Piyasalar

Küresel gıda krizi beklentisine karşı dikkat çeken veriler: Tahıl stokları rekor seviyede

İran savaşı ve iklim risklerine rağmen küresel gıda fiyatlarında büyük artış yaşanmadı. Buğday ve pirinç stokları rekor seviyelere ulaştı.

Küresel gıda krizi beklentisine karşı dikkat çeken veriler: Tahıl stokları rekor seviyede

ABD ile İran arasında başlayan savaşın dünya genelinde yeni bir gıda krizine yol açacağı yönündeki beklentiler, tarım piyasalarındaki mevcut verilerle örtüşmüyor. Orta Doğu'daki çatışmaların üzerinden dokuz ay geçmesine ve El Niño kaynaklı mevsim dışı hava koşullarına rağmen başlıca tarım ürünlerinin fiyatları büyük ölçüde istikrarlı seyretti. Ekonomist ve emtia yorumcusu Javier Blas, küresel stokların yüksek olmasının ve tarımsal üretimdeki artışın gıda fiyatlarını sınırladığını değerlendiriyor.

Küresel gıda krizi beklentisi neden gerçekleşmedi?

İran savaşının başlamasıyla birlikte enerji ve gübre fiyatlarında yaşanabilecek artışların, dünya genelinde ciddi bir gıda krizini tetikleyeceği yönünde endişeler ortaya çıkmıştı.

Ancak 2026 yılının sonuna yaklaşılırken buğday, mısır ve soya fasulyesi gibi temel tarım ürünlerinde savaş öncesine kıyasla büyük fiyat artışları görülmedi.

Javier Blas'a göre İran savaşıyla Rusya-Ukrayna savaşının tarım piyasaları üzerindeki etkileri birbirinden farklı.

Rusya ve Ukrayna, dünyanın önemli tahıl üreticileri ve ihracatçıları arasında bulunuyor. Bu nedenle 2022 yılında başlayan savaş, küresel tarım ürünlerinin fiyatlarında sert yükselişlere yol açmıştı.

Orta Doğu ise Karadeniz bölgesindeki kadar büyük bir tahıl üretim kapasitesine sahip değil. Bu farklılık, iki savaşın küresel gıda arzı üzerindeki etkilerini de değiştiriyor.

Avrupa'da gıda enflasyonu genel enflasyonun altında

Avrupa'daki enflasyon verileri, enerji ve gıda fiyatlarının farklı yönlerde hareket ettiğini gösteriyor.

Kıta Avrupası'nda genel tüketici enflasyonu, ulaşım ve ısınma maliyetlerindeki artışın etkisiyle yıllık yüzde 4 seviyesinde bulunuyor.

Buna karşılık alkollü içecekler ve tütün ürünlerini de kapsayan gıda fiyatları göstergesindeki yıllık artış yüzde 1,6 düzeyinde kalıyor.

İngiltere'de ise genel enflasyon yüzde 3,6 olarak ölçülürken gıda ve alkolsüz içeceklerdeki fiyat artışı yüzde 1,3 seviyesinde gerçekleşiyor.

Enerji maliyetlerinin enflasyonu yükselttiği bir dönemde gıda fiyatlarındaki sınırlı artış, genel fiyat baskısının daha da güçlenmesini önleyen unsurlar arasında bulunuyor.

Benzer eğilimlerin farklı oranlarla diğer ekonomilerde de görüldüğü belirtiliyor.

Dünyada 700 milyon insan açlıkla mücadele ediyor

Gıda fiyatlarındaki mevcut istikrara rağmen küresel açlık sorunu devam ediyor.

Son verilerin bulunduğu 2025 yılında yaklaşık 700 milyon insanın yeterli gıdaya ulaşamadığı tahmin ediliyor.

Bu sayı dünya nüfusunun yaklaşık yüzde 8'ine karşılık geliyor.

Özellikle Afrika'da ve Asya'nın bazı bölgelerinde aşırı yoksulluk, açlık sorununun temel nedenleri arasında bulunuyor.

