Borsa İstanbul'da tekelleşme riski: Her 4 kişiden 3'ünün yatırımı 50 bin liranın altında

Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) verilerine göre, Borsa İstanbul'da 1 milyon TL üzeri portföye sahip olan yatırımcılar piyasanın yalnızca %0,56'sını oluştursa da, sahip oldukları portföy değerleri piyasa dinamiklerini ciddi şekilde etkiliyor. Bu tablo, piyasa manipülasyonu ve tekelleşme risklerini artırırken Yatırım Uzmanı Sertaç Ekeke, büyük oyuncuların borsa üzerindeki etkinliğinin küçük yatırımcılar için büyük bir risk oluşturduğunu vurguladı. İktisatçı Doç. Dr. Filiz Eryılmaz da bu durumun 'endeks mühendisliği' yoluyla piyasa hareketlerini manipüle edebileceğini ifade etti.

MKK (Merkezi Kayıt Kuruluşu) tarafından kamuoyuyla paylaşılan veriler, Türkiye sermaye piyasasının genel bir resmini çiziyor.

MKK verilerine göre borsada işlem gören hisse senetlerinin, tahvillerin, yatırım fonlarının ve diğer finansal enstrümanların toplam piyasa değeri 17,65 trilyon TL olarak kaydedildi. Kayıtlı yatırımcı sayısı 35,81 milyon kişi olurken, aktif yatırımcılar (bakiyeli) 10,73 milyon kişiye ulaştı.

Piyasada halka açık olan ve pay ihraç eden şirketlerin sayısı 625'e çıkarken, büyük çoğunluğu ise Borsa İstanbul’da işlem gördü.

MKK verilerine göre pay senetlerinin toplam piyasa değeri 12,02 trilyon TL civarında, toplam yatırımcı sayısı ise 7 milyonun üzerinde.

Yatırımcı sayısı ve piyasa değerinin zaman içindeki (Eylül 2023 ile Ekim 2024) değişimi şöyle:

Tabloda, yıl içerisinde portföy değerinde ve yatırımcı sayısında dalgalanmalar yaşandığı görülüyor. Özellikle yılın ilk yarısında portföy büyüklüğünde ciddi artışlar yaşanırken, yılın ikinci yarısında ise bu artış yerini durgunluğa ve düşüşe bıraktı. 18 Ekim itibarıyla da portföy değeri ve yatırımcı sayısındaki düşüş eğiliminin devam ettiği göze çarpıyor.

Toplam Yatırımcıların Portföy Dilimi (Eylül 2024):

Hisse senedi piyasasında büyük bir yatırımcı kitlesi bulunurken bu kitlenin çoğunluk kısmının ise küçük portföylere sahip olması dikkat çekti. Tabloya göre, Eylül 2024 itibarıyla yatırımcı sayısı 7.154.833 kişi olurken portföy değeri de 5,54 trilyon TL civarında gerçekleşti.

Ayrıca toplam yatırımcı sayısı önceki aya göre 266.274 kişi azalırken toplam portföy değeri de önceki aya göre %2,2 düştü.

HER 4 KİŞİDEN 3'ÜNÜN YATIRIMI 50 BİN LİRANIN ALTINDA

MKK verilerine göre, 1.000 TL'nin altındaki yatırımcılar  toplam yatırımcıların %23,26'sını oluştururken, 50.000 TL'nin altındaki yatırımcılar ise toplamın %72,37'sini meydana getirdi.

1 MİLYON LİRA ÜZERİ YATIRIMCININ PAYI DÜŞÜK ETKİSİ BÜYÜK

1.000.000 TL üstü portföy sahibi yatırımcıların, toplam yatırımcıların yalnızca %0,56'sını oluşturmasına rağmen portföy değeri açısından önemli bir yere sahip oldukları görülüyor. Varlıklı yatırımcıların sınırlı sayıda olması borsa üzerindeki etkilerinin yüksek ve fiyat hareketlerinde belirleyici olduğu şeklinde yorumlanabiliyor.

ORTA ÖLÇEKLİ YATIRIMCI GERİLİYOR

1.000 - 5.000 TL ve 5.000 - 10.000 TL portföy dilimlerindeki yatırımcı sayısında ise düşüş gözlenirken bu durum orta ölçekli yatırımcıların borsadan uzaklaşmaya başladığını ve küçük yatırımcıların da portföylerini büyütemediğini ortaya koydu.

PİYASA MANİPÜLASYONU VE TEKELLEŞME İHTİMALİNİ ARTIRIYOR

Borsa İstanbul’da büyük portföy sahiplerinin piyasa dinamikleri üzerindeki etkisi ve bu durumun küçük yatırımcılar için yarattığı riskler sıkça tartışılırken, Yatırım Uzmanı Sertaç Ekeke konuyla ilgili Ekotürk'ye yaptığı değerlendirmede Borsa İstanbul’daki 1 milyon TL üzeri portföy sahiplerinin az sayıda olmasına rağmen piyasa üzerindeki etkilerinin büyük olduğunu vurguladı.

Sertaç Ekeke, bu durumun piyasa manipülasyonu ve tekelleşme ihtimalini artırdığını belirterek küçük yatırımcılar için de riskler barındırdığını ifade etti.

