ABD-İran mutabakatında kritik eşik: Hürmüz Boğazı için yeni yol haritası çizildi

ABD ile İran arasında üzerinde çalışılan mutabakat zaptının ana hatları netleşmeye başladı. Axios'un diplomatik kaynaklara dayandırdığı habere göre, anlaşma kapsamında Hürmüz Boğazı'nın geçiş ücreti uygulanmadan derhal yeniden açılması ve İran'a yönelik yaptırımların belirli şartlara bağlı olarak hafifletilmesi öngörülüyor.

Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasıyla birlikte petrol sevkiyatının 30 gün içinde savaş öncesi seviyelere dönmesi hedefleniyor.

Mutabakatta 60 günlük ateşkes planı

Taslak metinde, Lübnan'ı da kapsayacak şekilde mevcut ateşkes süresinin 60 gün uzatılması yer alıyor. Bu süreçte tarafların nükleer program konusunda kapsamlı müzakereler yürütmesi planlanıyor. İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin sorunların çözümü için bir çerçeve oluşturulurken, daha kapsamlı nükleer düzenlemelerin ikinci aşama anlaşmalarla şekilleneceği belirtiliyor.

ABD'li ve diplomatik kaynaklar, anlaşma metni üzerinde uzlaşının sağlandığını ancak sürecin halen nihai siyasi onay aşamasında olduğunu ifade etti. İran tarafında üst düzey isimlerin taslağa sıcak baktığı belirtilirken, son kararın henüz verilmediği kaydedildi.

İran'ın nükleer programına yönelik taahhütler öne çıkıyor

Mutabakat kapsamında İran'ın, hiçbir koşulda nükleer silah edinmemeyi taahhüt etmesi ve yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyuma ilişkin çıkmazın çözümüne katkı sunması bekleniyor.

ABD yönetimi, İran'ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyumunun BM gözetiminde seyreltilmesini seçeneklerden biri olarak değerlendiriyor.

Buna karşılık Washington yönetiminin de yaptırımlar konusunda kademeli bir esneklik sağlaması gündemde. İlk aşamada İran'a petrol satışları için 60 günlük geçici yaptırım muafiyeti tanınabileceği belirtiliyor.

Yaptırımlar uyuma bağlı olarak kaldırılacak

Taslak metne göre yaptırımların kaldırılması otomatik olmayacak. İran'ın anlaşma hükümlerine uyması ve sonraki müzakerelerde yapıcı bir tutum sergilemesi halinde yaptırım hafifletmelerinin kapsamı genişletilecek.

İran'ın yurt dışında dondurulan milyarlarca dolarlık varlıklarına ilişkin nihai karar ise henüz netleşmiş değil. Tahran yönetimi fonların bir bölümünün anlaşmayla birlikte serbest bırakılmasını talep ederken, ABD tarafı bu sürecin aşamalı ilerlemesini savunuyor.

İran'ın dondurulan fonlarının belirli bölümlerinin insani ihtiyaçlar için kullanılmasına yönelik yeni mekanizmalar da masada bulunuyor.

ABD, İran ve Katar arasında son günlerde yürütülen temaslarda, Katar'da tutulan İran varlıklarının insani mal alımlarında kullanılmasını sağlayacak bir formül üzerinde çalışıldığı ifade edildi.

Katar ve Pakistan'ın arabuluculuğunda yürütülen diplomatik girişimlerin başarıyla sonuçlanması halinde anlaşmanın "İslamabad Anlaşması" adıyla duyurulabileceği belirtiliyor. Tarafların, imza töreninin tarihi ve son teknik ayrıntılar üzerinde çalışmalarını sürdürdüğü aktarıldı.