ABD Başkanı Donald Trump'ın Asya ziyareti öncesinde açıklanan karar, küresel yarı iletken ticaretinde yeni yükümlülükler getiriyor. Washington yönetimi, Çinli teknoloji şirketlerinin başka ülkelerdeki veri merkezlerini kullanarak Amerikan işlemcilerinden yararlanmasını denetim altına almayı amaçlıyor. Düzenleme, Ticaret Bakanlığının teknoloji ihracatına yönelik denetimleri hakkında yürütülen tartışmaların ardından geldi.
ABD, Çin'in yapay zekâ çiplerine erişimini kısıtlıyor
Trump yönetimi, 16 Kasım Pazartesi günü duyurduğu yeni düzenlemeyle Nvidia gibi Amerikan şirketlerinin ürettiği gelişmiş yapay zekâ işlemcilerinin Çin'e dolaylı yollarla ulaştırılmasını zorlaştırdı.
Karar kapsamında, Çinli şirketlerin yapay zekâ modellerini geliştirmek için yurt dışındaki veri merkezlerinden kiraladığı yüksek işlem kapasitesi de denetlenecek.
ABD Ticaret Bakanlığı, özellikle Güneydoğu Asya ülkeleri üzerinden gerçekleştirilen çip sevkiyatlarına ve olası kaçakçılık faaliyetlerine yönelik kontrolleri genişletiyor.
Yeni uygulama, Çin merkezli teknoloji şirketlerine büyük miktarda hesaplama gücü sağlayan veri merkezi işletmecilerini de kapsıyor.
5 ülkeye gelişmiş çip sevkiyatında yeni şartlar
Düzenlemeyle Singapur, Tayland, Malezya, Endonezya ve Brezilya, gelişmiş işlemcilerin Çin'e yönlendirilmesi açısından daha yüksek risk taşıyan ülkeler arasında gösterildi.
Bu ülkelere belirlenen özelliklerdeki çiplerin gönderilebilmesi için ABD makamlarından ihracat lisansı alınması gerekecek.
Yeni lisans zorunluluğu, söz konusu 5 ülkede veri merkezi işleten Amerikan şirketlerine uygulanmayacak.
Washington yönetimi, Çinli şirketlerin üçüncü ülkelerde bulunan veri merkezleri aracılığıyla gelişmiş yapay zekâ teknolojilerine erişmesini sınırlamayı hedefliyor.
Veri merkezlerine 90 gün süre tanındı
Yeni kurallar, Çin merkezli şirketlere önemli miktarda işlem kapasitesi sağlayan yabancı veri merkezleri için de yükümlülükler içeriyor.
Bu işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri amacıyla 90 gün içinde ABD'den gerekli ihracat izinlerini almaları gerekiyor.
Belirlenen sürede lisans başvurusu yükümlülüklerini yerine getirmeyen veri merkezleri, ilerleyen dönemde yeni ihracat kısıtlamalarıyla karşılaşabilecek.
Düzenleme ayrıca belirli bir işlem kapasitesinin üzerinde hizmet sunan veri merkezlerine yapılacak gelişmiş çip sevkiyatlarını da sınırlandırıyor.
Bununla birlikte çevrim içi perakende şirketleri ve sosyal medya platformlarının kullandığı sistemler yeni lisans zorunluluğunun dışında tutuldu.
ABD Ticaret Bakanlığı, bu sistemlerin aynı düzeyde ulusal güvenlik riski oluşturmadığını bildirdi.
Nvidia'daki gelişmeler çip denetimlerini gündeme taşıdı
ABD'nin yeni ihracat kararının açıklanması, Nvidia Üst Yöneticisi Jensen Huang'ın görevinden ayrılmasının ardından yaşanan tartışmalara denk geldi.
Huang, Singapur merkezli bulut bilişim şirketi Megaspeed'de çalışan ve Çin adına casusluk yaptığından şüphelenilen bir kadınla ilişkisi bulunduğuna yönelik haberlerin ardından istifa etmişti.
Nvidia'nın iş ortaklarından Megaspeed, veri merkezlerinde yüksek işlem kapasitesi kiralama hizmeti sunuyor.
Şirket, gelişmiş Amerikan yapay zekâ çiplerinin Çin'e yasa dışı biçimde aktarılmış olabileceğine ilişkin incelemeler nedeniyle gündeme geldi.
ABD Ticaret ve Adalet bakanlıklarının açıklamasına göre Megaspeed hakkındaki olası ihracat kontrolü ihlallerine yönelik soruşturma 2024 yılında başladı.
Nvidia ise Haziran 2025'te şirketi satış yapılmayacak müşteriler listesine ekledi.
Megaspeed, 15 Kasım'da yaptığı açıklamada ABD'nin ihracat kontrolleri dahil yürürlükteki bütün yasa ve düzenlemelere uyduğunu bildirdi.
Trump ile Xi Jinping görüşmesi öncesinde yeni karar
ABD Başkanı Donald Trump'ın, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi kapsamında 19 Kasım Perşembe günü Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile görüşmesi planlanıyor.
