Türkiye’de her 5 işçiden biri artık yarı zamanlı çalışıyor
Türkiye’de çalışma hayatına ilişkin yayımlanan yeni rapor, esnek ve güvencesiz istihdamın ulaştığı boyutu gözler önüne serdi. Türkiye Genel Hizmetler İşçileri Sendikası (DİSK/Genel-İş) Araştırma Dairesi tarafından hazırlanan değerlendirmeye göre, ülkede kısmi süreli çalışanların sayısı resmi açıklamaların da üzerine çıktı.
TÜİK verilerine göre 2025 yılında 4 milyon 502 bin kişi kısmi süreli istihdamda yer aldı. Ancak haftalık çalışma saatleri esas alınarak yapılan alternatif hesaplamada bu rakamın 6 milyon 776 bine ulaştığı belirtildi. Buna göre Türkiye’de çalışan her 5 kişiden 1’i yarı zamanlı işlerde görev yapıyor.
KISMİ ÇALIŞMA SON 4 YILDA HIZLA ARTTI
Rapora göre 2021 yılında 4 milyon 878 bin olan kısmi süreli çalışan sayısı, 2025 itibarıyla 6 milyon 776 bine yükseldi. Böylece son dört yılda yaklaşık 1,9 milyonluk artış kaydedildi. Oransal olarak ise kısmi istihdam payı yüzde 16,9 seviyesinden yüzde 20,8’e çıktı.
Yıllara göre tablo şu şekilde oluştu:
2021: 4 milyon 878 bin – yüzde 16,9
2022: 4 milyon 945 bin – yüzde 16,1
2023: 5 milyon 72 bin – yüzde 16,0
2024: 6 milyon 43 bin – yüzde 18,5
2025: 6 milyon 776 bin – yüzde 20,8
KAYIT DIŞILIKTA ÇARPICI SIÇRAMA
Kısmi süreli çalışmanın en dikkat çekici yönlerinden biri kayıt dışılık oranı oldu. Tam zamanlı çalışanlarda kayıt dışılık yüzde 19,5 seviyesinde bulunurken, yarı zamanlı çalışanlarda bu oran yüzde 63,9’a kadar çıktı. Yani kısmi süreli çalışan her 3 kişiden yaklaşık 2’si sosyal güvenceden yoksun şekilde çalıştırılıyor.
Bu durum, emeklilik primlerinden sağlık güvencesine kadar birçok hakkın kaybına yol açıyor.
KADINLAR DAHA FAZLA ETKİLENİYOR
Raporda kadın çalışanların güvencesiz çalışma biçimlerinde daha yoğun yer aldığı vurgulandı. Erkek çalışanlarda kısmi süreli çalışma oranı yüzde 17 seviyesinde kalırken, kadınlarda bu oran yüzde 28,4’e yükseldi. Başka bir ifadeyle her 3 kadından yaklaşık 1’i yarı zamanlı istihdamda bulunuyor.
Uzmanlara göre bakım yükümlülükleri, çocuk bakımı ve yetersiz sosyal destek mekanizmaları kadınları daha kırılgan çalışma biçimlerine itiyor.
ASGARİ ÜCRETİN ALTINDA GELİR UYARISI
Raporda milyonlarca kısmi süreli çalışanın, çalışma saatleri nedeniyle asgari ücretin altında gelir elde ettiği ve birçok hanenin geçim sıkıntısıyla karşı karşıya kaldığı belirtildi. Özellikle perakende, hizmet, turizm ve günlük işlerde çalışanların düşük ücret baskısı altında olduğu ifade edildi.
FAZLA MESAİ AZALSA 3,3 MİLYON YENİ İŞ MÜMKÜN
Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise uzun çalışma saatleri oldu. Türkiye’de 11 milyon 928 bin kişinin haftalık yasal sınır olan 45 saatin üzerinde çalıştığı kaydedildi. Fazla mesailerin azaltılması ve çalışma sürelerinin dengelenmesi halinde yaklaşık 3 milyon 306 bin kişilik ek istihdam yaratılabileceği hesaplandı.
SENDİKADAN 40 SAAT ÇAĞRISI
DİSK/Genel-İş, kısmi süreli çalışmanın olağan hale getirilmemesi gerektiğini belirterek tam zamanlı, güvenceli ve sürekli istihdam modeline dönülmesi çağrısı yaptı. Ayrıca haftalık yasal çalışma süresinin 40 saate indirilmesi, kayıt dışılıkla mücadele edilmesi ve çalışanların sendikal haklarının güçlendirilmesi talep edildi.
ÇALIŞMA HAYATINDA YENİ RİSK DÖNEMİ
Uzmanlara göre esnek çalışma modelleri doğru kurallarla uygulanmadığında düşük ücret, sosyal güvencesizlik ve örgütsüzleşme riskini artırıyor. Türkiye’de son veriler, çalışma piyasasında kalıcı dönüşüm yaşandığını ve yeni düzenlemelere ihtiyaç duyulduğunu ortaya koyuyor.
