Elektrikli otomobillerden rüzgâr türbinlerine, veri merkezlerinden savunma sistemlerine kadar birçok alanda kullanılan nadir toprak elementleri, küresel ticaretin stratejik hammaddeleri arasında yer alıyor. Çin'in üretim ve rafinajda sahip olduğu yüksek pazar payı, Avrupa'nın tedarik güvenliğine yönelik çalışmalarını hızlandırdı. İsveç, Norveç, Finlandiya ve Grönland'daki projeler, Avrupa'nın alternatif mineral kaynakları oluşturma girişiminde öne çıkıyor.
Avrupa'nın nadir toprak elementlerinde Çin'e bağımlılığı
Çin, kritik minerallerin çıkarılması ve işlenmesinde küresel pazarın büyük bölümünü kontrol ediyor.
Uluslararası Enerji Ajansının (IEA) 2024 verilerine göre Çin, mıknatıs üretiminde kullanılan nadir toprak elementlerinin küresel maden üretiminin yaklaşık yüzde 60'ını gerçekleştiriyor.
Çin'in nadir toprak elementlerinin rafinajındaki payı ise yüzde 90'ın üzerinde bulunuyor.
Bu mineraller arasında neodimyum, praseodimyum, disprosyum ve terbiyum yer alıyor. Söz konusu elementler özellikle elektrikli araç motorları, rüzgâr türbinleri, elektronik sistemler ve savunma sanayisinde kullanılan güçlü mıknatısların üretiminde önem taşıyor.
Avrupa, tedarik zincirindeki bu yoğunlaşmayı azaltmak amacıyla madencilikten nihai ürün üretimine kadar uzanan yeni yatırımlara yöneliyor.
Kritik mineral krizinin maliyeti 1,5 trilyon dolara ulaşabilir
IEA'nın değerlendirmelerine göre nadir toprak elementlerinin tedarikinde yaşanabilecek büyük ölçekli kesintiler, özellikle otomotiv, elektronik ve havacılık sektörlerinde ciddi ekonomik kayıplara neden olabilir.
Tedarik zincirindeki olası aksaklıkların ekonomik etkisinin 1,5 trilyon dolara kadar ulaşabileceği hesaplanıyor.
Avrupa'nın Çin'den gelen minerallere bağımlılığı, yalnızca üretim maliyetlerini değil sanayi faaliyetlerinin sürekliliğini de ilgilendiriyor.
Pekin yönetiminin 2025 yılında nadir toprak elementleri ve batarya hammaddelerinin ihracatını sıkılaştırması, Avrupa'daki tedarik risklerini yeniden gündeme getirmişti.
Brüksel merkezli düşünce kuruluşu Bruegel'de araştırma analisti olan Madalena Barata da Rocha, Çin'in bu tedarik zincirini ekonomik ve siyasi baskı aracı olarak kullanmaya istekli ve bunu yapabilecek kapasitede olduğunu gösterdiğini belirtti.
Avrupa kritik mineraller için 43 milyar eurodan fazla yatırım planlıyor
AB, Kritik Hammaddeler Yasası kapsamında stratejik olarak belirlenen onlarca maden ve işleme projesinin geliştirilmesi için finansman sağlamayı hedefliyor.
Birliğin hesaplamalarına göre bu projelerin tamamlanması için 43 milyar euronun, yaklaşık 48 milyar doların üzerinde yatırım gerekiyor.
Finansmanın kamu kaynakları ve özel sektör yatırımlarının birleşimiyle karşılanması planlanıyor.
AB ayrıca nadir toprak elementlerini de kapsayan kritik mineral projeleri için 3 milyar euroluk bir fon oluşturdu.
Ancak Avrupa'da bugüne kadar ayrılan kaynakların Çin'in ve benzer şekilde tedarik bağımlılığını azaltmaya çalışan ABD'nin harcamalarının gerisinde kaldığı belirtiliyor.
İsveç'teki maden Avrupa'nın yeni tedarik zincirinde öne çıkıyor
Avrupa'nın kritik mineral üretimine yönelik çalışmalarında İsveç'in kuzeyindeki Malmberget madeni önemli bir yer tutuyor.
