Enflasyon sofrayı değiştirdi: Balık ve tavuk yükselişte, kırmızı et geriledi

2021 sonrası hızla tırmanan enflasyon, et tüketiminde çarpıcı bir dönüşümü beraberinde getirdi. Et fiyatlarındaki sert yükseliş, özellikle kırmızı etin dar gelirli gruplar için ulaşılamaz hale gelmesine neden oldu. TÜİK'in fiyat endeksleri, kırmızı etin fiyatının tavuk ve balığa kıyasla iki kattan fazla arttığını gösteriyor. Kuzu eti endeksindeki artış %660’ı, dana etinde ise %616’yı aşarken, tavuk etindeki fiyat artışı yalnızca %241,9 seviyesinde kaldı. Balık fiyatları da %359’luk artışla genel TÜFE ile başa baş seyretti.

Bu tablo, kırmızı et tüketiminde keskin bir düşüşü beraberinde getirirken, tavuk ve balık tüketiminde dikkat çekici bir artışa yol açtı. Kişi başına kırmızı et tüketimi 22,89 kg’dan 16,6 kg’a gerilerken, tavuk eti tüketimi 24,6 kilograma, balık ise 9 kilograma çıktı. Özellikle 2024 yılında, kırmızı et üretimi %11,7 oranında azaldı ve bu da fiyat baskısını daha da artırdı.

TÜFE ARTIYOR, ET TÜKETİMİ AZALIYOR

GELİR KAYIPLARI TÜKETİCİ TERCİHLERİNİ DEĞİŞTİRDİ

2024’te tavuk ve balık fiyatlarındaki görece sınırlı artış, tüketici davranışlarını doğrudan etkiledi. TÜFE endeksi Aralık 2021’den Haziran 2025’e %356 artarken, tavuk eti endeksi bu sürede yalnızca %241,9 yükseldi. Balıkta ise artış %359 düzeyinde kaldı. Buna karşın kuzu eti endeksinin 7 bin seviyesine yaklaşması, fiyatların ne denli arttığını ortaya koyuyor.

Gelir kayıpları yaşayan tüketici, kırmızı et yerine daha ulaşılabilir olan tavuk ve balık etini tercih etti. Üstelik balık tüketimindeki %38’lik artış, sağlıklı beslenme tercihlerinin de fiyat faktöründen etkilendiğini gösteriyor. Özellikle beyaz et tüketiminin 2005-2010 döneminde yükselişe geçmesi, son enflasyon dalgasıyla birlikte daha da pekişmiş görünüyor.

ÜRETİMDE DE DÜŞÜŞ VAR

KIRMIZI ET ÜRETİMİ %11,7 GERİLEDİ

TÜİK verilerine göre, kırmızı et üretimi 2024’te ciddi bir düşüş gösterdi. Toplam kırmızı et üretimi %11,7 azalarak 2 milyon 105 bin 895 tona geriledi. Bu üretimin büyük kısmını sığır eti oluştururken, koyun, keçi ve manda eti oranları oldukça düşük seviyede kaldı.

Üretimdeki daralma, arz-talep dengesini bozarak fiyatları daha da yukarı çekti. Bu durum hem tüketiciyi hem de sektör temsilcilerini zorlarken, kırmızı ete erişim günden güne daha güç hale geldi. Gıda enflasyonu karşısında dar ve orta gelirli kesimlerin, hayvansal protein kaynaklarına ulaşımı önemli ölçüde sınırlandı.