Hürmüz Boğazı’nda yeni kriz: İran Boğaz’ın eşit kontrolü teklifini reddetti

İran, Hürmüz Boğazı’nın Umman ile eşit şekilde yönetilmesini öngören geçici planı kabul etmeyerek, kritik deniz geçidindeki ana güzergâhın tamamen kendi denetiminde olmasını istedi. Bu gelişme, İran ile ABD arasında yeniden başlaması beklenen diplomatik temaslara ilişkin beklentileri zayıflattı.

Hürmüz Boğazı için yeni anlaşmazlık

Wall Street Journal’ın haberine göre Umman, Hürmüz Boğazı’ndaki deniz geçiş rotalarının iki ülke arasında eşit şekilde paylaşılmasını önerdi. Ancak İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, teklifin ülkenin güvenlik ihtiyaçlarını karşılamadığını belirterek, gelen gemilerin kullandığı hattın tamamen İran’ın kontrolünde olması gerektiğini ifade etti.

Tahran yönetimi ayrıca boğazdan ayrılan gemilerin kullandığı rotanın bir bölümünde de denetim yetkisi talep etti. İran, önerisinin kabul edilmesi halinde müzakerelerin bir sonraki aşamasına geçilebileceğini bildirdi.

ABD ve Körfez ülkeleri karşı çıkıyor

ABD yönetimi, Hürmüz Boğazı’nın uluslararası bir su yolu olduğunu belirterek İran’ın geçişleri tek taraflı denetleme veya kısıtlama yetkisi bulunmadığını savunuyor. Körfez ülkeleri ile Washington yönetimi ayrıca İran’ın boğazdan geçen gemilerden zorunlu denizcilik hizmet bedeli alınmasına yönelik talebine de karşı çıkıyor.

İran, güvenlik gerekçesiyle Hürmüz Boğazı’ndaki ana geçiş hattının kendi kontrolünde olmasını isterken, ABD bu talebi uluslararası hukuk açısından kabul etmiyor.

Petrol taşımacılığı için kritik geçit

Savaş öncesinde Hürmüz Boğazı’ndan günlük yaklaşık 100 gemi geçerken, tankerlerle dünya petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık gelen 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü taşınıyordu.

Umman, deniz güvenliği, arama-kurtarma faaliyetleri ve bölgesel koordinasyonu sağlamak amacıyla ortak bir konsorsiyum kurulmasını da önerdi.

Diplomatik süreç yeniden zorlaştı

Son günlerde çatışmalarda yaşanan kısa süreli duraklama ve 10 günlük ateşkes önerisi yeni diplomatik girişimleri gündeme taşımıştı. Ancak İran’ın ABD güçlerine yönelik balistik füze saldırısı ve Umman’ın planını reddetmesi, müzakere sürecine ilişkin belirsizliği yeniden artırdı.

Pakistan, Katar, Türkiye ve Mısır’ın arabuluculuk girişimleri devam ederken, Hürmüz Boğazı konusundaki anlaşmazlık diplomatik sürecin önündeki en önemli başlıklardan biri olmayı sürdürüyor.