Trump ile Xi Jinping Zirvesi İran savaşı gölgesinde yapılacak
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında gelecek hafta Pekin’de yapılması planlanan kritik zirve, Orta Doğu’daki savaş gölgesinde küresel diplomasinin en önemli başlıklarından biri haline geldi. İran krizinin halen çözüme kavuşmaması ve Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilimin sürmesi, Washington-Pekin hattındaki temasların zamanlamasını tartışmalı hale getirirken, taraflar şimdilik programda değişikliğe gitmedi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın 14-15 Mayıs tarihlerinde Çin’e gerçekleştirmesi planlanan ziyaretin, küresel enerji piyasaları ve jeopolitik dengeler açısından kritik sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor. Zirve daha önce İran savaşı nedeniyle bir kez ertelenmişti. Ancak Beyaz Saray kaynakları, mevcut takvimde herhangi bir değişiklik olmadığını belirtiyor.
ÇİN, İRAN KRİZİ ÇÖZÜLMEDEN ZİRVEYE MESAFELİ
Pekin yönetiminin, İran ile ABD arasındaki gerilim tamamen kontrol altına alınmadan Trump-Xi görüşmesinin yapılmasına temkinli yaklaştığı ifade ediliyor. Çinli yetkililerin özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki ablukanın sona ermesini istediği belirtilirken, Pekin’in Avrupa’daki diplomatik temaslarında bu beklentisini açık şekilde dile getirdiği kaydedildi.
Çin yönetimi, İran petrol sevkiyatlarını etkileyen ABD ablukasının kaldırılmasını, zirve öncesindeki en kritik başlıklardan biri olarak görüyor.
Dünyanın en önemli enerji geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı çevresinde ticari gemi hareketliliği halen sınırlı seviyede devam ediyor. Bölgedeki mayın tehdidi ve saldırı riskleri nedeniyle küresel nakliye şirketlerinin önemli bölümü rotalarını değiştirmiş durumda. Özellikle Çin gibi Körfez petrolüne yüksek bağımlılığı bulunan ülkeler için bu durum enerji maliyetlerini artırıyor.
HÜRMÜZ BOĞAZI KÜRESEL ENERJİ PİYASASINI SARSiyor
ABD’nin İran gemilerine yönelik uyguladığı fiili denetim ve abluka politikası, sadece Tahran yönetimini değil Çin ekonomisini de doğrudan etkiliyor. Çin’in rafineri sektörüne yönelik ham petrol akışında yaşanan aksaklıkların, Asya piyasalarında yeni enerji baskıları oluşturabileceği konuşuluyor.
Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, İran Dışişleri Bakanı Abbas Araghchi ile yaptığı görüşmede Hürmüz Boğazı’nın yeniden tam kapasiteyle açılması çağrısında bulundu. Görüşme, savaşın başlamasından bu yana iki ülke arasında yapılan ilk üst düzey temaslardan biri oldu.
ABD tarafı ise İran üzerindeki baskının sürdürülmesi gerektiğini savunuyor. Washington yönetimi, deniz ablukasının Tahran’ı anlaşmaya zorlayabilecek önemli bir koz olduğu görüşünde. Trump yönetiminin bu stratejiyi kısa vadede değiştirmeye sıcak bakmadığı belirtiliyor.
TRUMP’TAN İRAN’A YENİ BOMBA TEHDİDİ
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a yönelik yürütülen askeri operasyonların şimdilik sona erdiğini açıklasa da Beyaz Saray’ın sert söylemi devam ediyor. Rubio, “Operation Epic Fury tamamlandı. Hedeflere ulaşıldı. Yeni bir çatışma istemiyoruz” ifadelerini kullandı.
Buna karşın Trump, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı tamamen açmaması halinde askeri operasyonların daha sert şekilde yeniden başlayabileceğini açıkladı.
Trump, İran’a yönelik yeni bombardıman tehdidinde bulunarak baskıyı daha da artırdı.
ABD Başkanı sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Eğer anlaşma olmazsa bombardıman yeniden başlayacak ve bu kez çok daha yoğun olacak” ifadelerini kullandı.
Çinli ve Avrupalı diplomatlar ise İran ile kalıcı bir uzlaşının, ABD’nin deniz ablukasını sürdürdüğü ortamda oldukça zor olduğu görüşünde birleşiyor. Pekin yönetiminin Trump üzerindeki diplomatik baskıyı artırarak Washington’un yaklaşımını yumuşatmaya çalışabileceği değerlendiriliyor.
Uzmanlara göre taraflar doğrudan çatışmadan kaçınsa da ateşkes halen kırılgan bir yapıya sahip. Özellikle enerji tedarik zincirindeki baskının derinleşmesi halinde Trump-Xi zirvesinin gündeminin tamamen İran krizine kilitlenebileceği belirtiliyor.
Asya uzmanı Erin Murphy ise Çin’in Trump’ı diplomatik olarak zor durumda bırakacak bir adım atmasını beklemediğini belirterek, iki liderin görüşmede “istikrar” ve “çatışmanın sona ermesi” mesajlarını öne çıkaracağını söyledi.
Trump yönetiminin ayrıca Hürmüz’de mahsur kalan ticari gemilerin çıkışını kolaylaştırmak amacıyla başlattığı “Project Freedom” operasyonunu geçici olarak durdurduğu da açıklandı. Washington, İran ile olası diplomatik çözüm ihtimalini test etmek istediğini ifade ediyor.
Bununla birlikte küresel piyasalarda ana soru değişmiş değil: İran krizi çözüme ulaşmadan Trump ile Xi Jinping arasındaki kritik zirve gerçekten sorunsuz gerçekleşebilecek mi?
