TEPAV: Bütçe açığı yıl sonunda 3,26 trilyon TL’ye ulaşabilir

TEPAV, 2026 yıl sonu bütçe açığını baz senaryoda 2,77 trilyon TL olarak tahmin etti. Kuruluş, üçüncü çeyrekteki gelir ve harcama eğilimlerinin sürmesi halinde açığın 3,26 trilyon TL’ye çıkabileceğini belirtti.

TEPAV, Bütçe İzleme Bülteni’nin altıncı sayısında merkezi yönetim bütçesinin ilk dokuz aylık sonuçlarını değerlendirdi ve yıl sonu tahminlerini paylaştı.

Bültene göre bütçe açığı, ocak–eylül döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 51,2 artarak 1 trilyon 840,3 milyar TL’ye ulaştı. Böylece başlangıç bütçesinde öngörülen yıllık açık hedefinin yüzde 67,8’ine ulaşıldı. Geçen yılın aynı döneminde bu oran yüzde 63’tü.

Bozulma üçüncü çeyrekte hızlandı

Üçüncü çeyrekte bütçe açığı, geçen yılın aynı dönemindeki 237 milyar TL’den 897 milyar TL’ye yükseldi. Faiz dışı denge ise 314,1 milyar TL fazladan 110,6 milyar TL açığa döndü.

TEPAV’ın baz tahmini, yıl sonunda bütçe açığının 2,77 trilyon TL ile GSYH’nin yüzde 3,2’sine ulaşacağına işaret ediyor. Bu tutar, 2027–2029 Orta Vadeli Programı’ndaki 2,63 trilyon TL’lik öngörüyü aşıyor.

Üçüncü çeyrekteki eğilimlerin son çeyrekte de devam ettiği senaryoda ise açık 3,26 trilyon TL’ye, GSYH’ye oranı yüzde 3,8’e yükseliyor. Bu senaryoda, programda fazla vermesi beklenen faiz dışı denge de 511 milyar TL açık veriyor.

Vergi artışının önemli bölümü gelir vergisi kesintilerinden

Vergi gelirleri ilk dokuz ayda yıllık hedefin yüzde 75,2’sine ulaştı. Mevcut eğilimin sürmesi halinde yıl sonu tahsilatının bütçe hedefini 991 milyar TL aşması bekleniyor.

Ancak TEPAV, artışın dar bir tabana dayandığını vurguladı. Vergi gelirlerindeki toplam artışın yüzde 31,8’i gelir vergisi tevkifatından kaynaklandı. Bu kalemde yıl sonu tahsilatının hedefi 602 milyar TL aşacağı tahmin ediliyor.

Bültende, vergi dilimlerinin birikimli olarak enflasyonun altında güncellenmesinin vergi yükünü artırdığı belirtildi.

Eşel mobilin bütçeye etkisi 455 milyar TL’ye çıkabilir

Martta başlayan eşel mobil uygulamasının etkisiyle petrol ve doğalgaz ürünlerinden alınan ÖTV, ilk dokuz ayda yüzde 44,1 azalarak 210,4 milyar TL’ye geriledi.

TEPAV, yıl sonunda bu kalemdeki tahsilatın 656,5 milyar TL’lik hedefin 349–379 milyar TL altında kalacağını öngörüyor. KDV etkisi de dahil edildiğinde bütçe kaybının 419–455 milyar TL’ye, GSYH’nin yaklaşık yüzde 0,5’ine ulaşacağı hesaplanıyor.

Bültende, eşel mobilin 1 Ekim’de sona ermesinin ardından açıklanan ÖTV takvimine uyulması halinde, petrol fiyatları 100–110 dolar aralığında kalsa bile bu yılki ilave yükün sınırlı olacağı değerlendirildi.

Faiz dışı harcamalarda 1 trilyon TL’yi aşan ödenek aşımı

TEPAV, faiz hariç harcamaların yıl sonunda başlangıç ödeneklerini 1 trilyon TL’nin üzerinde aşmasını bekliyor. Aşımın yarıya yakınını oluşturan cari transferlerde ise 496 milyar TL’lik ödenek aşımı öngörülüyor.

Kâr amacı gütmeyen kuruluşlara yapılan transferler, ilk dokuz ayda yıllık ödeneğin 2,1 katına ulaştı. Bu transferlerin 279,2 milyar TL’sini afet riski altındaki alanların dönüşüm giderleri oluşturdu.

Kuruluş, deprem ve kentsel dönüşüm harcamalarının sermaye yerine cari transfer olarak sınıflandırılmasının bütçe saydamlığı ve ödenek takibi açısından değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

Son çeyrekte 1,27 trilyon TL iç borçlanma ihtiyacı

İlk dokuz ayda iç borç anapara ödemeleri, geçen yılın aynı dönemindeki 759,4 milyar TL’den 2 trilyon 692,2 milyar TL’ye yükseldi.

Hazine, bu dönemde 4 trilyon 146,2 milyar TL iç borçlanma gerçekleştirdi. Ancak anapara ödemeleri nedeniyle net iç borçlanma 1 trilyon 454 milyar TL’de kaldı. Açığın bir bölümü 248,7 milyar TL’lik kasa kullanımıyla karşılandı.

Son çeyrekte yaklaşık 1,27 trilyon TL iç borçlanma ihtiyacı bulunduğunu belirten TEPAV, yatırım fonlarının tasfiyesinin devlet iç borçlanma senetlerine talep ve borçlanma koşulları üzerindeki etkilerinin izlenmesi gerektiğini vurguladı.