Petrol fiyatları 1 ayda yüzde 45 arttı: Küresel kriz derinleşiyor

Küresel enerji piyasaları son haftalarda sert dalgalanmaların etkisi altına girerken, Brent petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş dikkat çekiyor. Uluslararası referans niteliği taşıyan Brent türü ham petrolün varil fiyatı, yalnızca dört haftalık süreçte yüzde 45’in üzerinde değer kazanarak 105 dolar seviyesini aştı. Bu yükseliş, özellikle Orta Doğu’daki gerilim ve kritik enerji geçiş noktalarındaki aksaklıklarla doğrudan ilişkilendiriliyor.

Şubat ayı sonunda 72,48 dolar seviyesinde kapanış yapan Brent petrol, mart ayı boyunca hem yukarı hem aşağı yönlü sert hareketler sergilese de genel eğilim güçlü bir yükseliş oldu. 27 Mart itibarıyla fiyatlar 105,32 dolara ulaşarak son yılların en dikkat çekici artışlarından birine imza attı.

HÜRMÜZ BOĞAZI KRİZİ PİYASAYI SARSTI

Küresel petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin gerçekleştiği Hürmüz Boğazı’nda yaşanan aksaklıklar, fiyatları yukarı taşıyan en kritik faktörlerden biri olarak öne çıkıyor. Bölgedeki askeri gerilim ve güvenlik riskleri, tanker geçişlerini ciddi şekilde yavaşlatırken, birçok gemi alternatif rotalara yönelmek zorunda kaldı.

Hürmüz Boğazı’ndaki geçiş krizinin derinleşmesi, küresel petrol arzına yönelik endişeleri zirveye taşıdı.

İran’ın tanker geçişlerine yönelik kısıtlamaları ve bölgedeki çatışma riski, enerji lojistiğinde ciddi aksamalara yol açtı. Bu süreçte bazı şirketler “gölge filo” olarak adlandırılan farklı bayraklı gemilerle sevkiyat yapmaya yöneldi.

JEOPOLİTİK GERİLİM VE ASKERİ AÇIKLAMALAR ETKİLİ OLDU

Bölgedeki tansiyon yalnızca arz tarafını değil, piyasa beklentilerini de doğrudan etkiledi. ABD cephesinden gelen açıklamalar, operasyonların kısa sürede sonuçlanabileceğine işaret ederken, İran tarafı ise fiyatlar üzerindeki spekülasyonlara dikkat çekti.

Artan askeri gerilim ve karşılıklı açıklamalar, petrol fiyatlarında dalgalanmayı kalıcı hale getirdi.

Özellikle İran’ın bölgedeki enerji altyapılarına yönelik misillemeleri ve ABD üslerine yönelik saldırılar, sigorta maliyetlerini artırırken, birçok enerji şirketi faaliyetlerini geçici olarak durdurdu ya da azalttı.

TARİHİ DALGALANMA: 2022 SONRASI EN SERT HAREKET

Mart ayının ilk günlerinde Brent petrol fiyatı günlük bazda yüzde 7’nin üzerinde artış göstererek 2022’den bu yana en sert yükselişlerden birini kaydetti. İlerleyen günlerde ise fiyatlar 78 ile 86 dolar aralığında dalgalandı.

Ancak 9 Mart’ta yaşanan sıçrama dikkat çekiciydi. Brent petrol, yüzde 28,9’luk artışla 119,5 dolara kadar yükselerek son iki yılın zirvesini gördü.

Petrol fiyatlarında görülen bu sert yükseliş, piyasalarda “arz şoku” endişesini yeniden gündeme taşıdı.

ENERJİ KRİZİ ÜLKELERİ HAREKETE GEÇİRDİ

Enerji arzındaki kesintiler ve altyapı hasarları, birçok ülkeyi acil önlemler almaya itti. Irak’ta petrol üretim faaliyetlerinin büyük ölçüde durduğu belirtilirken, Katar’da LNG tesislerinde yaşanan hasar ihracat kapasitesini önemli ölçüde düşürdü.

Avrupa’da akaryakıt fiyatları yükselişini sürdürürken, bazı ülkelerde geçici tedarik sorunları yaşanmaya başladı. Fransa, İspanya ve Portekiz gibi ülkeler destek paketleri ve vergi indirimleriyle piyasayı dengelemeye çalışırken, Hindistan da yakıt vergilerini düşürme kararı aldı.

Rusya ise iç piyasayı korumak amacıyla benzin ihracatına sınırlama getirme hazırlığına girdi.

DOĞAL GAZ VE LNG PİYASASI DA SARSILDI

Petrol piyasasındaki gelişmeler, doğal gaz ve LNG tarafında da güçlü etkiler yarattı. Özellikle Katar’daki üretim kesintileri, küresel LNG arzı üzerinde ciddi baskı oluşturdu.

Avrupa’nın referans noktası olan Hollanda merkezli TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları, kısa sürede yüzde 70’e varan artış kaydetti. Mart ayı başında 31,9 Euro seviyesinde olan fiyatlar, ay sonunda 54 Euro seviyesine kadar yükseldi.

Bu durum, enerji arz güvenliği konusundaki endişeleri daha da artırdı.

KÖMÜR FİYATLARI DA YÜKSELİŞTE

Enerji krizinin etkisi yalnızca petrol ve gazla sınırlı kalmadı. Elektrik üretiminde alternatif olarak kullanılan kömürün fiyatı da yükselişe geçti. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömür kontratı, dört haftada yüzde 13’ten fazla artış gösterdi.

Artan talep ve arz sıkıntıları, kömür piyasasında da yukarı yönlü baskıyı güçlendirdi.