Asya'nın en büyük iki ekonomisi arasındaki ilişkiler, son bir yılda ciddi biçimde kötüleşti. Tokyo yönetimi, 18-19 Kasım tarihlerinde Çin'in Shenzhen kentinde gerçekleştirilecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesinde diplomatik protokolün eksiksiz uygulanmasını istiyor. Japon yetkililer, Çin liderinin Takaichi'ye diğer devlet ve hükümet başkanlarıyla eşit düzeyde yaklaşması için Pekin'den güvence almaya çalışıyor.
Japonya, Çin liderinden diplomatik güvence istiyor
Japon hükümeti, Başbakan Sanae Takaichi'nin APEC toplantısında karşılaşabileceği olası diplomatik sorunları önlemek amacıyla Çinli yetkililerle temaslarını sürdürüyor.
Tokyo'nun beklentisi, Şi Cinping'in Japon Başbakanı'nı diğer liderler gibi karşılaması ve en azından geleneksel tokalaşma töreninin gerçekleştirilmesi yönünde.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi yetkililere göre Japonya, zirvenin protokol düzenlemelerinde ülkesine yönelik alışılmışın dışında bir uygulama yapılması halinde buna itiraz edecek.
Liderlerin oturma düzeni, ortak fotoğraf çekimleri ve resmi karşılama programı da Japon hükümetinin dikkatle takip ettiği konular arasında bulunuyor.
Çin ve Japonya ilişkileri 1972'den bu yana en gergin dönemlerinden birinde
Pekin ile Tokyo arasındaki diplomatik ilişkiler, 1972 yılında normalleşmesinden bu yana yaşanan en ciddi sorunlardan biriyle karşı karşıya bulunuyor.
Çin'in daha önce ev sahipliği yaptığı 2014 APEC zirvesinde Şi Cinping, dönemin Japonya Başbakanı Şinzo Abe ile tokalaşmıştı. Ancak bu temasın gerçekleşmesinden önce iki ülke arasında aylar süren diplomatik hazırlıklar yürütülmüştü.
Bu yılki zirve öncesinde ise benzer bir uzlaşma süreci yaşanmadı.
Eurasia Group Kıdemli Analisti ve eski ABD diplomatı Jeremy Chan, Pekin yönetiminin son bir yılda Japonya'ya yönelik eleştirilerini giderek Takaichi'nin şahsına yönelttiğini belirtti.
Chan, bu durumun Çin'in zirve sırasında Japon Başbakanı'nın diplomatik konumunu zayıflatabilecek uygulamalara başvurma ihtimalini artırdığını ifade etti.
Çin lideri Şi Cinping, 2022 yılında Endonezya'daki G20 zirvesinde dönemin Kanada Başbakanı Justin Trudeau'yu kameralar önünde eleştirmişti. Söz konusu olay, liderler arasındaki diplomatik gerilimlerin uluslararası toplantılara yansımasına örnek gösteriliyor.
Tayvan açıklaması iki ülke arasında krize neden oldu
Japonya ile Çin arasındaki ilişkilerin bozulmasında, Sanae Takaichi'nin Kasım 2025'te Tayvan konusunda yaptığı açıklamalar belirleyici oldu.
Japon Başbakanı, Çin'in Tayvan'a yönelik olası bir askeri operasyonunun Japonya açısından ülkenin varlığını tehdit eden bir güvenlik sorunu oluşturabileceğini söylemişti.
Takaichi'nin açıklamaları, Güney Kore'de düzenlenen APEC zirvesinde Şi Cinping ile gerçekleştirdiği görüşmeden yalnızca bir hafta sonra gelmişti.
Japonya'da daha önce görev yapan bazı liderlerin de benzer güvenlik değerlendirmelerine sahip olduğu ancak bunları kamuoyu önünde doğrudan dile getirmekten kaçındığı belirtiliyor.
Takaichi'nin Tayvan'a yönelik olası bir Çin müdahalesini Japonya'nın güvenliğiyle ilişkilendirmesi, iki ülke arasındaki diplomatik ve ekonomik gerilimi artıran başlıca gelişmelerden biri oldu.
Pekin yönetimi açıklamalara sert tepki gösterirken Japon Başbakanı bugüne kadar sözlerini geri çekmedi.
Çin, Japonya'ya kritik mineral ihracatını sınırladı
Tayvan konusundaki anlaşmazlığın ardından Çin, Japonya'ya yönelik ekonomik önlemlerini genişletti.
Pekin yönetimi, özellikle yarı iletken ve otomotiv sanayisinde kullanılan nadir toprak elementlerinin ihracatını kısıtladı.
