Feyza Gümüşlüoğlu

Feyza Gümüşlüoğlu, 1988 yılında Adana'da doğdu. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi iktisat bölümünde tamamladı. 2010 yılında Katar'a giderek, Katar Üniversitesi'nde yüksek lisansa başladı. Gazeteciliğe Katar'da başlayan Gümüşlüoğlu, Anadolu Ajansı Katar temsilcisi olarak çalıştı. Türkiye'de ve Katar'da çeşitli medya kuruluşları için muhabirlik yaptı ve yazılar yazdı. Bir dönem Washington DC'deki Orta Doğu Enstitüsü'nde araştırma asistanı olarak bulundu. 2017 yılında Türkiye'ye dönüş yaptı. Yüksek lisansını Marmara Üniversitesi uluslararası politik ekonomi alanında tamamladı. Suriye'de Muhalif Olmak ve Körfez'den Notlar isimli iki kitabı bulunuyor. Halen Ekotürk Tv'de dış haberlerden ve dış ilişkilerden sorumlu olarak görev yapıyor.

‘TEK DAMLA KURALI’ VE ABD’DE EŞİTSİZLİĞİN RENGİ

1977 yılında ABD’nin Louisiana eyaletinde yaşayan Susie Guillory Phipps pasaport almaya karar verir. Bunun için doğum belgesi alması gereklidir ve New Orleans’ta bulunan Nüfus Dairesi’ne (the Division of Vital Records) gereken başvuruyu yapar. Doğum belgesi eline geçtiğinde Susie hayatının şokunu yaşayacaktır. Kendini ‘beyaz Amerikalı’ olarak gören, tipik bir beyaz gibi yaşayan, zenci arkadaşı dahi olmayan, önceki iki evliliğini de beyaz Amerikalılarla yapan, beyazların oturduğu bir mahallede yaşayan, kardeşleri açık tenli, hatta bazıları mavi gözlü olan bu kadının doğum belgesinde ‘zenci’ olduğu yazılıdır. Pasaport başvurusunda da kendini beyaz olarak tanımlayan kadının başvurusu bu nedenle reddedilir.

Susie Phipps, bu olaydan beş yıl sonra ırk kategorisini zenci değil beyaz olarak sınıflandırması için Louisiana eyaletine dava açar. Takip eden duruşmalara davet edilen uzmanlar herhangi bir ırkı bilimsel olarak belirlemenin imkansız olduğunu ifade etseler de, Louisiana eyaleti davayı kazanır. Zira davanın görüldüğü tarihte geçerli olan eyalet kanunlarına göre, “herhangi bir kişinin kanının en az 32’de 1 oranında zenci kanı olması durumunda” söz konusu kişi zenci sayılmaktadır. Eyaletin Nüfus Dairesi yetkililerinin belgelediği üzere Susie Phipps, yaklaşık iki yüzyıl önce yaşayan büyük büyük dedesi Joseph Gregory Guillory isimli bir Fransız’ın, özgürlüğe kavuşturduğu Margarita isimli bir zenciden olan torunudur. Dolayısıyla Susie’de 32’de 1 oranından daha fazla zenci kanı vardır ve bu yüzden zencidir! Susie Phipps’in üst mahkemelere yaptığı temyiz başvuruları da bu sebeple reddedilir.

‘One-Drop Rule’

Louisiana yasaları aslında “tek damla kuralı” (One Drop Rule) olarak bilinen ve popüler olarak kanında bir damla dahi zenci kanı varsa kişiyi zenci sayan sosyal kuralın yasalaştırılmış haliydi ve ABD’de 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren bir çok eyalette çeşitli şekillerde uygulandı. Şu anda Louisiana eyaleti dahil ülkenin herhangi bir eyaletinde bu tür çağdışı formüller kullanılarak kişilerin ırkı belirlenmiyor. Ancak Susie Guillory Phipps’in davası, Amerika’da ırkçılığın ne kadar eski ve köklü olduğuna, yakın bir zamana kadar da eyalet seviyesinde ve federal seviyede devletin politikalarını nasıl etkilediğine dair çarpıcı bir örnek sunuyor.