Dünya genelinde açlıkla karşı karşıya kalan nüfusun oranının son 15 yılda belirgin biçimde değişmemesi, gıdaya erişim konusunda kalıcı sorunların sürdüğünü gösteriyor.

Blas, mevcut açlık sorununun önemini koruduğunu ancak bunun tarım ürünleri fiyatlarında yeni ve küresel bir kriz yaşandığı anlamına gelmediğini belirtiyor.

Buğday ve pirinç stoklarında tarihi seviyeler

Küresel gıda piyasasının mevcut görünümünde yüksek stok miktarları önemli rol oynuyor.

Geçmişte yaşanan gıda krizlerinin ardından tarımsal üretim ve depolama kapasitesine yapılan yatırımlar, dünya genelindeki tahıl rezervlerinin büyümesini sağladı.

Özellikle gıda güvenliği açısından kritik öneme sahip buğday ve pirinçte küresel stoklar rekor seviyelere ulaştı.

Dünya, 2026 yılına buğday ve pirinçte tarihi seviyelere yükselen stoklarla girerken bu durum olası arz kesintilerine karşı önemli bir güvence oluşturdu.

Blas, geçmiş gıda krizlerinin öncesinde stoklarda belirgin azalmalar yaşandığını, mevcut dönemde ise bunun tersine yüksek rezervlerin bulunduğunu vurguluyor.

Buğday fiyatları 2022'deki zirvenin çok altında

Dünya gıda ticaretinin temel ürünlerinden buğday, İran savaşına rağmen geçmiş kriz dönemlerindeki fiyat seviyelerinin altında işlem görüyor.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgal ettiği 2022 yılında buğdayın kile fiyatı 14 dolara kadar yükselerek tarihi zirvesine ulaşmıştı.

Kasım 2026 itibarıyla ise uluslararası piyasalarda buğdayın kile fiyatı 6 doların altında bulunuyor.

İran savaşının başladığı şubat ayının sonundan bu yana buğday fiyatlarında yaklaşık yüzde 1 düşüş yaşandı.

Rusya ve Ukrayna'nın birbirlerinin tahıl ihracat güzergâhlarına yönelik saldırılarının sürmesine rağmen fiyatların önceki kriz dönemlerindeki seviyelere dönmediği görülüyor.

Mısır ve soya fasulyesinde fiyat artışı sınırlı

Küresel tarım piyasalarında mısır fiyatları da tarihi zirvelerin oldukça altında seyrediyor.

Mısırın kile fiyatı 4,50 doların altında bulunurken şubat ayının sonuna göre artış yaklaşık yüzde 1,5 düzeyinde gerçekleşti.

Ürünün 2022 yılında ulaştığı tarihi zirve ise kile başına 8,31 dolar seviyesindeydi.

Hayvancılık sektöründe yem üretimi açısından önemli bir ürün olan soya fasulyesinde de İran savaşının başlamasından bu yana belirgin bir fiyat değişimi yaşanmadı.

Dünyada en fazla kullanılan yemeklik yağlardan palm yağının fiyatı ise dokuz ay önceki seviyesine yakın bulunuyor.

Pirinç fiyatları yaklaşık yüzde 30 yükseldi

Başlıca tarım ürünleri arasında bu yıl dikkat çeken fiyat artışı pirinçte görüldü.

Hindistan alt kıtasında muson yağışlarının yetersiz kalması, üretim beklentilerini etkiledi.

Bu gelişmelerin ardından uluslararası pirinç fiyatları şubat ayının sonundan itibaren yaklaşık yüzde 30 arttı.

Pirinç fiyatı ton başına yaklaşık 510 dolar seviyesinde bulunuyor.

Ancak bu rakam, 2008 yılındaki küresel gıda krizi sırasında görülen 1.100 doların üzerindeki tarihi zirvenin yarısından daha düşük bir düzeye karşılık geliyor.

Gübre fiyatlarında beklenen büyük artış yaşanmadı

İran savaşının ilk döneminde tarımsal üretimin en önemli girdilerinden gübrede ciddi fiyat yükselişleri yaşanabileceği yönünde beklentiler oluşmuştu.

