NATO zirvesinde en çok dikkat çeken başlıklardan biri, savunma harcamalarına ilişkin yeni hedef oldu. NATO müttefiklerinin 2035 yılına kadar savunma harcamalarını gayrisafi yurt içi hasılanın (GSYH) %5’ine çıkarma hedefi, gündemin en tartışmalı maddeleri arasında yer aldı. Peki, bu hedef ne kadar gerçekçi?
Öncelikle, geçmiş performansa bakmakta fayda var. NATO’nun uzun yıllardır geçerli olan %2’lik harcama hedefi bile birçok ülke tarafından karşılanamıyordu. 2024 yılı tahminlerine göre yalnızca 23 ülke bu hedefe ulaşabilmiş durumda; Türkiye de bu ülkeler arasında yer alıyor. Ancak 2023 verileri bu konuda ciddi bir fark ortaya koyuyor: sadece 10 ülke %2’lik seviyeyi yakalayabilmişti. Bu fark, 2024 tahminlerinin henüz gerçekleşmemiş olduğunu da hatırlatıyor.
Kaynak: NATO
Toplam NATO harcamalarının GSYH’ye oranı 2023’te %2,53 iken, 2024 tahmininde %2,71’e yükselmiş görünüyor. Ancak bu artış, ağırlıklı olarak Avrupa ve Kanada dışında kalan ülkeler kaynaklı. NATO raporuna göre Avrupa ve Kanada’nın toplam harcamasının GSYH’ye oranı 2023’te yalnızca %1,78’ti; 2024 tahmini ise %2 olarak belirlendi.
2020 yılında Rusya-Ukrayna savaşının etkisiyle GSYH’ye oranla savunma harcamaları %1,72’ye yükselmiş olsa da 2021 ve 2022 yılında %1,66’ta sabit kaldı. Bu, NATO standartlarına göre yetersiz bir artış olarak değerlendiriliyor. Özellikle Rusya’ya coğrafi olarak yakın olan ülkelerde savunma harcamaları artış gösterirken, daha uzaktaki ülkeler bu eğilimi pek yansıtmıyor. Örneğin, İspanya’nın 2024 tahminine göre GSYH’ye oranla savunma harcaması sadece %1,28. İtalya ise %1,49 seviyesinde. Bu veriler, Avrupa ülkeleri arasında savunma bütçeleri konusunda imkân sınırlılığına işaret ediyor.
Kaynak: NATO
2024 yılı itibarıyla savunma bütçelerinin detayına inildiğinde, harcamaların önemli bir bölümünün askeri personel giderlerine yöneldiği görülüyor. Birçok ülkede bu oran toplam bütçenin %30 ila %50’si arasında değişiyor. Ancak buradaki dağılım, ülkelerin güvenlik harcamaları birbirine göre farklılık gösteriyor.
Kaynak: NATO
Özellikle ABD gibi hem teknolojik kapasitesi yüksek hem de küresel ölçekte askeri üsleri fazla olan ülkelerde, kaynak tahsisinde askeri personel harcamalarından çok daha fazlası ileri teknolojiye ve sistem modernizasyonuna ayrılıyor. Nitekim, ABD savunma bütçesinin 2024 yılında %43,2 ile büyük ölçekli ekipman alımları ve Ar-GE faaliyeti olmuştur. Bu oran İngiltere’de %31,7 seviyesinde. Dolayısıyla yalnızca harcama büyüklükleri değil, harcama kompozisyonları da ülkelerin savunma stratejilerindeki öncelik farklarını ortaya koyuyor. ABD’nin daha fazla teknoloji ve inovasyona dayalı bir yapı inşa ettiği görülürken, bazı Avrupa ülkelerinde ise personel odaklı yapılanma halen daha ön planda kalabiliyor.
Sonuç itibariyle son on yıla bakıldığında 2014’te %1,40 seviyesinde harcama oranı 2024 NATO beklentisinde ancak %2’ye ulaşabilmiş durumda ve bu %5’lik hedefin gerçekçiliğini sorgulamasına neden oluyor. Dolayısıyla, önümüzdeki on yılda bu orana 3 puan daha eklenmesi oldukça zor görünüyor. Mevcut durumda Avrupa ve Kanada’nın toplam savunma harcaması, NATO’nun 2024 yılında beklediği 506 milyar dolarlık seviyeye denk geliyor ve bu, %2’lik eski hedefe karşılık geliyor. Bu seviyenin artırılması için ya borçlanmanın artması ya da kamu harcamalarının yeniden yapılandırılarak savunmaya yönlendirilmesi alternatifler arasında olabilir.
Analiz: EKOTÜRK Araştırma Analisti Kaan Sar