Siyahiliğin politik ekonomisi

ABD’de siyahilere yönelik ırkçılığın ekonomik yansımalarına bakmak, tabloyu daha net ve somut bir şekilde anlamak için oldukça yararlı olabilir. Bunun için belli başlı alanlarda, hiçbir zaman yalan söylemeyen rakamlara bir göz atalım…

Eğitim Seviyesi: Lise ve altı eğitimde zenciler ve diğer ırklar arasında bir fark gözükmüyor, hatta zenciler bu seviyelerde diğer ırklardan daha iyi durumda. Ancak, 4 yıllık üniversite eğitimi ve lisans üstü söz konusu olduğunda zenciler diğer ırklardan bariz bir şekilde daha kötü durumda.

                                 Toplam   Zenciler   Beyazlar   Diğerleri

İlk-Orta-Lise-Önlisans        65          74.8          61.2          70.6

Lisans                             21.9        16.3          24.2          18.5

Yüksek Lisans-Doktora      13.1        8.9            14.6         10.9

Kaynak: census.Gov

Hanehalkı Geliri: Yıllık hanehalkı geliri itibarıyla da zenci hanehalkları diğer ırklara göre çok daha düşük gelire sahip. Örneğin siyahi hanehalklarının yüzde 58.3’ünün yıllık geliri 50 bin doların altında iken, beyaz hanehalklarının sadece yüzde 37.7’si 50 bin doların altında kazanıyor.

Yıllık Gelir                   Toplam        Zenciler      Beyazlar      Diğerleri

50,000 altı.                   41.7             58.3         37.7             44.7

50,000-75,000              16.5             15.7         16.4              17.1

75,000-100,000            12.5              9.8         13.0               12.6

100,000 üstü                29.3             16.1        33.0               25.7

Kaynak census.Gov

Yoksulluk: Yine siyahilerin beyazlara oranla çok daha yüksek bir çoğunluğunun yoksul statüsünde kabul edildiği aşağıdaki tabloda net biçimde görünüyor. Buna göre zencilerin yüzde 21.2’si yoksulluk sınırının altında yaşarken, beyazlarınsa sadece yüzde 8.7’si bu sınırın altında.

                                   Toplam       Zenciler     Beyazlar     Diğerleri

Fakirlik Sınırı Altı             12.3           21.2           8.7            16.2

Fakirlik Sınırı Üstü           87.7           78.8          91.3            83.8

Kaynak: census.Gov

Siyahilerin yoğun olarak bulunduğu Georgia, Maryland, Louisiana, Mississippi eyaletleri ve

New York, Atlanta, Boston, Chicago, Washington DC, Miami, Philadelphia, Detroit, Baltimore, New Orleans gibi zencilerin yüksek oranlarda bulunduğu metropol şehirlerde de eşitsizlik çarpıcı boyutlarda.

Mesela Georgia’da medyan hane geliri yıllık 49 bin dolar civarında iken, zenci hanehalklarının medyan gelirisi ise 36 bin dolar civarında. Maryland’de zenci hanehalkı geliri nispeten yüksek olsa bile yine de eyaletin medyan hanehalkı gelirinden çok daha az.

                     Hanehalkı Geliri (Medyan)                               Zenci Hanehalkı Geliri
Georgia            49,521                                                          36,521
Maryland          80,776                                                          64,120
Louisiana          46,145                                                          28,222
Mississippi         43,529                                                          29,218
South Carolina   50,570                                                          32,175
Alabama           48,123                                                           31,289
Delaware          62,852                                                           44,980

Kaynak: BlackDemographics.com

Amerika’nın kozmopolit şehirlerinde de durum farklı değil. New York’ta medyan hane geliri yıllık 75 bin dolar civarında iken, zenci hanehalklarının medyan gelirisi 49 bin dolar civarında. Başkent Washington DC’de zenci hanehalkı geliri nispeten yüksek olsa bile yine de şehrin medyan hanehalkı gelirinden oldukça az.

                  Hanehalkı Geliri (Medyan)                    Zenci Hanehalkı Geliri

New York           75,368                                            49,677

Boston              85,691                                              51,088

Chicago             61,598                                              35,296

Washington DC  97,148                                               70,715

Miami               54,284                                               42,155

Kaynak:

Covid-19 Salgınının ‘Rengi’

Hem gelir hem eğitim eşitsizliğinin en bariz mağduru olan siyahilerin ABD’de Covid-19 salgınından en çok etkilenen kesimler arasında olması da şaşırtıcı değil.