BORSA YATIRIMCILARI İÇİN BÜYÜK RİSK TEŞKİL EDİYOR

Borsa İstanbul’da büyük portföy sahibi azınlık yatırımcıların piyasa üzerindeki etkisi de günden güne artarken, bu durumun piyasada oligopol yapıların oluşmasına ve risklerin artmasına neden olacağını söyleyen İktisatçı Doç. Dr. Filiz Eryılmaz da Ekotürk'e yaptığı değerlendirmede piyasanın derinleşmemiş yapısına dikkat çekerek, "Borsa İstanbul’da belirli kurumların işlem hacmindeki ağırlığı monopol yapıların oluşmasına yol açıyor. Bu, küçük yatırımcılar için olumsuz sonuçlar doğurabilir." diye konuştu.

BİRKAÇ BÜYÜK OYUNCU PİYASANIN KADERİNİ BELİRLİYOR

Özellikle 'endeks mühendisliği' kavramına vurgu yapan Eryılmaz, birkaç büyük oyuncunun piyasa üzerinde çok rahat manipülasyon yapabildiğini savunarak, "Endeks mühendisliği, borsa okur yazarlığı düşük olan yatırımcılar için büyük bir risk teşkil ediyor. Bu durum, özellikle küçük yatırımcının zarar görmesine neden olabilir." ifadelerini kullandı.

YABANCININ SAYISI AZ, PORTFÖYÜ BÜYÜK

MKK verileri, yerli yatırımcıların yabancılara kıyasla sayıca oldukça fazla olduğunu da ortaya koydu.

Yerli yatırımcılar, 7.124.990 kişi ile yabancılara göre oldukça büyük bir kitleyi oluştururken yabancı yatırımcıların sayısı ise sadece 29.843 kişi oldu. Yatırımcı sayısındaki büyük farka rağmen, portföy büyüklüklerinde yerli ve yabancı yatırımcılar arasındaki fark ise oldukça dar.

Yerli Yatırımcı Sayısı & Portföy Dilimi (Eylül 2024):

Yabancı Yatırımcı Sayısı & Portföy Dilimi (Eylül 2024):

30 BİN YABANCI NEREDEYSE 7 MİLYON YERLİYE DENK

Yerli yatırımcı sayısı yabancı yatırımcıların yaklaşık 239 katı kadar fazla olurken bu fark portföy büyüklüklerine aynı oranda yansımadı.

Yerli yatırımcıların toplam portföy büyüklüğü 3.431.041 Trilyon TL olurken yabancı yatırımcıların toplam portföy büyüklüğü 2.112.849 Trilyon TL şeklinde gerçekleşti. Böylece, toplam yatırımcı sayısının çok küçük bir kısmını oluşturan yabancılar, toplam portföy büyüklüğünün yaklaşık %38,1'ini elinde tutarken, yerli yatırımcılar sayıca çok daha fazla olmasına rağmen toplam portföy büyüklüğünün %61,9'unu kontrol etti.

YERLİ VE YABANCININ YATIRIM ALGISI FARKLI

Yabancı ve yerli yatırımcılar arasındaki risk algısına da değinen Yatırım Uzmanı Sertaç Ekeke, yabancı yatırımcıların geri çekilen hisseleri toparlayarak orta ve uzun vadede kazanç elde etmeye çalıştıklarını, yerli yatırımcıların ise daha çok kısa vadeli hareketlere odaklandığını belirtti. Ekeke, “Yerli yatırımcılar genellikle panik yaparak yanlış zamanlarda alım-satım yapıyorlar.” dedi.

Yabancı Yatırımcıların Portföy Dilimi (Eylül 2024):

Yerli Yatırımcıların Portföy Dilimi (Eylül 2024):

BÜYÜK VE ORTA ÖLÇEKLİ YABANCI ÇEKİLİYOR

MKK verilerine göre, büyük ve orta portföylü yabancı yatırımcıların Türkiye'den çıkış yaptığı, küçük ölçekli yatırımcıların ise nispeten piyasada kalmaya devam ettiği görüldü.

1.000.001 MTL ve üzeri portföye sahip yabancı yatırımcı sayısının 43 kişi azalması, büyük sermayenin kısmen çıkış eğiliminde olduğu şeklinde yorumlanabilir.

1.001-5.000 MTL diliminde ise ciddi bir azalma olurken 401 yabancı yatırımcının bu dilimden çıkış yaptığı dikkat çekti.

Yabancıların toplam portföy değeri de geçen aya kıyasla %5,7 azalırken yatırımcı sayısında da 506 kişilik çıkış görüldü Yerli yatırımcıların ise toplam portföy değeri Eylül 2024 itibarıyla %0,1’lik bir yükseliş gösterdi, 265.768 kişi piyasadan çıkış yaptı.

PANDEMİDEN SONRA PİYASANIN YAPISI DEĞİŞTİ

Pandemiden sonra yabancı yatırımcıların piyasadan çekilmesiyle yerli yatırımcıların daha fazla öne çıktığını vurgulayan Ekeke, “Eskiden yabancı yatırımcıların piyasa üzerindeki hakimiyeti nedeniyle piyasa refleksleri onlara göre şekilleniyordu. Pandemi sonrası yerli yatırımcıların ağırlığının artmasıyla birlikte piyasa yapısı da değişti.” yorumunu yaptı.

Haber: Remzi Akkök