Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Borsa İstanbul AŞ piyasalarında son dönemde yaşanan dalgalanmalar ve gelişmeler doğrultusunda, yatırımcıların korunması ve piyasa istikrarının sağlanması amacıyla açığa satış işlemlerine geçici bir yasak getirdi. SPK tarafından yapılan açıklamada, söz konusu yasağın 25 Mart seans sonuna kadar geçerli olacağı belirtildi. Peki, Borsa'da açığa satış işlemi nedir, neden yapılır?
Borsa İstanbul’da yatırımcıların sıklıkla başvurduğu işlem türlerinden biri olan açığa satış, sahip olunmayan sermaye piyasası araçlarının satılması ya da bu satışa ilişkin emir verilmesi olarak tanımlanıyor. Bu işlemde, satış sonrası takas yükümlülüğü ödünç alınan sermaye piyasası araçları ile yerine getiriliyor. Bu durum, açığa satış işlemi kapsamında değerlendiriliyor.
Açığa satış işleminin gerçekleştirilebilmesi için, emrin baştan açığa satış emri olarak sisteme girilmesi gerekiyor. Gerçekleşen işlemler, Borsa İstanbul’un Günlük Bülteni’nde pay bazında detaylı şekilde ilan ediliyor. Bu bilgiler, her fiyat seviyesinde miktar ve sözleşme adedi belirtilerek yatırımcılarla paylaşılıyor.
Borsa İstanbul Pay Piyasası’nda açığa satış ve kredili alım işlemlerine konu olabilecek menkul kıymetler listesi de düzenli olarak belirleniyor. Yıldız Pazar ve Ana Pazar’da işlem gören paylar ile Borsa Yatırım Fonları (BYF), hem kredili alım hem de açığa satış işlemlerine konu olabiliyor. Ancak Gelişen İşletmeler Pazarı (GİP), Piyasa Öncesi İşlem Platformu (PÖİP) ve Yakın İzleme Pazarı’nda (YİP) işlem gören paylar bu kapsam dışında tutuluyor.
Öte yandan, varantlar, sertifikalar, sahipliğe dayalı kira sertifikaları, gayrimenkul yatırım fonları ve girişim sermayesi yatırım fonlarında açığa satış ve kredili alım işlemleri yapılamıyor. Gayrimenkul sertifikaları ise bu kapsamda istisna oluşturuyor; yalnızca kredili alım işlemlerine izin veriliyor, ancak açığa satış yapılamıyor.
Açığa satış genellikle şu amaçlarla yapılır:
Düşen Piyasadan Kar Etme:
Yatırımcı, belirli bir hisse senedinin fiyatının düşeceğini öngörüyorsa, açığa satış yaparak bu düşüşten kazanç sağlamayı hedefler.
Örneğin: Bir hisse 100 TL'den işlem görüyor ve yatırımcı bu fiyatın düşeceğini düşünüyor. Açığa satışla 100 TL'den hisseyi satar, fiyat 80 TL'ye düşerse aynı hisseyi geri alarak 20 TL kar elde eder.
Portföy Koruma (Hedge Amaçlı):
Yatırımcı elinde bir portföy bulunduruyorsa ve piyasada düşüş beklentisi varsa, açığa satış yaparak portföyünü koruma amacı güdebilir.
Likidite Sağlama:
Açığa satış, piyasalarda daha fazla işlem hacmi ve fiyat dengelemesi sağlayarak likiditeyi artırır.