Örneğin Alabama eyaletinde zenciler nüfusun yüzde 28’ini oluşturmasına rağmen, bu eyalette Covid-19 vakalarının yüzde 46’sını oluşturuyor. Verinin olmadığı Louisiana ve New York eyaletleri hariç, geri kalan eyaletler içinde sadece iki eyalette, Arizona ve California’da, zencilerin Covid-19 vakaları içindeki oranı eyalet nüfusuna oranlarından daha az, ki bu iki eyalette fark göz ardı edilebilecek küçüklükte.

BlackDemographics.com

                                  Zencilerin Oranı/

                                 Toplam Nüfus                Covid-19 Vakaları

Alabama                      28                            46

Georgia                       34                            39

Maryland                     31                            37

Mississippi                   39                            57

N. Carolina                  24                            32

S. Carolina                  28                            45

Kaynak:

Şehir seviyesinde detaylı veriler derli toplu olarak bulunmasa da, Covid-19 vakalarını en detaylı rapor eden ve halka duyuran New York şehrine bakıp genel bir fikir edinmek mümkün. Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens ve Staten Island olmak üzere 5 bölgeden oluşan New York kentinde her bölgede istisnasız olarak Covid-19 virüsüne en fazla yakalananlar zenciler. Bronx bölgesinde 100 bin kişi başına zencilerin oranı 2,088 iken beyazlarınki 1,831, Brooklyn’de ise zencilerin oranı 1,203 iken beyazlarınki 1,000.

BlackDemographics.com

New York’un bölgelerinde Covid-19’a yakalanma oranları

                    Zenci             Beyaz         Hispanik            Diğer

Bronx           2,088             1,831          1,796                1,193

Brooklyn       1,203             1,000            871                   433

Manhattan    1,283                908            498                   352

Queens        1,515               1,439          1,035                 646

Staten Island 2,019              1,485          1,171                 648

Kaynak: New York City Health: nyc.gov

Siyahilerin bu bölgelerin hiçbirinde toplam nüfusun çoğunluğunu oluşturmadığını da not düşmekte fayda var.

New York Bölgelerindeki Zencilerin Toplam Nüfusa Oranları (%)

Bronx                   43.6

Brooklyn               34.1

Manhattan            17.9

Queens                20.7

Staten Island        11.7

Kaynak census.gov

Susie Guillory Phipps’ten George Floyd’a…

ABD’de siyahilere yönelik ırkçılık ve ayrımcılık kimi zaman rakamlarla kimi zaman da Hollywood filmleriyle kendisini hatırlatan yerleşik bir sorun olmaya devam ediyor. Son olarak geçtiğimiz hafta Minneapolis kentinde siyahi Amerikalı George Floyd’un polis tarafından gözaltına alınırken öldürülmesi, Amerika’da eşitsizliğin rengini bir kez daha acı biçimde gözler önüne sermiş oldu. Gerek yaşanan bu acı hadise gerekse Covid-19 salgınının açığa çıkardığı bu ırkçılık ve eşitsizlik yasalar tarafından uzun yıllar önce güvence altına alınmış olsa da hukuki anlamda elde edilen kazanımın toplumda tam anlamıyla karşılık bulduğunu söylemek zor.

Hollywood filmlerinde siyahi başrol oynatmak, bu tür filmlere Oscar vermek, hatta siyahi başkan seçmek dahi gerçek bir zihniyet dönüşümü ve toplumsal değişim için yeterli olmayabiliyor. ABD’de özellikle Cumhuriyetçi seçmenin yoğunlukta olduğu iç kesimlerde (rural) beyaz üstünlüğü ve ırkçılık maalesef aradan geçen bunca yıla rağmen halen tam anlamıyla aşılabilmiş değil. Özetle Amerika Washington DC’den, Los Angeles’tan veya New York’tan ibaret değil ve gerçek Amerika maalesef hala Minneapolis, Phoenix veya Denver gibi yerler…

Feyza Gümüşlüoğlu

twitter.com/feyzasays