ABD’de fiyatlar yükselince karar değişti: Vergileri kaldırıp ithalatı artırdı

ABD’de son yıllarda yaşanan savaşlar, salgınlar ve arz krizleri, ithalatın ekonomide oynadığı kritik rolü yeniden gündeme taşıdı. Donald Trump yönetiminin Fas’tan ithal edilen fosfat gübresine uygulanan gümrük vergisini kaldırmasıyla başlayan son adım, Washington’un kritik ürünlerde arz sıkıntısı yaşandığında dış ticarete yönelme eğilimini bir kez daha ortaya koydu. Son 6 yılda hem Trump hem de Joe Biden yönetimleri, enerji, tarım, sağlık ve sanayi alanlarında arz güvenliğini korumak amacıyla birçok ithalat kısıtlamasını geçici olarak kaldırdı.

ABD Tarım Bakanlığı, Fas gübresindeki vergi muafiyetinin fosfat gübresi fiyatlarını yüzde 22 düşüreceğini ve çiftçilere 2026 yılı içinde 1,8 milyar doların üzerinde tasarruf sağlayacağını öngörüyor.

Fas gübresinde vergi kararı fiyatları düşürdü

Trump yönetimi, İran kaynaklı jeopolitik risklerin tarımsal üretimi olumsuz etkileme ihtimalini gerekçe göstererek Fas’tan ithal edilen fosfat gübresindeki tarifeleri askıya aldı. Karar “ulusal acil durum” kapsamında uygulanırken, ABD Tarım Bakanlığı verilerine göre bu adım sayesinde fosfat gübresi fiyatlarında yüzde 22 gerileme bekleniyor. Söz konusu düzenlemenin çiftçilere 1,8 milyar dolar tasarruf sağlaması ve maliyet avantajının gıda fiyatlarına da yansıması öngörülüyor.

İthalat birçok kriz döneminde devreye alındı

Son yıllarda ABD yönetimi yalnızca gübre konusunda değil, birçok temel üründe de ithalatı artıran adımlar attı. Kuş gribi nedeniyle yumurta arzının daralmasının ardından 100 milyon adet yumurta ithalatı planlandı. Gıda fiyatlarına ilişkin baskının arttığı dönemde çok sayıda tarım ürününde karşılıklı gümrük vergileri kaldırıldı. Kuraklık ve sığır sürülerindeki kayıplar nedeniyle Arjantin’den yapılan sığır eti ithalat kotası genişletildi.

İran savaşı sonrasında ise enerji arzını koruyabilmek amacıyla ABD iç deniz taşımacılığını sınırlayan Jones Act için istisna uygulanırken, yapay zekâ yatırımlarında kullanılan donanımlar için de ithalat muafiyetleri yürürlüğe alındı.

Biden döneminde de benzer uygulamalar görüldü

İthalatı kolaylaştıran uygulamalar yalnızca Trump dönemine özgü olmadı. Michigan’daki bebek maması üretim tesisinde yaşanan sorunların ardından Kongre, bebek maması ithalatındaki tarifeleri askıya aldı. Biden yönetimi de Avrupa’dan ürün tedarikini hızlandırmak amacıyla “Operation Fly Formula” programını devreye soktu.

Enerji alanında ise güneş paneli ithalatındaki vergiler geçici olarak kaldırıldı. Ayrıca 2020-2022 döneminde pandemi nedeniyle ithal tıbbi ürünlere yönelik gümrük tarifelerinde 10 ayrı düzenleme yapıldı ve bu değişikliklerin tamamı ticareti kolaylaştıran adımlardan oluştu.

Tarım ve enerji ithalatı hız kazandı

ABD’nin Fas’tan yaptığı fosfat sevkiyatları, gümrük vergilerinin uygulanmasının ardından belirgin şekilde gerilerken, son kararla birlikte ithalatın yeniden artması bekleniyor. Öte yandan Arjantin’den yapılan sığır eti ithalatı da bu yıl geçen yıla göre yaklaşık yüzde 90 yükseldi.

Enerji tarafında ise Jones Act kapsamındaki muafiyetlerin ardından ABD limanları arasında yabancı bayraklı tankerlerle gerçekleştirilen petrol ürünü taşımacılığında dikkat çekici artış yaşandı.

Küresel tedarik zincirleri yeniden gündemde

Pandemi sonrası dönemde birçok ülkede üretimin yeniden ülke içine taşınması tartışılırken, son yıllardaki gelişmeler uluslararası tedarik zincirlerinin kriz dönemlerinde de önemli bir denge unsuru olduğunu ortaya koydu. Çeşitlendirilmiş tedarik kaynaklarının arz kesintilerini hafiflettiği, küresel ticaret ağlarının ise üretim ve lojistikte esneklik sağladığı değerlendiriliyor.

Son 6 yılda uygulanan ithalat kolaylaştırıcı kararlar, savaş, salgın ve arz krizlerinde ABD’nin temel ürünlerde dış ticareti denge unsuru olarak kullandığını gösteriyor.