Berat Albayrak döneminde gündeme gelmişti: Hal yasasında sona gelindi! Fırsatçılara dur denecek!
Gıda fiyatlarındaki kontrolsüz artışa dur demek için uzun süredir üzerinde çalışılan Hal Yasası’nda sona yaklaşıldı. Bu düzenleme, hem üreticiyi hem de tüketiciyi koruyarak, piyasalardaki dengesizliğe son vermeyi hedefliyor. Üretimden tüketim aşamasına kadar olan süreçte yaşanan fiyat artışlarının önüne geçilerek, vatandaşın daha uygun fiyatlarla ürünlere ulaşması sağlanacak. Hal Yasası, ilk olarak Berat Albayrak’ın Hazine ve Maliye Bakanlığı döneminde açıklanan “Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı” çerçevesinde gündeme gelmişti.
Gıda fiyatlarındaki artışı durdurmak ve enflasyonu düşürmek için hükümet tüm imkanlarını seferber etti. Tarım ve Ticaret Bakanlıkları, bu alanda köklü değişiklikler getirecek düzenlemeler üzerinde çalışıyor. “Üretim Planlaması” ve “Hal Yasası” ile hem üretici korunacak hem de tüketiciye uygun fiyatlarla ürün ulaştırılacak.
FIRSATÇILARA AĞIR CEZALAR GELİYOR
Yeni düzenlemeyle birlikte, piyasada fiyatları manipüle eden fırsatçılara milyonluk cezalar kesilecek. Tekelleşmenin önüne geçmek için doğrudan üreticiden alınan ürünlere sınırlamalar getirilecek. Bunun yanı sıra, tüccarlar artık teminat ve belge zorunluluğuna tabi tutulacak. Bu adımlar, piyasanın daha şeffaf ve adil bir yapıya kavuşmasını hedefliyor.
ÜRETİCİYE DESTEK: VERGİ MUAFİYETLERİ
Hal Yasası’nın bir diğer önemli ayağı ise üreticilere sağlanacak destekler. Vergi muafiyetleri ve teşviklerle üretimin artırılması, maliyetlerin düşürülmesi planlanıyor. Bu sayede hem üreticinin gelir düzeyi iyileşecek hem de tüketicinin sofrasına daha uygun fiyatlarla ürün ulaşacak.
SEKTÖR TEMSİLCİLERİ UMUTLU
Sektör temsilcileri, yeni Hal Yasası’nın gıda enflasyonunu yüzde 20 oranında düşürebileceğini ifade ediyor. Ancak bunun için üretim planlamasının doğru yapılması ve denetim mekanizmalarının kusursuz işlemesi gerektiği vurgulanıyor. “Bu yasa, üreticiyi koruyan, fiyat istikrarını sağlayan ve tüketiciyi gözeten bir reform olacak. Eğer süreç iyi yönetilirse, gıda fiyatlarındaki artış tarihe karışabilir” deniliyor.
BERAT ALBAYRAK DÖNEMİNDE GÜNDEME GELMİŞTİ
Berat Albayrak, Hazine ve Maliye Bakanlığı döneminde, Türkiye ekonomisinin en büyük sorunlarından biri olan enflasyonla mücadele için radikal adımlar atmış bu adımların en dikkat çekeni, Enflasyonla Topyekun Mücadele Programı kapsamında gündeme getirilen Hal Yasası olmuştu.
Albayrak o dönemde, “Sebze ve meyve fiyatlarına doğrudan etki eden, suni süreçleri azaltacak hal yasasının önümüzdeki çok yakın süreçte TBMM gündemine geleceğini biliyoruz. İnşallah komisyonculuk tarihe karışacak. Satışta rekabet üst düzeye çıkacak, ve yeni haller, yeni satış alanları, üretici ve üretici örgütlerinin satış imkanlarının artırılması sağlanacak. Soğuk hava depolarıyla lojistikteki kayıpların da önüne geçilecek. Türkiye´de bu ekosistemin kurulması sadece enflasyon açısından değil, aynı zamanda gıda ürünlerine çok daha makul fiyatlarla erişilmesi açısından da önemli.” ifadelerini kullanmıştı.
