Hürmüz'de navlun 5 katına çıktı: Orta Doğu petrolünde indirim baskısı

Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim petrol taşımacılığının maliyetini sert yükseltti. Basra Körfezi üreticilerinin Asya'da rekabet için fiyat indirimlerini artırması bekleniyor.

Petrol piyasasında artık yalnızca üretim ve arz miktarı değil, taşıma maliyeti de fiyatlamaları etkiliyor. Özellikle Çin'e yapılan sevkiyatlarda navlun artışı üreticilerin fiyat politikasını değiştiriyor.

Hürmüz rotasında navlun yüzde 406 arttı

Basra Körfezi ile Çin arasındaki TD3C rotasında tanker maliyetleri savaşla birlikte hızla yükseldi.

Çok büyük ham petrol tankerlerinde ton başına navlun 27 Şubat'ta 45,42 dolardı. Eylül sonunda ise maliyet 229,76 dolara ulaştı.

Böylece Basra Körfezi-Çin hattındaki navlun savaş öncesine göre yaklaşık yüzde 406 artarak 5 katına çıktı.

Söz konusu rota, küresel petrol ticareti açısından kritik öneme sahip.

Çünkü Hürmüz Boğazı'ndan taşınan petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yüzde 80'i Asya'ya gidiyor. Ayrıca Çin, dünyanın en büyük ham petrol ithalatçısı konumunda bulunuyor.

Dolayısıyla navlundaki artış, Körfez petrolünün Çin'e teslim maliyetini doğrudan yükseltiyor.

Hürmüz'den geçmenin maliyeti yüzde 64 daha yüksek

Navlun artışı yalnızca Hürmüz Boğazı'nı kullanan tankerlerle sınırlı kalmadı.

Umman Körfezi'nden Çin'e uzanan TD34 hattında da taşıma maliyetleri sert yükseldi.

Bu rotada ton başına navlun 26 Mart'ta 36,78 dolar seviyesindeydi. Eylül sonunda ise fiyat 140,02 dolara çıktı.

Böylece TD34 hattındaki maliyet yaklaşık 3,8 katına ulaştı.

Ancak Hürmüz geçişi gerektiren TD3C rotası çok daha pahalı kaldı.

Eylül sonunda iki rota arasındaki maliyet farkı yaklaşık yüzde 64 seviyesinde gerçekleşti.

Suudi Arabistan petrol fiyatında indirime gitti

Yüksek tanker maliyetleri petrol üreticilerinin satış politikalarına da yansımaya başladı.

Suudi Arabistan, kasım ayı resmi satış fiyatlarında beklenmedik bir indirim yaptı.

Arab Light petrolünün fiyatı bir önceki aya göre varil başına 3 dolar düşürüldü.

Böylece fiyat, Umman/Dubai göstergesinin varil başına 5 dolar altına çekildi.

Bu iskonto Haziran 2020'den bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı.

Ayrıca Saudi Aramco'nun başka indirim seçeneklerini de değerlendirdiği belirtildi.

Bazı petrol kargolarında 9 dolarlık indirim gündemde

Hürmüz'deki aksama, Umman açıklarından yüklenen petrol kargolarını da etkiliyor.

Saudi Aramco'nun bazı kargolarda varil başına yaklaşık 9 dolara ulaşabilecek indirimleri değerlendirdiği belirtildi.

Amaç, yükselen navlun maliyetlerinin alıcı üzerindeki etkisini azaltmak.

Bununla birlikte şirket, Asya pazarındaki payını korumayı hedefliyor.

Yüksek taşıma maliyetleri böylece Körfez üreticileri üzerinde petrol satış fiyatlarını düşürme baskısı oluşturuyor.

Aksi durumda bazı Körfez petrol türlerinin Asya'daki fiyat avantajının azalabileceği değerlendiriliyor.

Jeopolitik gerilim tanker maliyetlerini artırıyor

Primary Vision Network Enerji ve Ekonomi Analisti Osama Rizvi, navlun artışının arkasındaki unsurlara dikkat çekti.

Rizvi'ye göre Hürmüz ve Babülmendep gibi kritik geçiş noktalarındaki sorunlar rotaları değiştiriyor.

Böylece tankerler daha uzun mesafeler kat etmek zorunda kalıyor. Sonuç olarak gemilerin sefer süreleri ve maliyetleri yükseliyor.

Öte yandan tanker filosunun yaşlanması da piyasayı etkiliyor.

Yeni tanker inşasının sınırlı kalması kullanılabilir kapasitenin artmasını zorlaştırıyor.

Ayrıca gölge filoda faaliyet gösteren bazı tankerlerin geleneksel piyasada kullanılamaması arzı daha da sınırlıyor.

Rizvi, mevcut artışın temelinde jeopolitik maliyetlerin bulunduğunu belirtti.

Üstelik kriz uzarsa navlun, petrol fiyatlarının oluşumunda daha kalıcı bir unsur haline gelebilir.

Bunun etkisi yalnızca enerji piyasasıyla da sınırlı kalmayabilir. Deniz yoluyla taşınan diğer emtialarda benzer maliyet baskıları görülebilir.

Asyalı alıcılar başka petrol kaynaklarına yönelebilir

Sparta navlun uzmanı Michael Ryan ise rekabet tarafındaki risklere dikkat çekti.

Ryan'a göre mevcut taşıma fiyatları Körfez petrolünün Asya'ya teslim maliyetini ciddi ölçüde artırıyor.

Bu nedenle üreticilerin gemiye teslim fiyatlarında indirime gitmesi gerekebilir.

Aksi halde bazı petrol türlerinin Asya pazarındaki rekabet gücü azalabilir.

Ayrıca Asyalı rafineriler alternatif tedarik noktalarına yönelebilir.

Bu durumda Atlantik Havzası'ndan gelen petrol türlerinin rekabet avantajı güçlenebilir.

Dolayısıyla Hürmüz kaynaklı navlun artışı, küresel petrol ticaretindeki rotaları da etkileyebilir.

Navlun artışı petrol fiyatlarına nasıl yansıyabilir?

Yüksek taşıma maliyetlerinin petrol göstergelerine etkisi de yakından izleniyor.

Ancak Ryan'a göre bu etkinin doğrudan Brent fiyatında görülmesi gerekmiyor.

Bunun yerine petrol türleri arasındaki fiyat farkları daha belirgin tepki verebilir.

Ayrıca Brent ile Dubai petrolü arasındaki ilişkiyi gösteren EFS göstergesi de etkilenebilir.

Böylece Hürmüz'deki gelişmeler üretim miktarından bağımsız olarak petrol ticaretinin maliyet yapısını değiştirebilir.

Üreticiler açısından ise temel denklem, yüksek navlun karşısında Asya'daki pazar payını koruyacak fiyat seviyesini belirlemek olacak.