ABD ve İran ateşkeste uzlaşamadı: Bölgedeki gerilim yeniden yükseliyor

ABD ile İran arasında haftalardır süren savaşın sona erdirilmesi ve küresel enerji ticareti açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılması konusunda taraflar arasında ciddi görüş ayrılıkları sürüyor. Ateşkesin kırılgan yapısı devam ederken Birleşik Arap Emirlikleri’ndeki nükleer tesise düzenlenen insansız hava aracı saldırısı bölgedeki tansiyonu yeniden yükseltti.

ABD Başkanı Donald Trump, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada İran’a yönelik sert mesajlar verdi. Trump paylaşımında, “İran için saat işliyor. Çok hızlı hareket etmeleri gerekiyor, aksi halde geriye hiçbir şey kalmayabilir” ifadelerini kullandı.

İran’a yakınlığıyla bilinen Fars Haber Ajansı ise Washington yönetiminin olası bir anlaşma için Tahran’a beş temel şart sunduğunu öne sürdü. İddialara göre ABD, İran’ın nükleer programında kullanılan zenginleştirilmiş uranyumun teslim edilmesini, İran’a savaş tazminatı ödenmemesini ve dondurulan İran varlıklarının yalnızca sınırlı bölümünün serbest bırakılmasını talep ediyor.

Ancak söz konusu iddialara ilişkin ABD tarafından resmi bir doğrulama yapılmadı.

TRUMP YÖNETİMİ İRAN’A BASKIYI ARTIRIYOR

İran’ın yarı resmi Mehr Haber Ajansı, Washington’un müzakerelerde “somut taviz vermediğini” ve savaş sırasında elde edemediği kazanımları masada almaya çalıştığını yazdı. Haberde bu yaklaşımın görüşmeleri çıkmaza sürükleyebileceği vurgulandı.

Axios’un aktardığına göre Trump, hafta sonu Başkan Yardımcısı JD Vance, Dışişleri Bakanı Marco Rubio, CIA Direktörü John Ratcliffe ve Beyaz Saray Özel Temsilcisi Steve Witkoff ile bir araya gelerek İran dosyasını değerlendirdi. ABD Başkanı’nın ulusal güvenlik ekibiyle salı günü yeniden toplantı yapması bekleniyor.

Trump, yaptığı açıklamada İran’dan yeni bir teklif beklediklerini belirterek, “Bir anlaşma istiyoruz ancak İran henüz istediğimiz noktada değil. Oraya gelmek zorundalar, aksi halde ağır sonuçlarla karşılaşırlar” dedi.

Şubat sonunda başlayan ABD bombardımanlarının ardından 8 Nisan’da ilan edilen ateşkese rağmen Trump’ın son haftalarda yeniden askeri operasyon tehdidinde bulunduğu dikkat çekiyor.

BAE’DEKİ NÜKLEER TESİSE İHA SALDIRISI

Pazar günü Birleşik Arap Emirlikleri’nde bulunan Barakah Nükleer Enerji Santrali yakınlarında gerçekleştirilen insansız hava aracı saldırısı bölgedeki kırılgan güvenlik ortamını yeniden gündeme taşıdı.

Abu Dabi yönetimi, saldırının santral çevresindeki elektrik jeneratöründe yangına neden olduğunu ancak radyolojik güvenlik açısından herhangi bir risk oluşmadığını açıkladı. Olayda can kaybı yaşanmadığı belirtildi.

BAE Savunma Bakanlığı, saldırıda kullanılan üç İHA’dan ikisinin hava savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü, birinin ise hedefe ulaştığını bildirdi. Saldırının kaynağına ilişkin soruşturmanın sürdüğü açıklandı.

Suudi Arabistan da saldırıyı sert ifadelerle kınadı.

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ PETROL FİYATLARINI FIRLATTI

İran’ın Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı’ndaki sevkiyatlara yönelik tehditleri küresel enerji piyasalarında büyük dalgalanmalara neden oldu. Bölgedeki petrol ve LNG ihracatının büyük ölçüde aksaması sonrası enerji fiyatlarında sert yükselişler yaşandı.

Brent petrol fiyatı savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 50 yükseldi. Enerji piyasaları, Trump’ın Çin ziyareti sonrasında Hürmüz Boğazı’nın tamamen açılmasına yönelik somut bir ilerleme sağlanamamasının ardından yeni bir tırmanış ihtimalini fiyatlamaya başladı.

Trump yönetimi, hem Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak hem enerji fiyatlarını düşürmek hem de kamuoyunda giderek tepki çeken savaşı kontrol altına almak arasında kritik bir denge kurmaya çalışıyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise ülkesinin diplomatik çözüm arayışına bağlı olduğunu söyledi. İranlı yetkililer, bazı gemilerin son haftalarda kontrollü şekilde Hürmüz’den geçişine izin verildiğini belirtirken, geçişlere ilişkin yeni bir yasal çerçeve üzerinde çalışıldığını açıkladı.

İSRAİL: GEREKİRSE İRAN’I YENİDEN VURURUZ

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun güvenlik kabinesine yaptığı bilgilendirmede İran dosyasının ana gündem maddesi olduğu belirtildi. Netanyahu’nun gün içerisinde Trump ile yeniden görüşeceği ifade edildi.

İsrail Güvenlik Kabinesi üyesi Zev Elkin ise ülkesinin yeni saldırılar için hazır olduğunu söyledi. Elkin, “Vurmak istediğimiz hedefler var. ABD’nin uyguladığı ablukanın sürmesi de İran ekonomisine her gün büyük zarar veriyor” dedi.

İsrailli yetkililer ayrıca İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının hala erişilebilir olduğunu savunuyor.

ÇİN VE ABD, İRAN DOSYASINDA TEMASLARINI SÜRDÜRÜYOR

Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in geçtiğimiz hafta gerçekleştirdiği görüşmede Orta Doğu’daki kriz de gündeme geldi. Çin’in İran’a yakın tutumu nedeniyle Washington ile Pekin arasında enerji ve yaptırımlar konusunda yoğun diplomasi yürütüldüğü belirtiliyor.

Trump, dönüş yolunda yaptığı açıklamada İran petrolü satın alan Çinli şirketlere yönelik yaptırımların kaldırılmasının değerlendirildiğini söyledi.

ABD Başkanı, “Önümüzdeki birkaç gün içinde karar vereceğim. Bu konuyu Xi ile görüştük” ifadelerini kullandı.

Fox News’e konuşan Trump ayrıca bu hafta Hürmüz Boğazı’ndan geçen üç Çin tankerinin İran petrolü yükleyebilmesinin ABD’nin izniyle gerçekleştiğini savundu.

İran devlet televizyonu ise Devrim Muhafızları Donanması’na dayandırdığı haberinde çarşamba gecesinden itibaren 30’dan fazla geminin boğazdan geçiş yaptığını açıkladı.

İRAN’IN URANYUM STOĞU ANLAŞMANIN ÖNÜNDEKİ EN BÜYÜK ENGELLERDEN BİRİ

ABD ve İsrail’in geçen yıl düzenlediği saldırılar sonrası İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum stoklarının nerede bulunduğuna dair belirsizlik sürüyor. Diplomatik çözüm arayışında bu dosya en kritik başlıklardan biri olarak öne çıkıyor.

Pakistan İçişleri Bakanı Muhsin Nakvi’nin hafta sonu Tahran’da İranlı yetkililerle görüşerek olası ABD-İran müzakerelerini değerlendirdiği belirtildi. Pakistan’ın son dönemde iki ülke arasında arabuluculuk rolü üstlendiği ifade ediliyor.