Avrupa’da jet yakıtı krizi: Havayolları alternatif yakıta yöneliyor

Orta Doğu’daki çatışmaların küresel enerji tedarik zincirinde yarattığı baskı, Avrupa havacılık sektörünü doğrudan etkilemeye başladı. Özellikle Hürmüz Boğazı çevresinde yaşanan sevkiyat sorunları nedeniyle Avrupa’da yaygın kullanılan Jet A-1 tipi havacılık yakıtının tedarikinde ciddi riskler oluşurken, sektör alternatif yakıt çözümlerine yöneliyor.

Köln merkezli Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA), Avrupa’da olası yakıt açığına karşı Jet A tipi yakıt kullanımına ilişkin yeni güvenlik tavsiyeleri yayımladı.

JET A YAKITI AVRUPA İÇİN ALTERNATİF OLARAK MASADA

EASA tarafından yayımlanan teknik bilgi notunda, Orta Doğu ve Basra Körfezi kaynaklı gelişmelerin Avrupa’daki havacılık yakıtı akışını zorlaştırdığına dikkat çekildi. Kurum, sektör temsilcilerinin oluşabilecek arz açığını kapatabilmek için farklı bölgelerden sağlanan Jet A tipi yakıtın kullanımını değerlendirdiğini belirtti.

Açıklamada, Jet A yakıtının uzun yıllardır Kuzey Amerika’daki hava yolu operasyonlarında aktif şekilde kullanıldığı, Avrupa’ya yapılan uluslararası uçuşlarda da tercih edildiği ifade edildi. Ancak Avrupa’da geleneksel sistemin Jet A-1 üzerine kurulu olması nedeniyle geçiş sürecinin dikkatle yönetilmesi gerektiği vurgulandı.

EASA uzmanları özellikle iki yakıt arasındaki teknik farklılıklara işaret etti. Jet A yakıtının, Jet A-1’e kıyasla daha yüksek donma noktasına sahip olması nedeniyle uzun menzilli ve yüksek irtifalı uçuşlarda operasyonel risklerin dikkatle analiz edilmesi gerektiği bildirildi.

EASA, hava yolu şirketleri ile havalimanlarının yakıt değişiminden kaynaklanabilecek tüm operasyonel riskleri detaylı şekilde yönetmesi gerektiğini açıkladı.

AB KOMİSYONU KRİZ KILAVUZU YAYIMLADI

Avrupa Birliği Komisyonu da havacılık sektöründe oluşabilecek krizin etkilerini azaltmak amacıyla mevcut düzenlemelerdeki esneklikleri açıklayan kapsamlı bir kılavuz yayımladı.

Hazırlanan rehberde, olası jet yakıtı kıtlığı durumunda uygulanabilecek düzenlemeler netleştirildi. Yakıt ikmal yükümlülükleri, havaalanı slot kuralları, yolcu hakları, ek ücret uygulamaları ve kamu hizmeti kapsamındaki uçuşlara ilişkin süreçler detaylandırıldı.

Komisyon, uçuş iptallerinden etkilenen yolcuların mevcut haklarının korunacağını özellikle vurguladı. Buna göre yolcular; bilet ücretinin geri ödenmesi, alternatif uçuş sağlanması ve belirli şartlarda tazminat alma hakkını sürdürecek.

Kılavuzda dikkat çeken bir başka unsur ise yakıt maliyetlerine ilişkin değerlendirme oldu. AB Komisyonu, yalnızca yükselen yakıt fiyatlarının tek başına “olağanüstü durum” sayılmayacağını bildirdi. Hava yolu şirketlerinin tazminat ödememesi için iptalin doğrudan yerel yakıt kıtlığından kaynaklandığını kanıtlaması gerekecek.

AB Komisyonu, artan yakıt fiyatlarının tek başına hava yolu şirketlerini tazminat yükümlülüğünden kurtarmayacağını duyurdu.

Ayrıca şirketlerin bilet satış aşamasında nihai fiyatı yolcuya önceden bildirmek zorunda olduğu hatırlatılarak, sonradan geriye dönük yakıt ek ücreti uygulanamayacağının altı çizildi.