Orta Doğu'daki doğal gaz ve gübre üretiminin çatışmalardan etkilenmesi, özellikle üre fiyatlarını başlangıçta yükseltti.

Ancak diğer üretici ülkelerin arzlarını artırmasıyla piyasadaki tedarik koşulları yeniden dengelendi.

Kasım ayı itibarıyla azotlu gübre fiyatları, şubat ayındaki seviyesinin yaklaşık yüzde 10 altında bulunuyor.

Fosfatlı gübrelerde ise farklı bir tablo ortaya çıktı. Orta Doğu'daki kimya sanayisinin faaliyetlerinin aksaması, kükürt fiyatlarını yükseltti ve fosfatlı gübrelerin maliyetini artırdı.

Bununla birlikte üre, fosfat ve potasyumlu gübreleri kapsayan genel fiyat sepetindeki artış, dokuz aylık dönemde yaklaşık yüzde 5 seviyesinde kaldı.

Gıda fiyatlarında 2027 için hangi riskler bulunuyor?

Tarım ürünlerinin fiyatları büyük ölçüde dengeli seyretse de gelecek yıl tüketicilerin market harcamalarında artış yaşanabileceği belirtiliyor.

Özellikle taşımacılık ve ambalaj maliyetlerinin yükselmesi, gıda ürünlerinin nihai satış fiyatlarına yansıyabilecek unsurlar arasında yer alıyor.

Dizel fiyatlarındaki artış, sebze ve meyvelerin üretim bölgelerinden tüketim merkezlerine taşınmasını daha maliyetli hale getirebiliyor.

Paketli ve tüketime hazır gıdalarda da enerji, işleme ve ambalaj giderleri nedeniyle fiyat artışları görülebilir.

Sığır eti fiyatlarının yüksek seyretmesinde ise İran savaşından önce başlayan arz ve maliyet sorunları etkili oluyor.

Blas, bu gelişmelerin tüketicilerin alışveriş harcamalarını artırabileceğini ancak tek başına küresel gıda krizi olarak değerlendirilmemesi gerektiğini savunuyor.

Gıda krizine ilişkin uyarılarda ticaret kısıtlaması riski

Küresel gıda piyasalarına ilişkin değerlendirmelerde uluslararası kuruluşların açıklamaları da önem taşıyor.

Blas, Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü, Dünya Gıda Programı ve Uluslararası Tarımsal Kalkınma Fonu gibi kuruluşların kriz ve arz şoku uyarılarında daha dikkatli davranması gerektiği görüşünü dile getiriyor.

Yorumcuya göre bu tür açıklamalar, hükümetleri iç piyasalarını korumak amacıyla tarım ürünlerinin ihracatına sınırlama getirmeye yöneltebilir.

Uluslararası ticareti kısıtlayan önlemler, ürünlerin ihtiyaç duyulan ülkelere ulaşmasını güçleştirerek fiyat baskısını artırabilir.

Bununla birlikte İran savaşının başlamasından bu yana kapsamlı bir küresel gıda ticareti kısıtlaması dalgasının ortaya çıkmadığı belirtiliyor.

Tarımsal yatırımlar küresel gıda arzını destekledi

Dünyada 2007-2008 ve 2011-2012 dönemlerinde yaşanan gıda krizlerinin ardından tarımsal üretim kapasitesini artırmaya yönelik yatırımlar hız kazandı.

2022'de Rusya-Ukrayna savaşının tetiklediği gıda fiyatı artışları da ülkelerin stok ve üretim politikalarını yeniden değerlendirmesine neden oldu.

Hindistan, Çin, Fas ve Brezilya gibi ülkelerde sulama altyapısına, depolama tesislerine, tarım makinelerine ve kırsal finansman imkânlarına milyarlarca dolarlık kaynak ayrıldı.

Bu yatırımların, tarımsal üretimin büyümesine ve küresel stokların güçlenmesine katkı sağladığı değerlendiriliyor.

Javier Blas, mevcut piyasa verilerinin yeni bir küresel gıda fiyatı krizini desteklemediğini belirterek üretim kapasitesi ve tarımsal ticareti geliştiren yatırımların sürdürülmesi gerektiğini ifade ediyor.

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar