Çözüm mü, yeni sorunlar mı? MÜSİAD ve TİM'den bölgesel asgari ücret değerlendirmesi

İş dünyasının önde gelen kuruluşlarından MÜSİAD ve TİM, bölgesel asgari ücret uygulamasının avantajlarını dile getirirken bazı iktisatçılar ise potansiyel risklere karşı dikkat çekiyor. MÜSİAD Başkanı Asmalı, bölgesel asgari ücret sisteminin özellikle doğu ve güneydoğu bölgelerinde düşük yaşam maliyetleri göz önünde bulundurulduğunda, yerel işletmelere maliyet avantajı sağlayabileceğini ve iş dünyasının maliyet yükünü azaltarak, yerel üretim kapasitesini ve rekabet gücünü artırma potansiyeline sahip bir politika olacağını belirtiyor. TİM Başkan Vekili Ahmet Fikret Kileci de yaşam maliyetlerindeki farklılıkların dengelenmesi açısından yararlı olabileceğine işaret ediyor. İktisatçı Prof. Dr. Serap Durusoy ise farklı asgari ücretlerin gelir adaletsizliği ve işgücü hareketliliği gibi riskler barındırdığını savunuyor.

Milyonlarca işçi ve işveren 2025'te geçerli olacak yeni asgari ücreti merakla beklerken bölgesel asgari ücret tartışmaları da tekrar gündeme geldi.

Asgari ücret artışları ve bunun ekonomiye etkisi, iş dünyası ve politika yapıcılar arasında önemli bir tartışma konusu olmayı da sürdürüyor.

Bazı iş çevreleri tarafından bölgesel asgari ücret uygulamasının hayata geçirilmesi gerektiği savunulurken, söz konusu uygulamanın risklerine dikkat çekerek temkinli yaklaşanlar da var.
 
BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET NEDİR?
 
Bölgesel asgari ücret, tüm çalışanlar için aynı seviyede uygulanan ulusal asgari ücret yerine bölgesel ekonomik koşullar göz önünde bulundurularak farklı asgari ücret tutarlarının uygulanması sistemine deniyor.

Özellikle ihracatçılar ve küçük ölçekli işletmeler tarafından bölgesel asgari ücret sistemi, işgücü maliyetlerini düşürmek ve rekabet avantajını korumak amacıyla bazı dönemlerde talep edilebiliyor. Ancak bazı kesimler de bölgesel asgari ücret uygulamasının gelir-refah eşitsizliği ve düzensiz göç gibi bazı potansiyel sorunlara yol açabileceğini dile getiriyor.

Bölgesel asgari ücret uygulaması, düşük kur avantajını yitiren ve maliyet baskısıyla karşı karşıya kalan ihracatçılar için kısa vadede çözüm gibi görünse de gelir eşitsizliğini artırma ve işgücü hareketliliğini kısıtlama riskini de beraberinde getireceği endişesiyle eleştiriliyor.

TÜRKİYE'DE 50 YIL ÖNCE UYGULANDI

Bölgesel asgari ücret sistemi Türkiye'de 1951-1974 yılları arasında da uygulanmıştı.

1974'te ise Bülent Ecevit başbakanlığında CHP-MSP Koalisyon Hükümeti, ulusal tek asgari ücrete geçilmesine yönelik karar vererek uygulamayı sonlandırdı.

Dünyada eyalet sistemine sahip bazı ülkeler de (ABD, Kanada, Hindistan ve Çin) bölgesel asgari ücret sistemi uygularken, Avrupa Birliği ülkelerinde ise bölgesel asgari ücret uygulaması mevcut değil.
 
ASGARİ ÜCRET ARTIŞLARI  TEK BAŞINA ÇÖZÜM DEĞİL
 
İş dünyasının önde gelen isimlerinden biri olan Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği (MÜSİAD) Başkanı Mahmut Asmalı, bölgesel asgari ücret uygulamasının iş gücü piyasası ve ekonomik verimlilik üzerindeki olası etkilerine dair Ekotürk'e görüşlerini paylaştı.
 
Asmalı, Türkiye’nin asgari ücret artışında gelişmekte olan ülkeler arasında en yüksek oranlardan birine sahip olduğunu belirterek, "Yılbaşından bu yana %51’lik bir artış sağladık ancak bu durum yüksek enflasyon karşısında alım gücünü korumakta yetersiz kalıyor." dedi.
 
Enflasyonun aşağı çekilmesi gerektiğini vurgulayan Asmalı, sürekli ücret artışlarının tek başına çözüm olmadığını ifade etti.
 
BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET UYGULAMASI İŞLETMELERE FAYDA SAĞLAYACAK
 
Asgari ücrette yapılan aşırı artışların, emek yoğun sektörlerde maliyetleri yükselttiğini ve rekabet gücünü azalttığını belirten MÜSİAD Başkanı Asmalı, bölgesel ücret farklılıklarının işletmelere fayda sağlayabileceğini dile getirdi.
 
Özellikle tekstil gibi sektörlerdeki üreticilerin maliyet baskısı altında olduğuna işaret eden Asmalı, "Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde düşük yaşam maliyeti göz önüne alındığında, bu bölgelerde daha düşük bir asgari ücret seviyesi uygulanabilir. Böylece, işletmelerin rekabet gücü korunurken, üretim kapasitesi de artırılabilir." ifadelerini kullandı.
 
İŞ GÜCÜ GÖÇÜNÜ NASIL ETKİLER?
 
Asmalı, düşük ücretli bölgelerde niteliksiz iş gücüne yönelmenin verimliliği olumsuz etkileyebileceği eleştirilerine ise katılmadığını belirtti. Bu tür bir bölgesel ücret uygulamasının dezavantajlı bölgelerde yatırımı artırabileceğini savunan Asmalı, büyük şehirlerin ise daha nitelikli iş gücünü hedefleyerek yüksek katma değerli sektörlere odaklanabileceğini ifade etti.
 
Bölgesel asgari ücretin kırsal kesimden büyük şehirlere göçü teşvik edebileceği yönündeki kaygılara da değinen Asmalı, "Büyük şehirlerde hayat pahalı, bu nedenle göç eğilimleri kontrollü bir şekilde yönetilebilir." dedi.
 
Büyük şehirlerde daha kalifiye iş gücünün istihdam edilmesi gerektiğini savunan Mahmut Asmalı, "Bölgesel asgari ücretle Doğu Anadolu veya İç Anadolu’da istihdamı artırarak rekabet gücümüzü koruyabiliriz." ifadesini kullandı.
 
ASGARİ ÜCRET, YAŞAM MALİYETLERİNE GÖRE BELİRLENMELİ
 
MÜSİAD Başkanı Asmalı, Türkiye’de bölgesel asgari ücret uygulamasının bölgesel ekonomik kalkınmaya olumlu katkı sağlayabileceğini de belirterek, bu uygulamanın büyük şehirler ve diğer bölgeler arasındaki yaşam maliyeti farklarını dengelemeye yardımcı olabileceğini vurguladı.
 
Türkiye’de bölgesel asgari ücret uygulamasının, yaşam maliyetleri arasındaki farklılıkları göz önünde bulundurarak tasarlanması gerektiğine işaret eden Asmalı, "Büyük şehirlerde yaşam maliyetleri çok daha yüksek. İstanbul gibi şehirlerde asgari ücretle geçinmek zorlaşırken, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da bu ücret nispeten daha yeterli olabiliyor. Bu nedenle bölgesel ücret farkları, yaşam koşullarına göre belirlenebilir." diye konuştu.
 
MÜSİAD Başkanı, dünyadaki örneklerden hareketle Türkiye’de de bölgesel asgari ücret uygulamasının hayata geçirilebileceğini belirterek, “Birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü gibi bölgeler için teşvik paketleri veriliyor ve belirli vergi avantajları sağlanıyor. Benzer bir yapı, bölgesel asgari ücret uygulamasında da ele alınabilir." ifadelerini kullandı.
 
BÖLGESEL ASGARİ ÜCRET TEK BAŞINA ÇÖZÜM MÜ?
 
Bölgesel asgari ücret uygulamasının tek başına bir çözüm sunmayacağının da altını çizen Mahmut Asmalı, "Bölgesel asgari ücret, devlet eliyle desteklenen verimlilik artırıcı politikalarla birlikte yürütülmeli. Sadece ücret politikasıyla değil, aynı zamanda üretimde verimliliği artırarak ülkenin rekabet gücünü yükseltmek mümkün olabilir." değerlendirmesini yaptı.
 
SOSYAL HİZMETLERDE EŞİTLİK ŞART VURGUSU
 
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkan Vekili Ahmet Fikret Kileci de Ekotürk'e yaptığı değerlendirmede bölgesel asgari ücret uygulaması önerisini desteklediğini belirtti.

Bölgesel asgari ücretin başarıya ulaşması için eğitim ve sağlık gibi temel sosyal hizmetlerde eşit erişim sağlamanın şart olduğunu belirten Kileci, devletin sosyal adaleti sağlamada öncü rol oynaması gerektiğini vurguladı.

