Küresel kömür kullanımı düşüşte! Kömür kapasitesinde tarihi düşüş

Dünya genelinde 2024 yılında devreye alınan yeni kömür kapasitesi, son 20 yılın en düşük seviyesine geriledi. Çin ve Hindistan dışındaki ülkelerde kömür projeleri azalırken, bu eğilim üst üste 10 yıldır devam ediyor.

Uluslararası sivil toplum kuruluşu Global Energy Monitor, Küresel Kömürlü Santral Takipçisi Projesi kapsamında hazırladığı "Yükseliş ve Çöküş" raporunun 10'uncusunu yayımladı. Raporda, dünyadaki kömürlü termik santrallerin durumu ve bu alandaki yeni planlar ele alındı. Kömür kullanımındaki küresel düşüş eğiliminin altını çizen rapor, özellikle temiz enerjiye geçiş sürecinin hız kazandığını gösteriyor.

KÖMÜR KAPASİTESİNDE TARİHİ DÜŞÜŞ

Rapora göre, 2024 yılında dünyada toplam 44 gigavatlık yeni kömür santrali kapasitesi devreye alındı. Bu rakam, son 20 yılın en düşük seviyesi olarak kaydedildi. Aynı dönemde 25,2 gigavatlık kurulu güçte termik santral kapatıldı. Küresel kömür kapasitesindeki artış ise yalnızca yüzde 1'in altında, 18,8 gigavat olarak gerçekleşti. Bu durum, kömür kullanımının azalmaya devam ettiğinin güçlü bir göstergesi olarak değerlendiriliyor. 2004-2024 döneminde yıllık ortalama 72 gigavatlık yeni kömür kapasitesi devreye alınırken, geçen yıl bu miktar 44 gigavatta kaldı. Avrupa Birliği'nde (AB) devreden çıkarılan kömür santrallerinin kapasitesindeki artış bu düşüşte önemli rol oynadı. AB'de 2023 yılında 2,7 gigavatlık kömür santrali kapatılırken, bu rakam 2024'te 11 gigavata yükseldi. Almanya, kapatılan santral kapasitesinde 6,7 gigavatla lider olurken, Birleşik Krallık son kömür santralini tamamen kapattı.

ABD VE GÜNEYDOĞU ASYA'DA KÖMÜRDEN ÇIKIŞ SÜRECİ

ABD'de geçen yıl emekli edilen kömür kapasitesi 4,7 gigavatla son yılların en düşük seviyesinde gerçekleşti. Ülkede kalan kömür kapasitesinin yarısının 2035'e kadar kapatılması planlanıyor ancak bazı enerji şirketlerinin bu süreci geciktirdiği belirtiliyor. Güneydoğu Asya'da ise kömürden çıkış süreci hızlanıyor. Endonezya ve Malezya'nın kömürden çıkış taahhütleri, Filipinler'in kömür santrali izinlerini durdurma kararı ve Vietnam'ın adil dönüşüm planları bölgede yeni kömür projelerinin azalmasında etkili oldu. 2024 yılında Güneydoğu Asya’da yeni kömür santrali önerisi yapan tek ülke Endonezya olurken, Latin Amerika’da Panama’nın 2026’ya kadar kömürden tamamen çıkma taahhüdü dikkat çekiyor.

ÇİN VE HİNDİSTAN AYRIŞIYOR

Raporda Çin ve Hindistan’ın küresel eğilimden ayrıştığı vurgulandı. Çin, 2024 yılında rekor seviyede yeni kömür santrali inşasına başladı. Bu durum, ülkenin 2025’te kömür tüketiminin zirveye ulaşmasının ardından düşüşe geçme taahhüdünü tehlikeye atabilir. Hindistan ise geçen yıl rekor seviyede yeni kömür santrali önerisinde bulundu. Hükümetin kömür kullanımını azaltma taahhüdüne rağmen bu sürecin ne zaman başlayacağına dair net bir takvim bulunmuyor.

TÜRKİYE'DEKİ DURUM: KÖMÜRDEN ÇIKIŞ HIZLANIYOR

Rapora göre Türkiye, son yıllarda kömürden çıkış sürecine uyum sağlıyor. Ülkede 2010'dan bu yana toplamda 92 gigavatlık kömür santrali projesi iptal edildi. Bu miktar, şu anda işletmede olan kömür kapasitesinin yaklaşık 5 katına denk geliyor. Türkiye’de şu anda yalnızca Kahramanmaraş’taki Afşin-Elbistan A Termik Santrali’ne eklenmek istenen 688 megavatlık iki ünite bulunuyor. Avrupa İklim Eylem Ağı Türkiye İklim ve Enerji Politikaları Sorumlusu Elif Cansu İlhan, Türkiye’nin yenilenebilir enerjiye yönelerek küresel eğilimleri takip ettiğini belirtti. İlhan, "Afşin-Elbistan A Santrali ek üniteleri de iptal edilirse ve adil bir kömürden çıkış planı yapılırsa Türkiye’nin ekonomisi güçlenirken yurttaşlara insana yakışır iş fırsatları sağlanabilir," dedi. Fosil Yakıtların Ötesi Kampanyacısı Duygu Kutluay ise Türkiye’nin elektrik ihtiyacının tamamını yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılayabileceği bir geleceğe ulaşması için fosil yakıt kullanımının sonlandırılması gerektiğini ifade etti.

KÖMÜRÜN GELECEĞİ: PARİS ANLAŞMASI'NA UYUM ŞART

Global Energy Monitor Proje Yöneticisi Christine Shearer, geçen yıl devreye alınan kömür kapasitesindeki rekor düşüşün temiz enerji dönüşümünün hızlandığını gösterdiğini belirtti. Shearer, “Kömürün gelecekte karşılaşacağı durumların habercisi olan bu eğilim önemli ancak özellikle dünyanın en zengin ülkelerinde Paris Anlaşması’na uygun şekilde kömür enerjisinin aşamalı kaldırılması için daha fazla çaba gerekiyor,” ifadelerini kullandı.