Küresel tahıl ticaretinde yeni dönem: Düşük navlun, düşük risk
Dünya genelinde deniz taşımacılığı maliyetleri düşüş eğilimindeyken, bu durum tahıl ihracatçıları için yeni fırsatlar yaratıyor. Ancak talep cephesindeki zayıflık, özellikle Türkiye, Çin ve bazı Asya ülkelerinde dengeleri etkiliyor. Küresel taşımacılıkta jeopolitik riskler ve ticaret politikaları da belirsizlikleri artırıyor.
GEMİ MALİYETLERİNDE GERİLEME İHRACATÇININ LEHİNE
Uluslararası piyasalarda tahıl taşıyan Panamax ve Supramax tipi gemilerdeki arz fazlası nedeniyle, 2025 yılına düşük navlun fiyatlarıyla giriliyor. Bu durum, buğday, mısır ve soya fasulyesi ihracatçılarına önemli bir maliyet avantajı sunuyor.
Uluslararası Tahıl Konseyi’nin (IGC) navlun endeksi GOFI, Mayıs sonunda 131 seviyesine gerileyerek yıllık bazda %15 düşüş gösterdi. Bu değer, Temmuz 2024’te kaydedilen 52 haftalık zirve olan 163 seviyesinin oldukça altında kaldı.
PANAMAX GEMİLERDE ARZ FAZLASI DERİNLEŞİYOR
Tahılın yaklaşık %43’ü Panamax tipi gemilerle taşınıyor. Ancak bu segmentte gemi arzı hızla artarken, talep büyümesi yavaş seyrediyor. BIMCO’nun projeksiyonuna göre, 2025 yılında Panamax navlun fiyatları düşük kalmaya devam edecek.
BIMCO’nun nakliye analiz direktörü Filipe Gouveia, “Panamax segmentindeki kapasite fazlası, ihracatçılar için düşük taşıma maliyetleri anlamına geliyor,” açıklamasında bulundu. Gouveia’ya göre bu avantaj, özellikle Güney Amerika’dan Asya’ya yapılan uzun menzilli taşımalar için önemli.
ÇİN’İN STRATEJİ DEĞİŞİKLİĞİ PAZAR PAYINI KAYDIRIYOR
ABD ile Çin arasında 2025 yılı başında imzalanan 90 günlük tarifesiz ticaret anlaşması, kısa vadeli hareketlilik yaratsa da, Çin’in ithalat politikaları ABD’nin küresel pazar payını düşürüyor. Çin, mısırda Brezilya’yı tercih ederken, ABD’nin bu ürün grubundaki ihracat payı %22’den %12’ye gerileyebilir.
Benzer bir tablo soya fasulyesi ithalatında da görülüyor. Çin’in yön değiştirmesi, Amerika merkezli navlun rotalarını doğrudan etkiliyor.
TÜRKİYE VE ASYA’DA TALEP GERİLİYOR
IGC’ye göre, 2024-25 sezonunda dünya genelinde buğday ticareti %10 daralacak. Türkiye, Çin, Pakistan ve Endonezya gibi büyük ithalatçılarda tahıl alımlarında belirgin bir düşüş gözleniyor. Bu durum, özellikle Karadeniz ve Akdeniz limanlarında tonaj talebinin gerilemesine yol açıyor.
Buna karşın, Sahra Altı Afrika ve Güney Afrika gibi bölgelerde iklim kaynaklı üretim düşüşleri, ABD mısırına olan talebi artırarak ihracatta yeni denge yaratıyor.
JEOPOLİTİK GELİŞMELER ROTALARI YENİDEN ŞEKİLLENDİRİYOR
ABD’nin Çin yapımı gemilere liman vergisi uygulamayı planlaması, tahıl taşımacılığında yeni bir belirsizlik dalgası oluşturdu. IGC bu kararın sınırlı etkisi olacağını öngörse de, Çin bandıralı gemiler için rezervasyonlarda düşüş olduğu bildiriliyor.
Öte yandan Karadeniz’den yapılan ihracatlarda Ukrayna’nın tahıl koridoru sayesinde toparlanma gözleniyor. Rusya ise üretim düşüklüğü nedeniyle ihracatta sınırlı kalıyor.
