YAKIN TARİHTEKİ PETROL KRİZLERİ

Koronavirüsü nedeniyle düşüşte olan petrol fiyatları, Suudi Arabistan ve Rusya arasında yaşanan son anlaşmazlığın etkisiyle tarihin en düşük seviyelerine geriledi. Rusya ve Suudi Arabistan'ın petrol üretimini azaltma konusunda anlaşamaması sonucu Suudilerin piyasaya fazla petrol vermesiyle fiyatlar, geçtiğimiz cuma gününden bu yana yaklaşık yüzde 30 düşüşle 31 dolar seviyesine kadar indi.

Yaşananlar 2020 Petrol Krizi olarak nitelendirilirken, akıllara tarihteki diğer petrol krizlerini getirdi. İşte son 50 yılın en büyük petrol krizleri...

1973 Arap-İsrail savaşı

Arap-İsrail savaşı sırasında ABD'nin İsrail'e yardımı petrol ihraç eden ülkelerin hoşuna gitmedi. 16 Ekim 1973 tarihinde OPEC petrol üretimini düşürüp, Batılı ülkelere özellikle de ABD ve Hollanda'ya petrol taşıyan sevkiyatlara ambargo koydu. Bir yandan üretim sınırlanıp diğer yandan OPEC petrol fiyatlarını yükseltmesine ve arz azalmasına rağmen talep sabit kalınca fiyatlar muazzam artış gösterdi. 1970'lerde 1.8 dolar olan petrol 12 doları geçti. New York Borsası 97 milyar dolar değer kaybetti. Ekonomik olarak zor durumda olan Avrupa ülkelerinde hükümetler değişti, ABD'de karne ile petrol satışı dönemi başladı.

1979 İran İslam Devrimi

Petrolde ikinci büyük kriz İran'ın iç karışıklıklardan İslam Cumhuriyeti'ne geçişiyle başladı. Devrimden sonra ülkede petrol üretiminin azaltılması, ilk krizin etkilerini üzerinden atamayan dünyada paniğe yol açtı. İran'da üretim sadece yüzde 4 düşerken, petrol fiyatları 20 doların da üzerine çıktı. Hemen ardından 1980'de İran-Irak savaşı başladı. Bu kez iki ülkenin petrol üretimi, yıllık 6.5 milyon varil azalarak günlük 1 milyon varile geriledi. Tüm dünyada üretim yüzde 10 düşünce petrol fiyatları bu kez 35 doları gördü.

1986 Yeni kaynaklar krizi

Üst üste yaşanan iki kriz dünya ülkelerini daha verimli enerji kaynaklarına yönelmeye iterken, aynı zamanda geleneksel petrol arama bölgelerinin dışında yeni petrol kaynakları alanları araştırmalarını da artırdı. Bu durum Suudi Arabistan'ın gelirindeki azalmayı, petrol üretimini artırmakla karşılamaya çalışmasına yol açtı. Bunun sonucunda petrol fiyatları 10 doların altına geldi.

1990 Irak'ın Kuveyt'i İşgali ve Körfez Savaşı

Saddam Hüseyin'in Kuveyt'i işgali petrol fiyatlarını hareketlendirdi. Üretim konusunda yaşanan belirsizlik piyasaları endişelendirdi. Petrol fiyatları 40 doları aştı. ABD'nin Kuveyt'i kurtarmak için giriştiği Körfez Savaşı'nda da yüksek seyir sürdü. Ardından devamlı bir düşüş trendine giren petrol fiyatları, 1990'ların ortalarında 21 yılın en düşük seviyelerini gördü.

1997 Asya ekonomik krizi

Hızlı büyüyen Asya ülkelerinin sıkıntılı bir sürece girmesi dünya ekonomilerini de olumsuz etkiledi. Kontrolsüz büyüyen başta Tayland olmak üzere Endonezya, Filipinler, Güney Kore ve Malezya gibi ülkelerde kriz talebi azalttı. Ancak talepteki düşüş tam da OPEC'in üretim arttırdığı döneme denk gelince petrol fiyatları düştü. Fiyatlar 25 dolardan 11 dolara kadar geriledi.

11 Eylül 2001 Saldırısı

Artık arz güvenliği için daha fazla çalışan ülkelerden Rusya, üretimini artırmaya başladı. Ancak 'dot.com' krizi sonrası küçülen ABD ekonomisine bir de 11 Eylül saldırısı eklenince OPEC, üretimi azaltarak petrol fiyatlarının gerilemesini durdurmaya çalıştı. Ancak fiyatlarda yüzde 35'e yakın düşüşe engel olamadı.

2003 Irak Savaşı 

11 Eylül sonrası ABD'nin saldırdığı Irak'ta petrol üretimi engellendi. Ülkede 2002'de günlük 6 milyon varilin üzerinde olan petrol üretimi 2003'te günlük 2 milyon varilin altına indi. Savaş boyunca da üretim düşmeye devam etti. Bunun üzerine petrol fiyatları ilk başta yüzde 20 arttı, ardındansa hızla 70 doların üzerine tırmandı. Bunda Katrina Kasırgası'nın da etkisi oldu.

2008 Krizi 

ABD'nin İran'a yönelik yaptırım tehditleri, ABD dolarındaki değer kaybı, Çin ve Hindistan'ın talebindeki hızlı artış, soğuk kış senaryoları ile Cezayir, Pakistan ve Kenya'daki jeopolitik tansiyon petrol fiyatını fırlattı. Fiyatlar Haziran 2008'de varil başına 147 doları gördü. Ardından 2008 küresel krizi patlak verdi. 2008 Aralık ayında petrol 36 dolara kadar gerileyerek tarihteki en hızlı düşüşünü yaşadı. Küresel ekonomik krizin ardından yükselme eğilimine giren ham petrolün fiyatı, 2012'de varil başına 128 dolara kadar çıktı.

2016 arz fazlası düşüşü

ABD'nin petrol üretiminin 7 yıl içinde ikiye katlanarak 2014'te günde 10 milyon varile çıkması ve buna karşın Suudi Arabistan'ın liderliğinde OPEC üyelerinin üretimlerini kısmamaları sonucu petrol piyasasında oluşan arz fazlası, ham petrol fiyatlarını Haziran 2014'te ulaştıkları 115 dolardan 30 doların altına indirdi. ABD'de birçok enerji şirketi battı. OPEC günlük 1.8 milyon varil kesinti kararı aldı ancak ABD en büyük petrol üreticisi oldu.