Orta Doğu'daki savaşın ekonomik etkileri Suudi Arabistan'ın bankacılık sisteminde daha belirgin hale geliyor. Hükümet kuruluşlarının ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) bankalarının mevduatlarını azaltması, kredi talebini karşılamakta zorlanan finans kuruluşları üzerindeki baskıyı artırıyor. Artan borçlanma maliyetleri, ülkenin petrol dışı sektörlere dayalı ekonomik dönüşüm planlarının finansmanını da etkiliyor.
Suudi Arabistan bankalarında mevduat sıkıntısı büyüyor
İran savaşı nedeniyle Suudi Arabistan'ın finansal sisteminde yeniden likidite daralması yaşanıyor. Kamu kuruluşlarının bankalardaki kaynaklarını çekmesi ve BAE merkezli finans kuruluşlarının fonlamayı azaltması, mevduat artışını sınırlıyor.
Bankaların kredi taleplerini karşılayabilmek için daha yüksek maliyetlerle kaynak araması, finansman koşullarının sıkılaşmasına yol açıyor.
Bank of America ekonomisti Jean-Michel Saliba, Suudi Arabistan'daki likidite sıkışıklığının BAE bankacılık sistemindeki finansman sorunlarından da etkilendiğini belirtti. BAE bankalarının Suudi Arabistan'daki bankalar arası piyasada önemli bir fon sağlayıcısı olduğunu ifade eden Saliba, bu kuruluşların faaliyetlerini azaltmasının mevduat maliyetlerini ve rekabeti artırdığını söyledi.
Suudi Arabistan'da krediler artarken mevduatlar azaldı
Suudi Arabistan Merkez Bankasının üçüncü çeyrek verileri, kredi büyümesi ile bankacılık sistemindeki mevduat hareketleri arasında farklılaşma yaşandığını gösterdi.
Ülkede kredi hacmi üçüncü çeyrekte yüzde 2,4 genişlerken toplam mevduatlar yüzde 1,8 azaldı.
Mevduatlardaki gerilemenin başlıca nedeni kamu kuruluşlarının hesaplarından kaynak çekmesi oldu.
Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsünden Tim Callen, savaş dönemindeki kamu harcamalarının da bankacılık sistemindeki kaynak sıkıntısını artırdığını belirtti. Callen, finansman baskısının kredi büyümesini yavaşlatabileceğini ve kamu ile özel sektörün bazı yatırım projelerini yeniden değerlendirmesine yol açabileceğini ifade etti.
Muhammed bin Selman'ın Vizyon 2030 projelerinde finansman baskısı
Veliaht Prens Muhammed bin Selman'ın öncülüğünde yürütülen Vizyon 2030 programı, Suudi Arabistan ekonomisinin petrol gelirlerine bağımlılığını azaltmayı hedefliyor.
Trilyonlarca dolarlık ekonomik dönüşüm planı kapsamında turizm, gayrimenkul, altyapı ve yatırım alanlarında büyük projeler yürütülüyor.
Ancak bankaların kaynak bulmakta zorlanması ve kredi maliyetlerinin yükselmesi, bu yatırımların finansmanını daha pahalı hale getiriyor.
Kamu Yatırım Fonu (PIF), diğer devlet kuruluşları ve özel şirketlerin bankalardan sağlayacağı krediler için daha yüksek faiz ödemek zorunda kalabileceği belirtiliyor.
İran savaşı Suudi Arabistan ekonomisini etkiliyor
Suudi Arabistan, finansman sorunlarının yanı sıra büyüyen bütçe açığı ve ekonomik daralma riskiyle karşı karşıya bulunuyor.
Yemen'deki İran destekli Husilerin gerçekleştirdiği saldırılar, ülkenin turizm ve yatırım faaliyetleri üzerinde baskı oluşturuyor. Saldırılar nedeniyle seyahatler, uluslararası etkinlikler ve şirket yöneticilerinin ziyaretleri aksıyor.
Başkent Riyad da hafta içinde birden fazla saldırının hedefi oldu. Saldırılardan birinde petrol şirketi Aramco'nun finans bölgesindeki ofisleri zarar gördü.
Suudi Arabistan ekonomisinde yüzde 3,6 daralma beklentisi
Suudi Arabistan'ın ekonomik görünümüne ilişkin tahminler, savaşın büyüme üzerindeki etkilerine işaret ediyor.
