Hürmüz Boğazı’nda savaşın 100 gününün bilançosu açıklandı

ABD/İsrail ile İran arasında 28 Şubat’ta başlayan savaşın 100’üncü gününe girilirken, küresel enerji ve ticaret koridorlarının en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı’nda tarihi bir daralma yaşandı. Savaş öncesinde dünyanın petrol, LNG ve gübre ticaretinde hayati rol üstlenen Boğaz, son 100 günde normal dönemlerin çok altında bir gemi trafiğine sahne oldu.

Gemi trafiği tarihi düşük seviyelere indi

Veriler, savaş süresince Hürmüz Boğazı’ndan geçen ticari gemi sayısının savaş öncesine kıyasla yüzde 90’dan fazla azaldığını ortaya koydu. Savaşın başladığı tarihten bu yana Boğaz’dan yalnızca 988 ticari gemi geçiş yaparken, bu rakam normal şartlarda yaklaşık bir haftalık trafiğe denk geliyor.

Savaş öncesinde günlük ortalama 130 ila 140 geminin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda, son 100 günlük dönemde günlük ortalama geçiş sayısı sadece 10 olarak hesaplandı. Bölgedeki güvenlik riskleri, yaptırımlar ve askeri hareketlilik nedeniyle birçok gemi rotasını değiştirdi ya da seferlerini erteledi.

Gemilerin bir bölümü Otomatik Tanımlama Sistemi’ni (AIS) kapatarak seyir yaparken, bazı şirketler İran kara sularını kullanarak oluşturulan alternatif güzergahlara yöneldi. Uluslararası denizcilik koridorlarını tercih eden gemi sayısında ise ciddi düşüş görüldü.

Batı ile ticaret neredeyse durma noktasına geldi

Savaş boyunca Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşen ticaretin ağırlığını Körfez ülkeleri ile Asya ve Afrika pazarları oluşturdu. Avrupa ve Kuzey Amerika bağlantılı ticaret hareketleri ise büyük ölçüde ortadan kalktı.

Boğazdan geçen gemilerin rotalarında Çin, Hindistan, Pakistan, Japonya ve Güneydoğu Asya ülkeleri öne çıkarken, Batılı ülkelerle yapılan sevkiyatlar neredeyse tamamen silindi.

Uzmanlar, küresel enerji arzında yaşanan yeniden yönlenmenin ticaret haritalarında kalıcı değişimlere yol açabileceğine dikkat çekiyor.

İlk günlerde sert düşüş yaşandı

Savaşın başladığı 28 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’ndan 78 gemi geçiş yaparken, bu sayı ertesi gün 30’a, 2 Mart’ta ise 13’e kadar geriledi. Takip eden günlerde günlük geçiş sayısının zaman zaman iki gemiye kadar düştüğü görüldü.

Savaş döneminde en yoğun günlerden biri 18 Nisan olurken, o tarihte 27 gemi geçiş yaptı. Buna karşın 7 Mayıs’ta yalnızca bir geminin Boğaz’ı kullanması, savaş sürecindeki en düşük trafik seviyesi olarak kayıtlara geçti.

İran ile ABD arasında zaman zaman yapılan açıklamalar geçiş umutlarını artırsa da taraflar arasındaki anlaşmazlıklar nedeniyle ticaret akışı eski seviyelerine dönemedi.

Petrol tankerleri geçişlerde ilk sırada yer aldı

Savaşın 100 günlük döneminde Hürmüz Boğazı’ndan geçen 988 ticari geminin 456’sını petrol ve petrol ürünleri taşıyan tankerler oluşturdu. Böylece toplam geçişlerin yaklaşık yarısı enerji taşımacılığı kaynaklı gerçekleşti.

Savaşın ilk günlerinde petrol tankerlerinde de sert düşüş yaşandı. 28 Şubat’ta 50 petrol tankeri Boğaz’dan geçerken, bu sayı birkaç gün içinde iki gemiye kadar geriledi. Bazı günlerde ise hiçbir petrol tankeri geçiş yapmadı.

İran başta olmak üzere Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Umman ve Katar limanlarından yüklenen tankerler ağırlıklı olarak Çin, Hindistan, Singapur, Güney Kore, Japonya, Vietnam, Pakistan, Malezya ve Tayland pazarlarına yöneldi.

LNG ticareti sert darbe aldı

Savaşın en fazla etkilediği alanlardan biri LNG taşımacılığı oldu. Bölgedeki enerji tesislerinin zarar görmesi ve Katar’daki LNG üretiminde yaşanan kesintiler nedeniyle sıvılaştırılmış doğal gaz ticareti ciddi ölçüde yavaşladı.

28 Şubat sonrasında Hürmüz Boğazı’ndan ilk LNG gemisi ancak 2 Nisan’da geçiş yapabildi. Savaşın 100 gününde Boğaz’dan yalnızca 18 LNG gemisinin geçmesi dikkat çekti.

Toplam geçişlerin sadece yüzde 2’sini oluşturan LNG taşımacılığı, savaşın enerji piyasalarında yarattığı baskının en net göstergelerinden biri oldu.

Katar çıkışlı LNG sevkiyatlarının büyük bölümü Pakistan, Hindistan, Çin ve Japonya’ya ulaştı.

LPG sevkiyatları İran ağırlıklı gerçekleşti

Savaş sürecinde Hürmüz Boğazı’nı kullanan 149 LPG gemisi toplam geçişlerin yüzde 15’ini oluşturdu. Bu sevkiyatlarda İran limanları başı çekerken, Birleşik Arap Emirlikleri, Katar ve Kuveyt de önemli yükleme merkezleri arasında yer aldı.

LPG taşıyan gemilerin başlıca destinasyonları arasında Çin, Hindistan, Pakistan, Malezya, Endonezya, Umman, Somali, Cibuti ve Şili bulunuyor.

Kuru yük taşımacılığı ticareti ayakta tuttu

Boğazdan geçen 281 kuru yük gemisi, toplam trafiğin yaklaşık yüzde 28’ini oluşturdu. Kuru yük segmenti, savaş boyunca en çeşitli ticaret ağının sürdürüldüğü alan olarak öne çıktı.

Türkiye, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, İran, Suudi Arabistan, Çin, Kanada, Brezilya, Arjantin, Tayland, Ukrayna, Tanzanya, Endonezya ve Irak bağlantılı yük taşımaları devam etti.

Öte yandan savaşın başlamasının ardından Körfez bölgesinde beklemek zorunda kalan yaklaşık 10 yolcu gemisinin de bu süreçte Hürmüz Boğazı’ndan geçerek bölgeden ayrıldığı bildirildi.