA GELİR FARKI TÜİK verilerine göre, en düşük gelir grubunda yer alan haneler alışverişe çıkarken mutlaka liste hazırlıyor. Bu kesimde plansız alışveriş oranı da yüksek seyrederken, gelir arttıkça alışveriş listesine sadık kalan ve ürün fiyatlarını takip edenlerin oranı artıyor. TÜKETİM TARİHİ BİLİNCİ ARTIYOR Son kullanma tarihi ve tavsiye edilen tüketim tarihi gibi konularda farkındalık, gelir düzeyi yükseldikçe artıyor. Örneğin, “Son tüketim tarihi geçtikten sonra ürün kesinlikle kullanılmamalı” diyenlerin oranı en yüksek gelir grubunda zirveye çıkarken, bu konuda fikri olmayanların oranı yoksul kesimde yüzde 18,9’a kadar çıkıyor. Tavsiye edilen tüketim tarihi konusunda fikri olmayanların oranı da düşük gelir grubunda yüzde 24,1 seviyesindeyken, zengin kesimde yüzde 5,9’a geriliyor. YOKSUL GIDAYI İSRAF ETMİYOR Gıda israfı alışkanlıklarında da gelir farkı göze çarpıyor. Gelirden en düşük payı alan hanelerin yüzde 93,9’u “hiçbir zaman gıda atmam” derken, bu oran zenginlerde yüzde 71,6’ya düşüyor. Zenginler ise “bazen” ve “nadiren” çöpe attığını belirtme eğiliminde. BOZULMADAN ÇÖPE ATILMIYOR Yoksul haneler, genellikle gıdayı ancak bozulduğunda çöpe atıyor. Buna karşın zenginler, tazelik arayışı ya da fazla alım nedeniyle israf yapıyor. Özellikle “Sürekli taze tüketme isteği” ve “fazla pişirme” gibi nedenler, zengin hanelerde israfın temel sebepleri olarak öne çıkıyor. EN ÇOK SEBZE VE MEYVE İSRAF EDİLİYOR En çok israf edilen ürün grubu, taze meyve ve sebze. Gelir arttıkça bu ürünlerin israf oranı da artıyor. Ancak ekmek israfı tersine işliyor: Gelir düzeyi yükseldikçe, ekmek israfı azalıyor. Et ve et ürünlerinde israf, her gelir grubunda düşük seyrediyor. Süt ve süt ürünleri israfı ise alt gelir grubunda yüzde 18,4 ile zirvede. Makarna israfı en düşük gelir grubunda yüksekken, kuru bakliyat israfı üst gelir gruplarında daha fazla görülüyor. PAYLAŞMA KÜLTÜRÜ YOKSULUN İŞİ Gıda israfını önlemek için yapılan uygulamalarda, gelir düzeyi yükseldikçe “alışveriş listesi hazırlamak” ve “bozulmayı önlemek” gibi yöntemler öne çıkıyor. Ancak “fazla gıdayı paylaşmak” alışkanlığı, yoksul hanelerde daha yüksek. Ayrıca, fazla gıdayı hayvanlara vermek de en düşük gelir grubunda yüzde 34,3 ile en yüksek oranı yakalıyor.

GELİR GRUBUNA GÖRE HARCAMA DAĞILIMI:

%20’lik Gelir Grubu:

Konut ve kira: %33,2 Gıda ve alkolsüz içecekler: %30,4 Ulaştırma: %10,1

%20’lik Gelir Grubu:

Konut ve kira: %22,1 Gıda ve alkolsüz içecekler: %12,8 Ulaştırma: %26,6

GELİR KAYNAĞINA GÖRE HARCAMA DAĞILIMI:

Maaş, ücret, yevmiye geliri olan haneler:

Konut ve kira: %24,0 Gıda ve alkolsüz içecekler: %16,4 Ulaştırma: %23

Müteşebbis geliri olan haneler:

Konut ve kira: %21,6 Gıda ve alkolsüz içecekler: %18,4 Ulaştırma: %26,4

HANEHALKI BÜYÜKLÜĞÜNE GÖRE HARCAMA DAĞILIMI:

Tek kişilik haneler:

Konut ve kira: %35,2 Gıda ve alkolsüz içecekler: %15,1 Ulaştırma: %14,4

6 ve daha fazla kişilik haneler:

Konut ve kira: %22,4 Gıda ve alkolsüz içecekler: %24,7 Ulaştırma: %20,4

Gıda İsrafı Oranları:

Taze meyve ve sebze: %40,1 Ekmek: %32 Süt ve süt ürünleri: %14,3