Kuzey Kutup Dairesi'nin içinde bulunan madende, yerin 1.000 metreden fazla altında gerçekleştirilen patlatmalarla her gece yaklaşık 50 bin ton kayaç çıkarılıyor.
Bir asrı aşkın süredir demir cevheri üretilen tesis, artık nadir toprak elementleri için geliştirilen yeni tedarik zincirinin de başlangıç noktalarından biri haline geliyor.
İsveç devletine ait madencilik şirketi LKAB, mevcut demir cevheri faaliyetlerinden elde edilen yan ürünleri değerlendirerek kritik mineraller üretmeyi amaçlıyor.
Şirketin halihazırda çalışan maden altyapısını kullanabilmesi, tamamen yeni bir tesis kurulmasına kıyasla yatırım açısından avantaj sağlıyor.
LKAB nadir toprak elementleri için işleme tesisi kuruyor
Malmberget'te çıkarılan demir cevheri ayrıştırıldıktan sonra geriye kalan malzeme farklı işlemlerden geçirilerek apatit konsantresi elde ediliyor.
Bu konsantre, daha sonra fosforik asit ve nadir toprak elementlerinin üretiminde kullanılabilecek şekilde işleniyor.
Madenin yaklaşık 190 kilometre güneyindeki Luleå kentinde kurulan pilot işleme tesisi, söz konusu üretim zincirinin bir sonraki aşamasını oluşturuyor.
Planlanan takvimde tamamlanan tesiste sıcak devreye alma çalışmaları yürütülüyor. Bu süreçte ekipmanlar gerçek çalışma koşullarında aşamalı olarak test ediliyor.
LKAB, projeye şimdiye kadar yaklaşık 800 milyon İsveç kronu, yani 85 milyon dolar yatırım yaptı.
2030'lu yılların başında faaliyete geçebilecek tam ölçekli tesisin ise birkaç milyar kronluk ek yatırım gerektirmesi bekleniyor.
İsveç nadir toprak elementlerinde dışa bağımlılığı azaltmayı hedefliyor
LKAB Özel Ürünlerden Sorumlu Kıdemli Başkan Yardımcısı Darren Wilson, büyük ölçekli işleme tesisinin finansmanının önemli bölümünün şirket tarafından sağlanacağını belirtti.
Wilson, projenin İsveç ve Avrupa açısından stratejik önem taşıması nedeniyle farklı finansman seçeneklerinin de değerlendirildiğini ifade etti.
Şirketin hedefinin bütün nadir toprak ihtiyacını yerli kaynaklardan karşılamak olmadığını vurgulayan Wilson, temel amacın dışa bağımlılığı stratejik ölçekte azaltmak olduğunu söyledi.
LKAB, Norveçli nadir toprak rafinaj şirketi REEtec'in de en büyük hissedarı konumunda bulunuyor.
Avrupa'nın üretim zincirinde ilerleme sağladığı bir diğer ülke Estonya oldu. Neo Performance Materials, ülkede kurduğu nadir toprak mıknatısı fabrikasının eylül ayında ticari üretime başladığını açıkladı.
AB'den madencilik ve geri dönüşüm yatırımlarına destek
AB Sanayiden Sorumlu Komisyon Üyesi Stéphane Séjourné, kritik hammaddelerdeki dışa bağımlılığın Avrupa açısından stratejik kırılganlık oluşturduğunu belirtti.
Séjourné, bu bağımlılığı azaltmak için Avrupa'daki maden kaynaklarının daha fazla değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti.
Bunun yanında mineral işleme, rafinaj, geri dönüşüm ve farklı ülkelerden tedarik sağlama faaliyetlerinin geliştirilmesinin hedeflendiğini söyledi.
Avrupa'nın geçmişte Rus doğal gazına yüksek bağımlılık yaşaması, kritik minerallerde benzer bir tedarik sorununun önlenmesine yönelik çalışmalar açısından örnek gösteriliyor.
İsveç'teki Per Geijer yatağı stratejik proje ilan edildi
AB tarafından stratejik statü verilen çalışmalar arasında LKAB'nin İsveç'in kuzeyindeki Per Geijer maden yatağı da bulunuyor.