Görüşmenin Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde gerçekleştirilmesi bekleniyor.
Trump yönetimi, daha önce de Çin ile üst düzey diplomatik temaslar öncesinde teknoloji ihracatına yönelik sınırlamalar açıklamış veya yeni önlemler gündeme getirmişti.
ABD Temsilciler Meclisi Çin Özel Komitesi'nin Cumhuriyetçi Başkanı John Moolenaar, yeni kararın ihracat kontrollerindeki boşlukların kapatılması açısından önemli olduğunu belirtti.
Moolenaar, Çin'in uzun süredir yararlandığını savunduğu denetim açıklarının giderilmesi gerektiğini ifade etti.
Ticaret Bakanı Howard Lutnick'e yönelik tartışmalar sürüyor
ABD Ticaret Bakanı Howard Lutnick'in de Trump'ın Filipinler ve Çin'i kapsayan Asya ziyaretine katılan yetkililer arasında bulunduğu açıklandı.
Lutnick, Nvidia ve Megaspeed hakkındaki gelişmelerin ardından Çin'e yönelik çip ihracatını denetleme konusunda eleştirilerin odağına yerleşmişti.
Beyaz Saray'daki üst düzey yetkililer arasında Lutnick'in görevden ayrılması ihtimalinin görüşüldüğü bildirilmişti.
Ancak Trump, 16 Kasım'da Beyaz Saray'dan ayrılırken gazetecilere yaptığı açıklamada Ticaret Bakanı'nı değiştirmeyi düşünmediğini söyledi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent de Megaspeed'in ticari kara listeye alınmasına ilişkin kurumlar arasındaki görüş ayrılıklarını gündeme getirdi.
Bessent, dört federal kurumun şirketin listeye eklenmesini desteklediğini, ancak karar konusunda yetkili Ticaret Bakanlığının farklı bir yaklaşım benimsediğini açıkladı.
Trump ise Çin ile ilişkiler konusunda yönetim içinde farklı görüşlerin bulunabileceğini belirterek daha uzlaşmacı ve daha sert yaklaşımların ikisinin de kabul edilebilir olduğunu ifade etti.
Yeni çip düzenlemesinde Hazine Bakanlığı etkili oldu
ABD Ticaret Bakanlığı, yeni ihracat kurallarının hazırlanma sürecine ilişkin ayrıca bilgilendirme yaptı.
Bakanlığa göre düzenlemenin metni Hazine Bakanlığı ve Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi tarafından oluşturuldu.
Kararın yayımlanması yönündeki talimat da bu kurumlar tarafından verildi.
Bu açıklama, Çin'e yönelik teknoloji ihracatı denetimlerinin yürütülmesi konusunda Trump yönetimi içinde yaşanan görüş ayrılıklarının ardından geldi.
Trump ayrıca Jensen Huang'ın yeniden Nvidia'nın başına geçmesinden rahatsızlık duymayacağını belirtti.
Çin'e çip ihracatında denetimler sıkılaşıyor
Eski Ticaret Bakanlığı yetkilisi Kate Koren, yeni düzenlemenin Çin üzerindeki etkisinin tek bir şirketin ticari kara listeye alınmasından daha kapsamlı olabileceğini değerlendirdi.
Koren, Nvidia ve Jensen Huang'ın geçmişte Çin'e çip satışının sürdürülmesini savunan önemli isimler arasında bulunduğunu hatırlattı.
Son gelişmelerin bu yaklaşımın yeniden değerlendirilmesine neden olduğunu belirten Koren, ABD'nin daha sıkı ihracat kontrollerine yöneldiğini ifade etti.
Yeni kurallar, yalnızca şirketlerin doğrudan çip satın almasını değil, gelişmiş işlemcilerin sağladığı teknolojik kapasitenin başka ülkeler üzerinden kullanılmasını da denetim kapsamına alıyor.
Biden dönemindeki çip düzenlemesi kaldırıldı
Trump yönetimi, yeni kararla birlikte eski Başkan Joe Biden döneminde hazırlanan küresel yapay zekâ çipi ihracatı düzenlemesini resmen yürürlükten kaldırdı.
Ocak 2025'te açıklanan önceki sistem, gelişmiş yapay zekâ işlemcilerine uluslararası erişimi lisans şartlarıyla sınırlandırıyordu.
ABD Ticaret Bakanlığı, 2025 yılının başlarında bu düzenlemeyi uygulamayacağını, daha sonra kaldırarak yerine yeni kurallar getireceğini duyurmuştu.
Ancak değişiklik 16 Kasım'a kadar hayata geçirilmedi.
Bu süreçte milyarlarca dolar değerindeki ihracat kontrollü Nvidia çipinin, Çinli yapay zekâ şirketlerinin yararlandığı veri merkezlerine ulaştığı belirtildi.
Biden dönemindeki düzenlemeye güçlü biçimde karşı çıkan Nvidia ise Trump yönetiminin açıkladığı yeni kurallara ilişkin yorum yapmadı.