HAVAYOLLARINA SLOT VE YAKIT ESNEKLİĞİ

AB’nin yayımladığı rehberde, hava yolu şirketlerinin operasyonlarını sürdürebilmesi için bazı esneklikler de gündeme geldi. Buna göre Komisyon, bazı hatların kapanmasını önlemek amacıyla yüzde 90 seviyesindeki yakıt ikmal zorunluluğuna geçici muafiyet tanıyabilecek.

Bunun yanı sıra, yakıt tedarik sorunları nedeniyle uçuş gerçekleştiremeyen şirketlerin havalimanı slot kullanım kurallarından da geçici olarak muaf tutulabileceği ifade edildi.

Sektör temsilcileri, özellikle yoğun yaz sezonunda slot esnekliğinin birçok hava yolu şirketi için kritik önem taşıdığı görüşünde birleşiyor.

IATA’DAN AVRUPA’YA JET A ÇAĞRISI

Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) da yayımladığı değerlendirmede, Orta Doğu’daki savaşın uzaması halinde küresel havacılık yakıtı piyasasında ciddi dengesizlikler oluşabileceği uyarısında bulundu.

IATA Uçuş ve Teknik Operasyonlar Direktörü Stuart Fox, mevcut sistemde ticari havacılığın ağırlıklı olarak Jet A-1 ve Jet A yakıtlarıyla yürütüldüğünü hatırlattı. Fox, Jet A-1’in küresel standart olduğunu ancak Kuzey Amerika’da uzun süredir Jet A kullanımının yaygın şekilde sürdüğünü ifade etti.

IATA’ya göre Avrupa’daki hava yolu şirketleri de gerektiğinde Kanada ve ABD’deki taşıyıcılara benzer şekilde iki yakıt türü arasında geçiş yapabilecek operasyonel altyapıyı oluşturabilir.

AVRUPA’DA JET YAKITI FİYATLARI REKOR KIRDI

Orta Doğu’daki çatışmalar nedeniyle enerji piyasalarında yaşanan sert dalgalanmalar, Avrupa’da özellikle havacılık sektörünü ağır şekilde etkiledi. Bölgedeki sevkiyat riskleri sonrası petrol ve doğal gaz fiyatları yükselirken, jet yakıtı maliyetleri geçen yılın aynı dönemine göre iki katın üzerine çıktı.

Avrupa’daki rafineriler normal şartlarda kıtanın jet yakıtı ihtiyacının yaklaşık yüzde 70’ini karşılıyor. Ancak kalan bölüm büyük ölçüde Körfez ülkeleri ve Orta Doğu’dan sağlanıyor.

Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol da geçtiğimiz haftalarda yaptığı değerlendirmede Avrupa’nın kısa süre içinde jet yakıtı kıtlığı riskiyle karşı karşıya kalabileceğini açıklamıştı.

HAVAYOLLARI PEŞ PEŞE UÇUŞ İPTALLERİNE GİDİYOR

Artan maliyet baskısı nedeniyle Avrupa’daki hava yolu şirketleri operasyonlarını küçültmeye başladı. Hollanda merkezli KLM, yükselen yakıt maliyetleri nedeniyle bu ay Avrupa içindeki 160 uçuşunu iptal edeceğini duyurdu.

Almanya merkezli Lufthansa ise maliyet baskıları nedeniyle iştiraklerinden CityLine’ın faaliyetlerini sonlandırma kararı aldı. Şirket ayrıca ekim ayına kadar planlanan yaklaşık 20 bin kısa mesafeli uçuşu iptal edeceğini açıkladı.

Düşük maliyetli taşıyıcılar Ryanair ve easyJet ile turizm devi TUI Group da zayıflayan talep ve artan operasyon giderleri nedeniyle yıl sonu beklentilerini aşağı yönlü revize etti.

Uzmanlar, Orta Doğu’daki gerilimin devam etmesi halinde Avrupa havacılık sektöründe hem bilet fiyatlarının yükselmesinin hem de yeni uçuş iptallerinin kaçınılmaz olabileceğini değerlendiriyor.