MODERN TİCARETİN KAPILARI ARALANIYOR
SEBZE VE MEYVE TİCARETİ İÇİN DEVRİM NİTELİĞİNDE ADIMLAR
Ticaret Bakanlığı, tarım sektöründe köklü değişikliklere hazırlanıyor. Sabah Gazetesi’nden Betül Alakent’in haberine göre, sebze ve meyve ticaretine yönelik hazırlanan yeni taslak yasa, sektördeki mevcut sorunları çözmeyi ve üreticiyi güçlendirmeyi hedefliyor. Belediyelerin yetkisi altında olan toptancı hallerinin kurulmasına dair izinler, artık Ticaret Bakanlığı tarafından verilecek. Bu adımla, plansız ve altyapısı yetersiz hal yapılarının yerini modern ticaret merkezleri alacak.
ÜRETİCİYE DESTEK, ARACIYA SON!
Taslak yasa, küçük üreticilerin desteklenmesi adına önemli düzenlemeler içeriyor. Üretici birlikleri ve kooperatiflerine bedelsiz hal alanı tahsis edilecek. Ayrıca, bu alanlarda faaliyet gösteren üretici örgütleri için yüzde 75 kira indirimi uygulanacak ve gelir vergisinden muafiyet sağlanacak. Bu düzenlemelerle, üreticilerin doğrudan satış yapabilmeleri kolaylaştırılacak ve aracıların sektördeki etkisi azaltılacak.
PİYASADA MANİPÜLASYONA VE STOKÇULUĞA GEÇİT YOK!
YENİ DÜZENLEME İLE CEZALAR KATLANIYOR
Piyasada darlık yaratan, fiyatları manipüle eden ve ürün stoklayanlara karşı hükümet harekete geçti. Yapılan yeni düzenlemelerle bu tür faaliyetlere karışanlara ağır yaptırımlar uygulanacak. Serbest rekabeti engellemek amacıyla ürün stoklayan veya piyasada darlık oluşturarak fiyatların yükselmesine neden olanlara verilen idari para cezası 177 bin 340 TL’den tam 1 milyon TL’ye yükseltiliyor. Ayrıca, bozulan ürünleri usulsüz şekilde imha edenlere 200 bin TL ceza kesilecek ve bu kişiler 3 yıl boyunca üretim desteklerinden yararlanamayacak.
STANDARTLARA UYMAYANLARA AĞIR YAPTIRIMLAR
Ürünlerin ambalajlama ve taşıma standartlarına uymayanlara da göz açtırılmayacak. Bu kapsamda, standart dışı işlemler için 36 bin TL ceza uygulanacak. Böylece taşıma sırasında ürün kayıplarının önüne geçilmesi ve israfın önlenmesi hedefleniyor. Ayrıca depolanabilir ürünlerin nakliye ve muhafaza süreçlerinin desteklenmesi için Tarım ve Orman Bakanlığı’na özel yetkiler tanınacak. Bunun yanında, üreticiden alım yükümlülüğünü ihlal eden perakendecilere yıllık 50 milyon TL’ye kadar ceza kesilerek üreticilerin hakları korunacak.
TÜCCARLARIN ÜRÜN DEVRİ YASAKLANIYOR
Fiyat artışının önemli sebeplerinden biri olarak görülen tüccarlar arası ürün devri artık yasaklanıyor. Hal Kayıt Sistemi’ne bildirim zorunluluğu genişletilerek satışa sunulmamış ve depolanan ürünlerin tamamı sisteme kaydedilecek. Aynı zamanda komisyoncuların ve tüccarların aynı hal içinde birbirine ürün devretmesi engellenecek.
ÖDEMELER BANKA ÜZERİNDEN YAPILACAK
Komisyoncular, satış bedellerini en geç 30 gün içinde ve yalnızca banka aracılığıyla ödeyebilecek.
BELGESİZ TİCARET TARİHE KARIŞIYOR
Taslakta yer alan bir diğer önemli madde ise teminat sistemi. Mal bedellerinin ödenmemesi, ürün bozulması gibi durumlar için kullanılan teminat sistemine artık hal dışındaki tüccarlar da dahil edilecek. Bu tüccarlar Tarım İl Müdürlüğü’ne kayıtlı olacak ve belgesiz iş yapması yasaklanacak. Bu kayıt esnasında ise il müdürlüklerine bir teminat yatırılacak. Eğer üreticiden aldığı malın ücretini ödemezse bu ücret Tarım İl Müdürlükleri’ne yatırdığı teminat ile üreticiye ödenecek. Sistem sayesinde hem üretici hem de alacaklılar daha fazla korunacak..