Çin'in küresel üretimde güçlü konumda bulunduğu bu mineraller, elektrikli araçlardan savunma teknolojilerine kadar birçok sektörde kullanılıyor.
İhracat sınırlamaları yalnızca Japon şirketlerini değil, Japonya'dan belirli mıknatıs türlerini tedarik eden ABD'li üreticileri de etkiledi.
ABD Başkanı Donald Trump'ın eylül ayında Şi Cinping'den söz konusu kısıtlamaların hafifletilmesini istediği belirtildi.
Çin'in mineral ihracatındaki sınırlamaları, iki ülke arasındaki siyasi anlaşmazlığın sanayi tedarik zincirlerine de yansımasına neden oldu.
Takaichi'nin güvenlik politikaları Pekin'in tepkisini çekiyor
Çinli yetkililerin, Japon Başbakanı'nın Tayvan'a ilişkin açıklamalarını geri almasını istediği belirtiliyor.
Ancak Takaichi yönetimi mevcut tutumunu korurken Japonya'nın bölgesel güvenlik alanındaki çalışmalarını da sürdürüyor.
Tokyo'nun mayıs ayında Filipinler ile Tayvan'ın doğusundaki deniz yetki alanlarında yaşanan anlaşmazlıkların çözümü için görüşmeler yapılacağını duyurması, Çin tarafından tepkiyle karşılandı.
Japon hükümetindeki üst düzey isimlerin ülkeye nükleer silah girişini yasaklayan politikanın yeniden değerlendirilmesini gündeme getirmesi de iki ülke arasındaki güvenlik tartışmalarını genişletti.
Japonya'nın savunma harcamalarını gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 3,5'ine çıkarma seçeneği de ABD ile güvenlik ilişkileri kapsamında değerlendirilen başlıklar arasında bulunuyor.
Şi Cinping ile Takaichi arasında ikili görüşme ihtimali düşük
APEC zirvesinin hazırlıkları hakkında bilgi sahibi yetkililere göre iki lider arasında kapsamlı bir ikili görüşme gerçekleştirilmesi olasılığı sınırlı.
Japonya Başbakanı Takaichi ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in temaslarının, resmi zirve programındaki karşılama ve liderler yemeği gibi etkinliklerle sınırlı kalması bekleniyor.
Şi'nin ev sahibi lider olarak diğer katılımcıları da karşılayacağı programda Japon Başbakanı ile kısa süreli bir görüşme gerçekleştirmesi mümkün görülüyor.
Bununla birlikte iki ülke arasında özel bir liderler toplantısı yapılmasına yönelik somut bir hazırlık bulunmadığı belirtiliyor.
Trump, Putin ve Şi Cinping'in zirvedeki temasları gündemde
APEC toplantısında ABD Başkanı Donald Trump, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in üçlü görüşme gerçekleştirmesi de planlanan diplomatik temaslar arasında yer alıyor.
Bu toplantının gerçekleşmesi halinde İkinci Dünya Savaşı sonrasında ilk kez üç nükleer gücün liderleri aynı formatta bir araya gelmiş olacak.
Söz konusu görüşme ihtimali, Japonya açısından ABD ile güvenlik ilişkilerini daha önemli hale getiriyor.
ABD, Japonya'nın resmi savunma ittifakı bulunan tek ülke konumunda bulunuyor.
Tokyo yönetimi, Washington ile Pekin arasındaki görüşmelerde Japonya'nın güvenlik ve ekonomik çıkarlarının korunmasına önem veriyor.
Japonya Başbakanı Trump ile Manila'da görüşebilir
Sanae Takaichi'nin Çin'deki APEC zirvesinden önce Filipinler'in başkenti Manila'da düzenlenecek ASEAN toplantısında Donald Trump ile temas kurma fırsatı bulunuyor.
Japon Başbakanı'nın bu görüşmeden yararlanarak Pekin'e yönelik mesajlarını Washington üzerinden iletmesi mümkün görülüyor.
Takaichi, eylül ayında New York'taki Birleşmiş Milletler toplantıları sırasında da benzer bir diplomatik yöntem izlemişti.
O dönemde Trump ile Şi Cinping arasında Beyaz Saray'da yapılacak görüşmede Japonya'nın çıkarlarının göz ardı edilmemesi için ABD yönetimiyle temaslarda bulunmuştu.
Çin Başbakanı Li Qiang'ın da ASEAN toplantısına katılması bekleniyor. Li ile Takaichi arasında görüşme yapılması ihtimali de gündemde bulunuyor.
