Türkiye'nin ik "İklim Kanunu Teklifi" yasalaştı

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu, Türkiye'nin ilk "İklim Kanunu Teklifi"ni kabul ederek yasalaştırdı. Yeşil büyüme vizyonu ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadeleyi amaçlayan kanun, sera gazı emisyonlarının azaltılması, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri, planlama ve uygulama araçları ile kurumsal çerçeveyi belirliyor.

Kanun, iklim değişikliğiyle mücadelede "ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler" ilkesi dikkate alınarak, eşitlik, iklim adaleti, ihtiyatlılık, katılım, entegrasyon, sürdürülebilirlik, şeffaflık, adil geçiş ve ilerleme yaklaşımlarını esas alıyor. Kanunda ayrıca "Adil geçiş", "Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)", "Gömülü sera gazı emisyonları" ve "Gönüllü karbon piyasaları" gibi önemli tanımlar yer alıyor.

Kurumsal Yapı ve Yetkiler

Yasaya göre, her ilde vali başkanlığında İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu oluşturulacak. İklim Değişikliği Başkanlığı, sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum faaliyetlerine ilişkin ilerlemeleri yıllık bazda izleyecek ve kurumlar arası koordinasyonu sağlayacak. Başkanlık, karbon fiyatlandırmasına ilişkin piyasaya dayalı mekanizmaları düzenleme yetkisine sahip olacak. Kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler, bu düzenlemelere uymakla yükümlü tutulacak.

Sera Gazı Emisyonlarının Azaltımı ve Uyum Faaliyetleri

Kanun, sera gazı emisyonlarının Ulusal Katkı Beyanı ve net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda azaltılmasını öngörüyor. İlgili kurum ve kuruluşlar, bu hedefler doğrultusunda enerji, su ve hammadde verimliliği, yenilenebilir enerji kullanımı, karbon ayak izinin azaltılması gibi önlemleri almakla yükümlü olacak. Ayrıca, iklim değişikliğine uyum faaliyetleri kapsamında su kaynaklarının etkin yönetimi, ekosistem ve biyolojik çeşitliliğin korunması, tarım sektöründe dirençli ürün deseni gibi konulara odaklanılacak.

Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) Kuruluyor

Türkiye'nin ilk İklim Kanunu ile İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) kurulacak. Bu sistem kapsamında ulusal tahsisat planlaması hazırlanacak ve tahsisatların dağıtımı yapılacak. ETS kapsamına dahil olan işletmelerin sera gazı emisyon izni alması zorunlu olacak ve doğrulanan emisyon değerine karşılık yıllık tahsisat tesliminde bulunmaları gerekecek. Yükümlülüğünü yerine getirmeyen işletmelere idari para cezaları uygulanacak.

Karbon Piyasası Kurulu Oluşumu

Kanunla, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı başkanlığında, ilgili bakanlıklar, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı, Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı, Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı ve İklim Değişikliği Başkanından oluşan bir Karbon Piyasası Kurulu kurulacak. Bu kurul, ulusal tahsisat planını onaylama, ETS piyasasında ücretsiz tahsisatların dağıtımına karar verme ve uluslararası karbon piyasasına konu olacak sektörleri belirleme yetkilerine sahip olacak.

Finansal Araçlar ve Özel Gelirler

Kanun, iklim değişikliğiyle mücadele faaliyetleri ve yatırımlar için iklim finansmanı ve teşvik mekanizmalarının geliştirilmesini öngörüyor. ETS kapsamında birincil piyasadaki tahsisat satış gelirleri, piyasa işletmecisinin gelirlerinin yüzde 50'si ve idari para cezalarının yüzde 50'si özel gelir olarak kaydedilecek. Bu gelirler, İklim Değişikliği Başkanlığı bütçesinde özel ödenek olarak kullanılacak ve yeşil dönüşüm ile iklim değişikliğiyle mücadele amacı dışında kullanılamayacak.

Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM)

İthal edilen malların gömülü sera gazı emisyonlarını ele almak için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) kurulabilecek. SKDM'ye ilişkin usul ve esaslar Ticaret Bakanlığı tarafından belirlenecek.

İdari Para Cezaları

Kanun, belirlenen yükümlülüklere aykırı hareket edenlere yönelik idari para cezalarını da düzenliyor. Sera gazı emisyon raporunu süresi içinde sunmayanlara 500 bin Türk lirasından 5 milyon Türk lirasına kadar ceza verilebilecek. ETS kapsamındaki işletmelere bu cezalar iki kat uygulanacak. Ozon tabakasını incelten maddelerin ve florlu sera gazlarının kullanımı, ithalatı ve ticaretiyle ilgili ihlaller için de çeşitli idari para cezaları öngörülüyor.