Gündem

Çin'de tarihi görüşme: Trump, Şi ve Putin zirvesi başladı

Trump, Şi ve Putin, Çin'de tarihi üçlü görüşmeye başladı. Zirvenin gündeminde Ukrayna savaşı, nükleer silahlar ve küresel ticaret bulunuyor.

Çin'de tarihi görüşme: Trump, Şi ve Putin zirvesi başladı

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında aynı masada buluştu. Üç nükleer gücün liderlerini bir araya getiren görüşme, uluslararası güvenlik ve ekonomik ilişkiler açısından önemli başlıkların ele alındığı bir diplomatik temas olarak öne çıktı.

Üç liderden zirvenin açılışında açıklamalar

Shenzhen'deki bir villada gerçekleştirilen toplantıda liderler, yuvarlak masa etrafında bir araya gelerek açılış konuşmalarını yaptı. Görüşmeye Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in başkanlık ettiği bildirildi.

Trump, toplantının tarihi bir gelişme olduğunu belirterek üç ülkenin görüşmesi gereken çok sayıda konu bulunduğunu söyledi. ABD Başkanı, diplomatik temas fırsatlarının değerlendirilmesinin barış arayışında önemli olduğunu ifade etti.

Putin ise Rusya, ABD ve Çin'in bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde ortak çıkarlarının bulunduğunu dile getirdi. Rus lider, Ukrayna'daki savaşın da bu başlıklar arasında yer aldığını belirtti.

Şi Cinping, konuşmasında Ukrayna'ya doğrudan değinmedi. Çin lideri, büyük güçlerin uyum içinde hareket etmesinin dünya barışına katkı sağladığını, aralarındaki çatışmaların ise küresel istikrarsızlığı artırdığını söyledi.

Ukrayna savaşı ve nükleer silahlar masada

Trump, üçlü görüşmenin temel gündem maddeleri arasında Ukrayna savaşının ve nükleer silahların kontrolünün bulunduğunu açıkladı.

ABD Başkanı, nükleer silahların azaltılmasının kolay bir süreç olmadığını belirterek konunun liderler arasında ele alınacağını ifade etti.

Washington ve Moskova'nın nükleer silah stoklarının Çin'e kıyasla daha büyük olması, görüşmelerdeki başlıca anlaşmazlık noktalarından birini oluşturuyor. Pekin yönetimi, daha önce ABD ve Rusya ile ortak nükleer silah kontrolü müzakerelerine katılmaya karşı çıkmıştı.

Uzmanlar, Ukrayna, İran, ticaret ve güvenlik konularındaki görüş ayrılıkları nedeniyle zirveden kapsamlı bir anlaşma çıkmasının zor olduğunu değerlendiriyor.

Trump, Şi ve Putin ile ayrı ayrı görüştü

Üçlü toplantı öncesinde Trump, Çin ve Rusya liderleriyle ikili görüşmeler gerçekleştirdi. ABD Başkanı, her iki liderle ilişkilerini dostane olarak nitelendirdi.

Trump ile Şi arasındaki temaslarda enerji güvenliği de gündeme geldi. ABD Başkanı, İran savaşı nedeniyle sevkiyatların aksadığı Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışının devam etmesi konusunda iki ülkenin ortak görüş taşıdığını söyledi.

Şi Cinping ise zirve boyunca yaptığı açıklamalarda Ukrayna ve İran konularına doğrudan değinmedi.

Brookings Enstitüsünden dış politika uzmanı Patricia Kim, Ukrayna ve Avrupa ülkelerinin katılmadığı bir toplantıda Çin'in savaşın sona erdirilmesine yönelik bir anlaşmanın arabulucusu olarak görünmek istemeyebileceğini belirtti.

Kim, Pekin yönetiminin Rusya-Ukrayna savaşını esas olarak Avrupa'yı ilgilendiren bir mesele şeklinde değerlendirdiğine dikkat çekti.

Çin'de Trump'a özel karşılama

Trump'ın Çin'e gelişinde düzenlenen resmî tören de zirvenin dikkat çeken gelişmeleri arasında yer aldı.

Şi Cinping, ABD Başkanını havaalanında bizzat karşıladı. Bu karşılama, Şi'nin devlet başkanlığı döneminde ziyaretçi bir lider için gerçekleştirdiği ilk havaalanı karşılaması olarak kaydedildi.