S&P Global, gayrimenkul ve turizm başta olmak üzere çeşitli sektörlerin olumsuz koşullarla karşılaşabileceğini belirterek ülke ekonomisinin 2026 yılında yüzde 1,3 küçülebileceğini öngördü.
Suudi Arabistan hükümeti ise reel gayrisafi yurt içi hasılanın bu yıl yüzde 3,6 daralmasını bekliyor.
Bu tahmin, 2020 yılında Kovid-19 salgınının en yoğun yaşandığı dönemde kaydedilen ekonomik daralmaya yakın bir görünüme işaret ediyor.
Abu Dhabi Commercial Bank ekonomisti Monica Malik, yüksek finansman maliyetleri, büyük projelerin oluşturduğu kredi ihtiyacı ve bölgesel jeopolitik belirsizliklerin petrol dışı ekonomik faaliyetler üzerinde ek baskı yaratacağını belirtti.
Suudi Arabistan'da borçlanma maliyetleri yükseldi
Bankacılık sistemindeki likidite sorunu, Suudi Arabistan'daki bankalar arası faiz ile ABD'deki referans faiz arasındaki farkta da görülüyor.
Üç aylık Suudi Arabistan Bankalararası Faiz Oranı (Saibor) ile ABD Teminatlı Gecelik Finansman Oranı (SOFR) arasındaki fark yaklaşık 120 baz puana yükseldi.
Normal koşullarda yaklaşık 70 baz puan seviyesinde bulunan farkın genişlemesi, Suudi riyali üzerinden borçlanmanın dolar cinsinden finansmana göre daha hızlı pahalandığını gösteriyor.
Suudi Arabistan'ın para birimi riyalin dolara sabitlenmiş olması nedeniyle ülkenin merkez bankası, ABD Merkez Bankasının (Fed) faiz kararlarını yakından takip ediyor.
ABD, Avrupa Birliği ve Japonya'da merkez bankalarının İran savaşının yol açtığı enflasyonla mücadele amacıyla faiz artırması, uluslararası borçlanma maliyetlerini de yükseltti.
Goldman Sachs'tan likidite sorununa ilişkin değerlendirme
Goldman Sachs ekonomisti Farouk Soussa, Suudi Arabistan'da yaşanan finansman sıkışıklığının geçici olabileceğini belirtti.
Soussa, Vizyon 2030 kapsamındaki projelerin uzun vadeli yatırımlar olduğunu ve mevcut likidite baskısının bu projelerin toplam süresine kıyasla kısa kalabileceğini ifade etti.
Suudi Arabistan Merkez Bankasının finansman koşullarını rahatlatmak amacıyla kullanabileceği araçlar bulunduğunu hatırlattı.
Merkez bankası, 2022 yılında yaşanan likidite sıkıntısını hafifletmek için bankalara milyarlarca dolarlık mevduat sağlamıştı.
Kamu kuruluşlarının mevduat çıkışları bankaları zorluyor
Körfez ülkelerinin finans sektörünü takip eden kıdemli analist Edmond Christou, ağustos ayından bu yana kamu kuruluşlarından beklenmedik mevduat çıkışları yaşandığını belirtti.
Christou, zaten sınırlı olan likidite kaynaklarının azalması nedeniyle bankaların yeni mevduat çekmek için daha yüksek getiriler sunmak zorunda kaldığını ifade etti.
Yılın ilk dönemlerinde kredi büyümesini sınırlayan bankaların likidite koşullarında iyileşme görülmüş, ancak bu durum kalıcı olmamıştı.
Petrol fiyatlarındaki yükseliş likiditeyi rahatlatabilir
Suudi Arabistan'da petrol üretiminin toparlanması ve ham petrol fiyatlarının yükselmesi, önümüzdeki aylarda bankacılık sistemindeki likidite baskısını azaltabilecek gelişmeler arasında gösteriliyor.
Ancak Christou, daha yüksek petrol gelirlerinin bankalardaki mevduatları mutlaka artırmayacağını belirtti.
Yüksek kamu harcamaları, ülke dışına sermaye çıkışı ve kısa vadede sınırlı nakit akışı sağlayan uzun vadeli projelere yapılan yatırımların finansal sistem üzerindeki baskıyı sürdürebileceğini ifade etti.
