Avrupa Birliği geçtiğimiz hafta büyük tartışmaların ardından Ukrayna’ya önümüzdeki iki yıl boyunca kullanılacak 90 milyar avro hacminde bir mali destek paketi konusunda uzlaştı. Başlangıçta esasen Rusya’ya ait olan ve büyük çoğunluğu Belçika’da Euroclear’da tutulan 210 milyar avroluk dondurulmuş varlıkların kullanılması planlanıyordu. Ancak Belçika’nın işin hukuki boyutuna ilişkin itirazları nedeniyle bu konuda uzlaşma sağlanamadı. Bunun yerine Noel öncesinde Ukrayna’ya ortak bir finansman paketinde karar kılındı: 90 milyar avro.

Peki Ukrayna bu finansman paketini ne zaman geri ödeyecek? Rusya Ukrayna’ya savaş tazminatı ödediğinde. Bu koşullarda ödenecek 90 milyar avronun fiilen hibe edildiğini söylesek sanırım yerinde olur. Çünkü barış planlarına karşı çıkan Moskova’nın yakın zamanda bir tazminat ödemeyi kabul etmesi pek olası görünmüyor.

Rakamların arkasındaki insan

Yaşanan insani tablo son derece korkunç. Birleşmiş Milletler verilerine göre Ukrayna’da 14 bin 534 sivil öldürüldü, 38 bin 742 kişi yaralandı. Buna ek olarak Ukrayna tarafında 60 bin ila 100 bin askerin, Rusya tarafında ise 200 bin ile 250 bin askerin hayatını kaybettiği tahmin ediliyor. Savaş ortamında net rakamlar elde edilemiyor.

2022 yılından bu yana devam eden savaşın insani faturası gerçekten çok ağır. Savaş dünyanın neresinde olursa olsun, bu rakamları sıralamak bile insanın vicdanını acıtıyor. Çünkü bu yazdıklarımız rakam değil; her biri ailesi, sevdikleri olan bir insan. Bunu unutmamak gerekiyor. İnsan rakama dönüştüğünde ruhumuz da bir makineye dönüşüyor.

Enerji maliyetleri ve görünmeyen yük

Ukrayna meselesinin AB için bir de enerji maliyetleri boyutu var. Avrupa Birliği, 2022 yılından itibaren Ukrayna’da savaşın etkisiyle enerji fiyatlarında ciddi bir yükseliş yaşadı. Bunun dengelenebilmesi için AB Komisyonu verilerine göre 2022 yılında 397 milyar avro, 2023 yılında ise 354 milyar avro hacminde enerji sübvansiyonu verildi. Sadece iki yılda verilen toplam enerji sübvansiyonu 751 milyar avro seviyesinde gerçekleşti. Bu da işin çoğu zaman görülmeyen bir diğer tarafı.

Avrupa’nın üzerine kalan ihale

Bir yanda barış görüşmeleri devam ederken Avrupa’nın giderek Ukrayna konusunda ihaleyi üzerine aldığını görüyoruz. ABD Başkanı Donald Trump, Ukrayna konusunda güvenlik garantilerinden işin askerî boyutuna kadar ortak bir ordusu olmayan Avrupa’yı deyim yerindeyse topun ağzına itiyor. İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana güvenliğini büyük oranda ABD ve NATO’ya dayalı şekilde kurmuş olan Avrupa şaşkın.

Özellikle müesses nizam yerine ABD Başkanlığı’na Trump’ın ikinci kez gelmesi Avrupalı liderleri kışın ortasında hazırlıksız yakaladı. Avrupa şimdi bir yandan NATO üyeliği kapsamında GSYH’nin yüzde 5’ine kadar askerî harcamalar yapmak zorunda, diğer yandan Ukrayna’da devam eden savaşı ve olası bir barış döneminde ülkenin yeniden inşasını finanse etmek zorunda.

EuroNews’in verilerine göre AB’nin 2022–2025 yılları arasında Ukrayna’ya sağladığı toplam destek 187 milyar avro seviyesinde. Geçtiğimiz hafta önümüzdeki iki yıl için sağlanan 90 milyar avroluk yeni paketle birlikte AB’nin Ukrayna için ayırdığı toplam kaynak 277 milyar avroya ulaşıyor. Ukrayna’da devam eden savaşın yarattığı insani krizi bir kenara koyarsak, Avrupa’nın ciddi bir mali kara delikle karşı karşıya olduğunu söylemek mümkün.

Yolsuzluk gölgesi

Ancak Ukrayna aynı zamanda ciddi yolsuzluk iddialarıyla da çalkalanıyor. Ukrayna’da devlete ait nükleer enerji şirketi Energoatom merkezli büyük bir yolsuzluk soruşturmasına dair bilgiler geçen ay kamuoyuyla paylaşıldı. On beş ay boyunca “Midas Operasyonu” adıyla yürütülen soruşturma, Ukrayna Ulusal Yolsuzlukla Mücadele Bürosu (NABU), Özel Yolsuzluk Savcılığı (SAPO) ve Ukrayna Güvenlik Servisi (SBU) tarafından ortaklaşa yürütüldü.

Yaklaşık 100 milyon dolarlık kamu kaynağının, Energoatom ile taşeron firmalar arasında kurulan bir rüşvet ve zimmet mekanizması üzerinden usulsüz biçimde aktarıldığı tespit edildi. Söz konusu sözleşmelerde yüzde 10–15 oranında sistematik rüşvet alındığı iddia ediliyor.

Dosya kapsamında Enerji Bakanı Svitlana Hrynchuk parlamentoda yapılan oylamayla görevden alındı. Eski Enerji Bakanı ve Adalet Bakanı Herman Halushenko görevden uzaklaştırıldı. Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenskiy’nin en yakınındaki isimlerden Cumhurbaşkanlığı Ofisi Başkanı Andriy Yermak, soruşturma kapsamında yapılan aramaların ardından istifa etti. Soruşturmanın kilit isimlerinden iş insanı Timur Mindich ise operasyon açıklanmadan kısa süre önce ülkeyi terk etti.

Midas Operasyonu, savaş döneminde Ukrayna’da ortaya çıkarılan en büyük yolsuzluk vakalarından biri olarak değerlendiriliyor. Ukrayna’da savaş devam ettikçe insani trajedi ve mali yük artarken, mali paketlerin akıbeti de giderek daha fazla sorgulanıyor.

Haftaya yeniden görüşmek üzere.

Sağlıcakla kalın. Allah’a ısmarladık.