İki lider kısa süreliğine birbirlerine sarıldı. Trump, eylül ayında ABD'deki Joint Base Andrews Üssü'nde Şi'yi karşılamasının ardından Çin liderinin de benzer bir jestte bulunduğunu belirtti.

ABD Başkanı, törenin kapsamından ve kendisine gösterilen ilgiden memnuniyet duyduğunu ifade etti.

Diğer liderler için düzenlenen karşılamalar ise daha sınırlı kaldı. Japonya Başbakanı Sanae Takaichi'nin gelişinde özel bir karşılama töreni yapılmadı.

Tayvan gerilimi zirvenin gündeminde

Japonya ile Çin arasındaki ilişkilerde Tayvan meselesinden kaynaklanan anlaşmazlıklar sürüyor.

Japonya Başbakanı Takaichi'nin 2025 yılında, Çin'in Tayvan'a yönelik olası bir askerî müdahalesinin Japon topraklarını tehdit etmesi durumunda Tokyo'nun askerî güç kullanabileceğini söylemesi, iki ülke arasındaki gerilimi artırmıştı.

Takaichi, zirve sırasında Japonya'nın Tayvan konusundaki tutumunun 1972 yılından bu yana değişmediğini açıkladı.

Şi Cinping ise Trump ile görüşmesinde ABD'nin Tayvan konusunda doğru adımlar atması gerektiğini belirtti. Çin lideri, aksi halde iki ülke ilişkilerinde ciddi sorunlar yaşanabileceği uyarısında bulundu.

Bu arada Japonya ve Tayvan, hafta içinde Rus askerî uçaklarının yakın bölgelerde faaliyet gösterdiğini bildirdi.

Küresel ticaret ve yaptırımlar ele alındı

Çin ve Rusya liderleri, zirve kapsamındaki konuşmalarında Batılı ülkelerin ticaret politikalarını ve yaptırımlarını eleştirdi.

Şi Cinping, uluslararası ticaretin serbest ve açık biçimde sürdürülmesi gerektiğini savundu.

Batılı ülkeler ise Çin'in sanayi üretimini önceliklendiren ekonomik modelinin küresel ticarette dengesizliklere yol açtığını ileri sürüyor.

Putin, Rusya'nın Asya-Pasifik bölgesinin gıda ve enerji güvenliği açısından önemli bir ülke olduğunu belirtti.

Trump da ABD'nin uzun yıllardır Pasifik bölgesinde etkili bir güç olduğunu vurguladı.

ABD ile Çin arasında çip gerilimi sürüyor

Trump ile Şi'nin görüşmesi, Washington ve Pekin arasında ticaret alanındaki geçici uzlaşmanın bu ay uzatılmasının ardından gerçekleşti.

Buna karşın gelişmiş yarı iletken teknolojilerine erişim konusundaki anlaşmazlıklar devam ediyor.

Nvidia tarafından üretilen gelişmiş çiplerin Güneydoğu Asya üzerinden Çin'e yönlendirildiğine ilişkin iddialar, ABD'nin ihracat kısıtlamalarının etkinliği konusunda yeni tartışmalara yol açtı.

ABD'nin teknoloji ihracatına yönelik sınırlamaları ve Çin'in gelişmiş çiplere erişimi, iki ülke arasındaki ekonomik anlaşmazlıkların başlıca konuları arasında bulunuyor.

Foundation for Defense of Democracies uzmanı Craig Singleton, Çin'in ABD Başkanıyla müzakere ederek çip erişimi konusunda ilerleme sağlamak istediğini ancak Kongrede iki partinin desteğiyle daha kalıcı kısıtlamaların gündeme gelebileceğini belirtti.

Zirveden büyük anlaşma beklentisi sınırlı

Üç liderin aynı masada buluşması, diplomatik açıdan önemli bir gelişme olarak değerlendirilirken görüşmelerin somut sonuçlarına ilişkin beklentiler sınırlı kaldı.

Uzmanlara göre Ukrayna savaşı, İran, nükleer silahlar, ticaret politikaları ve Çin'in askerî kapasitesine ilişkin anlaşmazlıklar ortak karar alınmasını güçleştiriyor.

Singleton, liderlerin birlikte görüntü vermesinin her üç ülke açısından da siyasi önem taşıyabileceğini ancak ortak bir gündem üzerinde anlaşmanın daha zor olduğunu ifade etti.

Zirve, büyük güçlerin kendi çıkarlarını ön plana çıkarabileceğinden endişe eden daha küçük ülkeler tarafından da yakından takip ediliyor.

İlgili Haberler

En Çok Okunanlar