Çin, Japonya'ya yönelik ekonomik kısıtlamaları genişletti
İki ülke arasındaki anlaşmazlık yalnızca kritik mineral ticaretiyle sınırlı kalmadı.
Pekin yönetimi, güvenlik gerekçelerini öne sürerek Çin vatandaşlarına Japonya'ya seyahat etmekten kaçınmaları yönünde uyarılarda bulundu.
İlişkilerdeki gerilim öncesinde Çinli turistler, Japonya'yı ziyaret eden yabancıların yaklaşık dörtte birini oluşturuyordu.
Çin ayrıca Japon deniz ürünlerinin ithalatını sınırlandırdı. Bazı Japon şirketleri de askeri amaçlarla kullanılabilecek Çin menşeli ürünlere erişimi denetleyen veya kısıtlayan listelere dahil edildi.
Ticari önlemler, Japonya'daki turizm ve sanayi sektörlerinin yanı sıra iki ülke arasındaki ekonomik ilişkileri de etkiledi.
2025 yılı ticaret verileri, Japonya'nın toplam dış ticaretinde Çin'in payının, Çin'in dış ticaretinde Japonya'nın sahip olduğu paydan daha yüksek olduğunu gösteriyor.
Tayvan krizi Japonya'nın askeri rolünü gündeme taşıdı
Takaichi'nin Tayvan konusundaki açıklamalarının hukuki sonuçları da tartışılıyor.
Japonya'nın Tayvan'a yönelik bir Çin saldırısını kendi varlığına yönelik tehdit olarak değerlendirmesi, ABD ile ortak savunma faaliyetleri kapsamında Japon ordusunun harekete geçirilmesine hukuki dayanak sağlayabilir.
Pekin yönetimi bu ihtimali, Japonya'nın geçmişteki askeri politikalarına geri döndüğü yönündeki eleştirilerinde kullanıyor.
Tokyo ise Çin'in bu değerlendirmelerini reddediyor.
Takaichi'nin Nisan 2025'te henüz başbakan olmadan önce Tayvan lideri Lai Ching-te ile görüşmüş olması da Pekin'in Japon siyasetçiye yönelik tutumunu etkileyen gelişmeler arasında yer alıyor.
Japonya ve Çin arasında diplomatik temaslar sınırlı kaldı
İki ülke arasında geçmişte yaşanan gerilimlerde diplomatik görüşmelerin liderler zirvesi öncesinde yeniden başlatıldığı dönemler olmuştu.
2014 yılındaki APEC toplantısından birkaç gün önce üst düzey Japon ve Çinli yetkililer görüşerek ilişkilerin yumuşatılması için adım atmıştı.
Çin devlet medyası, söz konusu temasları Tokyo'nun tartışmalı adalar üzerindeki karşılıklı hak iddialarını ilk kez kabul etmesi nedeniyle diplomatik başarı olarak değerlendirmişti.
Bu yıl ise Takaichi hükümetiyle benzer düzeyde bir hazırlık görüşmesi gerçekleştirilmedi.
Çinli yetkililerin Japon Başbakanı'nın kabinesi dışında kalan siyasi isimlerle temas ettiği belirtiliyor.
Eski Japonya Başbakanı Yasuo Fukuda'nın geçen ay hayatını kaybetmesinin ardından Şi Cinping'in taziye mesajını Takaichi yerine doğrudan Fukuda'nın eşine göndermesi de diplomatik ilişkilerde dikkat çeken gelişmeler arasında yer aldı.
Daha önce Japonya'da Liberal Demokrat Parti ile koalisyon ortağı olan Komeito, Çin ile kurduğu ilişkiler sayesinde 2014 yılındaki Şi-Abe görüşmesinin hazırlanmasına katkıda bulunmuştu.
Ancak Takaichi'nin başbakan olmasının ardından Komeito koalisyondan ayrıldı.
APEC zirvesinde Japonya'nın tutumu nasıl olacak?
Tokyo Üniversitesi Siyaset Bilimi Profesörü Masaki Taniguchi, Japonya'nın zirve sürecinde sakin ve istikrarlı bir diplomatik yaklaşım izlemesi gerektiğini belirtti.
Taniguchi, Japon hükümetinin Çin'i gereksiz yere kışkırtacak adımlardan kaçınmasının önemli olduğunu ifade etti.
Bununla birlikte Japonya'nın Pekin karşısında taviz vermek zorunda olmadığını da vurguladı.
18-19 Kasım tarihlerindeki APEC zirvesi, Japonya ile Çin arasında son bir yılda yaşanan diplomatik anlaşmazlıkların ardından iki ülke liderlerinin ilk kez karşılaşacağı uluslararası toplantı olacak.