“İNSANLAR TERCİHLERİNİ BÖLGELERE GÖRE YAPABİLMELİ”

TİM Başkan Vekili Kileci, İstanbul gibi büyük şehirlerdeki yaşam maliyetleri ile Hakkâri veya Sinop gibi illerdeki maliyetlerin aynı olmadığına değinerek, bu farklılıkların asgari ücrette de gözetilmesi gerektiğini söyledi.
Fikret Kileci, “İnsanlar tercihlerini bölgesel koşullara göre yapabilmeli ve rahat bir hayat sürebilmeli.” görüşünü savundu.

“HER BÖLGE FARKLI KONULARDA KALKINABİLİR”

Bölgesel ücretlerin aynı zamanda yerel istihdam stratejilerini destekleyebileceğini vurgulayan Kileci, “Gelişmiş ülkelerde gördüğümüz bölgesel kümelenme ile her bölgenin farklı konularda uzmanlaşması sağlanabilir.” diyerek, bu stratejinin yerel kalkınma dinamiklerine katkı sunabileceğinin altını çizdi.

KÜÇÜK ŞEHİRLERDE ASGARİ ÜCRETİ DAHA DA AŞAĞI ÇEKEBİLİR UYARISI
 
Bir süredir tartışma konusu olan bölgesel asgari ücret uygulamasının olası etkilerini Ekotürk'e değerlendiren İktisatçı Prof. Dr. Serap Durusoy ise söz konusu uygulamanın gelir adaleti, ekonomik verimlilik ve iç göç üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği görüşünde.

Türkiye’de asgari ücretin büyük şehirlerde yaşayanlar için yetersiz kaldığına dikkat çeken Prof. Dr. Durusoy, bölgesel ücret uygulamasının en büyük sorununun Anadolu gibi düşük maliyetli illerde daha düşük ücret standartlarının uygulanması olabileceğini belirtti.

“Bu uygulama görünüşte büyük şehirlerde ücret artışını hedefliyor gibi görünse de aslında Anadolu’nun çeşitli illerinde asgari ücretin düşük tutulması amacıyla kullanılabilir.” diyen Durusoy, böyle bir girişimin ücret barışını tehlikeye atabileceğine işaret ederek asgari ücretle çalışanların sayısının yüksek olmasının gelir dağılımındaki adaletsizliği derinleştirebileceğini söyledi.

“İÇ GÖÇ HAREKETLİLİĞİNİ ARTIRABİLİR”

Farklı ücret seviyelerinin iç göç hareketliliğini de tetikleyebileceğini vurgulayan Durusoy, işçilerin daha yüksek ücretli şehirlere yönelmesi ve düşük ücretli bölgelerde işgücü açığı yaşanması gibi sorunlar ortaya çıkabileceği uyarısını yaptı. Durusoy, “Bu tür bir uygulama, bölgesel emek mobilitesinde ciddi bir artışa neden olabilir.” ifadesini kullandı.

“EKONOMİK VERİMLİLİĞİ OLUMSUZ ETKİLEYEBİLİR”

İktisatçı Durusoy, düşük asgari ücret uygulayan bölgelerde işletmelerin düşük maliyet avantajı için daha niteliksiz işgücüne yönelme eğiliminde olabileceğinin ve bu durumun ekonomik kalkınmayı sekteye uğratabileceğinin altını çizdi.
Türkiye'de uzun yıllardır asgari ücretin maliyetleri baskılama amacıyla düşük tutulduğunu belirten Durusoy, “Özellikle de talep üzerinden enflasyonu baskılama adına asgari ücretin düşüklüğü savunuluyor. Ancak bu yaklaşım, verimliliği ve büyümeyi olumsuz etkileyebilir.” değerlendirmesinde bulundu.

DÜNYADAKİ ÖRNEKLER TÜRKİYE'DE UYGULANABİLİR Mİ?

Dünya örneklerinde, bölgesel ücret uygulamaları daha çok eyalet sistemi ile yönetilen ülkelerde başarılı sonuçlar verirken, Türkiye’de merkeziyetçi yapının bu uygulama için uygun olmayabileceğini belirten Prof. Dr. Serap Durusoy, “Dünya örneklerinde gördüğümüz uygulamaları kendi ülkemize doğrudan uyarlamaya çalışmak dinamik farklılıklarını göz ardı etmek olur. Enflasyon oranları yüksek seyrederken bölgesel ücret uygulaması farklı etkilere yol açabilir.” diye konuştu.

Haber: Remzi Akkök