SATTIĞI ÜRÜNLERİN EN FAZLA YÜZDE 20’SİNİ DOĞRUDAN ÜRETİCİDEN ALMA ZORUNLULUĞU
Bazı ürünlerde tüccar ya da perakendeci toptan alım yapıyor, bu ürünün dağılımının önlüyor böylece piyasada fiyatı belirleyen tekel olabiliyordu. Yeni yasa kapsamında bunun da önüne geçilecek. Bakanlık, hazırladığı taslak yasayla bazı perakendecilerin sattığı ürünlerin en fazla yüzde 20’sini doğrudan üreticiden alma zorunluluğu getirecek.
FİYAT POLİTİKASINDA DENGE SAĞLAYACAK
Türkiye Perakendeciler Federasyonu (TPF) Başkanı Ömer Düzgün, yeni hal yasasının özenle çalışıldığını belirterek, “Yasada çok doğru ve mantıklı adımlar yer alıyor. Eğer üretim planlaması doğru yapılır ve bu yasa hayata geçerse gıda enflasyonunu da yüzde 15-20 aşağıya çeker” dedi.
Yasa kapsamında perakendecilere en fazla yüzde 20 ürün alma maddesine dikkat çeken Düzgün, “Binlerce şubesi olan büyük zincir marketler var. Onlar alım güçleriyle bir ürünün tamamını üreticiden alıp fiyatta belirleyici olabiliyorlar. Ancak yeni düzenleme kapsamında yüzde 20 sınırlama getirilmiş. Yani üretici kalan yüzde 80 ürününü farklı noktalara satacak. Bu da fiyat rekabetini doğuracak, daha dengeli bir fiyat politikası oluşmasını sağlayacak” değerlendirmesinde bulundu.
ÜRÜNDE ŞEFFAFLIK VE İZLENEBİLİRLİK OLMALI
Türkiye Halciler Federasyonu Başkanı Yüksel Tavşan, yeni hal yasasının fırsatçılığı önleyeceğini belirterek, “Üretici birliği ve kooperatiflere hallerde kira indirimiyle yer tahsisi yapılacak. Bu gerçek üreticiye sağlanırsa çok güzel ancak burada dikkat edilmesi gereken en önemli husus bu işin ticaretini yapanlar da üretici birlikleri kurmaya başladı. Aslında üretici değil tüccar. Bu konuda bakanlığın sıkı denetim yapması gerekiyor” dedi. Yasa taslağı ile ilgili bakanlıkla bir araya geleceklerini aktaran Tavşan, şöyle devam etti: “Bizim en önem verdiğimiz husus şeffaflık ve izlenebilirlik. Örneğin bir tüccar üreticiden 60 TL’ye 10 ton muz alıyor. Ancak KDV’den kaçmak için 3 ton mal aldığını beyan ediyor. Fiyatı da farklı bildirebiliyor. Şu anda sistem beyan esasıyla yürüyor. Hal böyle olunca ürün tam anlamıyla takip edilemiyor. İyi takip olmasa iyi planlama da yapılamaz. O nedenle burada denetim mekanizmasının tam işlemesi gerekiyor. Bu gibi sorunlar ve eksiklikleri de bakanlıkla görüşmemizde aktaracağız.”
ÜRETİM PLANLAMASI DEVREYE ALINDI
GIDA fiyatlarının ateşini düşürmek için Tarım Bakanlığı da üretim planlamasını devreye aldı. Meyve-sebze üretiminin artması ve bunun daha ucuza maliyetle dağıtımı için Türkiye’nin birçok bölgesinde Sera Organize Tarım Bölgeleri’ni kurmaya başlayan Tarım Bakanlığı, bunların lojistik merkezler ile entegrasyonunu sağlamak için çalışmalarını hızlandırdı. Öte yandan 2025- 2027 üretim yıllarını kapsayan Bitkisel Üretim Planlaması 1 Eylül 2024 tarihinde uygulamaya alındı. Bitkisel üretimde planlamaya 13 stratejik ürün ile 1 yem bitkisi dahil edildi. Hububat grubundan buğday, arpa, dane mısır, baklagil grubundan mercimek, nohut, kuru fasulye, yağlı tohumlardan aspir, kanola, pamuk, soya, yağlık ayçiçeği ve patates ile kuru soğan planlama dahiline alındı. Destekleme modeli, planlı üretime uygun hale getirilerek ilk defa 3 yıllık olarak açıklandı.