Henüz işletmeye alınmayan bu yatağın, şirketin mevcut madenlerine kıyasla çok daha yüksek nadir toprak elementi ve fosfor yoğunluğuna sahip olduğu belirtiliyor.
Birlik, yeni maden yatırımlarının finansmanını kolaylaştırmak için gelecekte çıkarılacak hammaddelerin satın alınmasına yönelik uzun vadeli anlaşmaları da destekliyor.
Bu anlaşmalarla madencilik şirketleri ve özel yatırımcılar açısından gelecekteki gelirlerin daha öngörülebilir hale getirilmesi amaçlanıyor.
Grönland ve Finlandiya'da yeni kritik mineral projeleri
Avrupa'nın kuzeyinde farklı aşamalarda bulunan başka nadir toprak projeleri de geliştiriliyor.
Grönland'da Amaroq tarafından yürütülen Ilua projesi, yeni mineral kaynaklarının araştırılmasına odaklanıyor.
Finlandiya'daki Sokli projesinin geliştirme maliyetinin ise 1,5 milyar euroya kadar çıkabileceği tahmin ediliyor.
Amaroq CEO'su Eldur Olafsson, Batılı ülkelerin nadir toprak elementlerinde güçlü bir tedarik zinciri oluşturabilmesi için yalnızca madenciliğe odaklanmasının yeterli olmayacağını belirtti.
Olafsson'a göre Çin'in izlediği modelde olduğu gibi çıkarılan minerallerin işlenmesi, ayrıştırılması ve sanayide kullanılabilir hale getirilmesi de gerekiyor.
Norveç'te 15,9 milyon tonluk nadir toprak rezervi potansiyeli
Norveç'teki Fen Karbonatit Kompleksi, Avrupa'nın en büyük nadir toprak elementi yataklarından biri olarak gösteriliyor.
Bölgede toplam nadir toprak oksidi miktarının 15,9 milyon metrik ton olabileceği tahmin ediliyor.
Projeyi geliştiren Rare Earths Norway, kasım ayında sahada pilot işleme tesisi kurulacağını açıkladı.
Tesisin maliyetinin yaklaşık üçte birinin kamu kaynaklarıyla karşılanması planlanıyor.
Şirket ayrıca gelecekteki yatırımlarda devletin ortaklık yoluyla projeye katılmasına açık olduğunu bildirdi.
Avrupa kritik minerallerde Çin'in yatırım modelini inceliyor
Danimarka İhracat ve Yatırım Fonu CEO'su Peder Lundquist, kritik mineral tedarik zincirinin yalnızca serbest piyasa koşullarıyla oluşturulamayacağını belirtti.
Amaroq'un büyük hissedarları arasında bulunan fonun yöneticisi Lundquist, devlet desteğinin bu dönüşüm açısından önem taşıdığını ifade etti.
Çin'in madencilik, işleme ve rafinaj sektörlerinde uyguladığı uzun vadeli yatırım modelinin incelenmesi gerektiğini söyledi.
Avrupa'nın kuzeyindeki hükümetler de arama faaliyetlerinden mineral ayrıştırmaya kadar uzanan projelere hibe ve araştırma finansmanı sağlamaya başladı.
Avrupa sanayisi Çin'den gelen minerallere bağımlı
Kritik hammaddelerde alternatif üretim kapasitesi oluşturma çalışmaları sürerken Avrupa'daki sanayi kuruluşları Çin'den gelen mineralleri kullanmaya devam ediyor.
İsveç merkezli Höganäs AB, enerji, havacılık ve savunma sektörleri için geliştirdiği yüzey kaplama malzemelerinde nadir toprak elementlerinden yararlanıyor.
Şirket, ihtiyaç duyduğu bu hammaddelerin bir bölümünü Çin'den tedarik ediyor.
Höganäs CEO'su Henrik Ager, Avrupa'da güvenilir bir nadir toprak tedarik zinciri oluşturulmasının tüketicilere doğrudan daha ucuz ürün sunmak anlamına gelmediğini belirtti.
Ager, asıl kazanımın savunma kapasitesinin korunması, enerji arzının sürdürülmesi, temel ürünlere erişimin güvence altına alınması ve ulaşım faaliyetlerinin devamlılığı olduğunu ifade etti.
