Türkiye'nin Ar-Ge harcamalarında yüzde 50'yi aşan artış

Ar-Ge faaliyetlerine ilişkin verilerde şirketler öne çıktı. Toplam harcamaların yüzde 65'i mali ve mali olmayan şirketler tarafından yapılırken, yükseköğretimin payı yüzde 30,3 oldu. Genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak hesaplandı.

Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki payı arttı

Gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, 2024 yılına göre 328 milyar 607 milyon TL yükseldi. Böylece toplam tutar 980 milyar 428 milyon TL'ye çıktı. 2024'te yüzde 1,46 olan Ar-Ge harcamalarının GSYH içindeki oranı, 2025 yılında yüzde 1,55'e ulaştı. Bu dönemde GSYH 63 trilyon 240 milyar 523 milyon TL olarak kaydedildi.

Harcamaların dağılımında personel giderleri yüzde 58,8 ile ilk sırada yer aldı. Ar-Ge finansmanının yüzde 52,5'i şirketler, yüzde 31,1'i genel devlet ve yüzde 14,1'i yükseköğretim tarafından karşılandı. Yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 olurken, diğer yurt içi kaynakların oranı yaklaşık yüzde 0,01 düzeyinde kaldı.

Ar-Ge personeli sayısı 317 bin 982 oldu

2025 yılında tam zaman eşdeğeri (TZE) üzerinden toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge çalışmalarında görev aldı. Bu çalışanların yüzde 67,9'u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29'u yükseköğretimde, yüzde 3'ü ise genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi.

Kadın çalışanların sayısı 108 bin 453'e ulaştı. Böylece kadınların toplam Ar-Ge personeli içindeki oranı yüzde 34,1 oldu. Kadın çalışanların sektörlere göre payı yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kâr amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak belirlendi.

Ar-Ge çalışanlarının eğitim dağılımı açıklandı

Ar-Ge personelinin öğrenim durumuna göre dağılımında lisans mezunları yüzde 40,6 ile ilk sırada yer aldı. Doktora veya eşdeğeri eğitim seviyesine sahip çalışanların oranı yüzde 31,0, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4 oldu. Meslek yüksekokulu mezunları yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekiler ise yüzde 4,1 pay aldı.

Tam zaman eşdeğeri hesabında lisans mezunlarının oranı yüzde 49,6 olarak ölçüldü. Doktora veya eşdeğeri eğitim düzeyinin payı yüzde 21,4, yüksek lisansın yüzde 18,5, meslek yüksekokulunun yüzde 5,9 ve lise ve altının yüzde 4,6 oldu.

Ar-Ge harcamalarında İstanbul ve Ankara öne çıktı

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması'nın ikinci düzeyine göre en yüksek Ar-Ge harcaması İstanbul'da gerçekleşti. TR10 bölgesi toplam harcamaların yüzde 31,8'ini oluşturdu. Ankara yüzde 30 ile ikinci, Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova'yı kapsayan TR42 bölgesi ise yüzde 9,5 ile üçüncü sırada yer aldı.

Ar-Ge personelinin bölgesel dağılımında da İstanbul ilk sıraya yerleşti. Toplam çalışanların yüzde 32,2'si İstanbul'da, yüzde 19,8'i Ankara'da ve yüzde 8,4'ü TR42 bölgesinde görev yaptı.

Şirketlerin Ar-Ge harcamalarında merkezlerin payı yüzde 54,9

Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılındaki Ar-Ge harcamaları 637 milyar 252 milyon TL oldu. Bu tutarın yüzde 54,9'u Ar-Ge merkezlerinde gerçekleştirildi. Söz konusu merkezlerde yapılan harcamaların yüzde 89,5'i ise 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimlerden geldi.

İmalat sanayisindeki Ar-Ge harcamaları 322 milyar 656 milyon TL olarak hesaplandı. Bu harcamaların yüzde 47,7'si yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimlere ait oldu. Orta yüksek teknoloji grubunun payı yüzde 40,7, orta düşük teknolojinin yüzde 7,2, düşük teknolojinin ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.

İmalat sanayisinde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetlerinde çalışan girişimlerde yer aldı. Yüksek teknoloji alanındaki girişimlerde 23 bin 298 araştırmacı istihdam edildi. TZE hesabında da 29 bin 697 kişiyle orta yüksek teknoloji grubu ilk sırada bulundu.

Dolaylı Ar-Ge teşviklerinin payı yüzde 26,5'e çıktı

Mali ve mali olmayan şirketlerin Ar-Ge harcamaları içindeki dolaylı teşviklerin oranı 2015 yılında yüzde 14,8 seviyesindeydi. Bu oran 2025'te yüzde 26,5'e yükseldi. Şirketlerin Ar-Ge harcamaları da aynı dönemde 11,2 milyar TL'den 637,3 milyar TL'ye çıktı.

Bir sonraki Ar-Ge Faaliyetleri Araştırması bülteninin Ekim 2027'de yayımlanması planlanıyor.