Soframızda sessiz tehdit: Masum görünüyor ama çok tehlikeli

07 Haziran 2025, 15:14

Tarım ürünlerinde yaygın olarak kullanılan pestisitler, yalnızca zararlıları değil, insan sağlığını da hedef alıyor. Her yıl Çevre Çalışma Grubu (EWG) tarafından yayımlanan “Kirli On İkiler” listesi, bu riskleri bir kez daha gözler önüne serdi. Halk sağlığı uzmanı Dr. Sümeyye Nur Budak, 2024 yılı itibarıyla pestisit kalıntısı açısından en riskli ürünleri kamuoyuyla paylaştı.

LİSTEDE EN ÇOK TÜKETİLEN MEYVE-SEBZELER VAR

2024’te en fazla pestisit kalıntısı taşıyan 12 tarım ürünü şöyle:

Çilek, ıspanak, lahana, üzüm, şeftali, armut, nektari, elma, acı biber, kiraz, yaban mersini ve yeşil fasulye.
Dr. Budak’a göre bu ürünler sıklıkla tüketilmelerine rağmen sağlığa en büyük tehdidi oluşturuyor.

BAKANLIKTAN ALGILARA TEPKİ

Kamuoyunda artan endişelere karşı Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ise farklı bir bakış sundu. “Sanki yediğimiz her gıdada aşırı miktarda pestisit varmış gibi bir algı oluşturulmasını iyi niyetli bulmuyoruz,” açıklamasında bulunan Yumaklı, denetimlerin sürdüğünü belirtti.

ZEHİRLENME VE KANSER RİSKİ KAPIDA
Dr. Budak, pestisitlerin kısa vadede akut zehirlenmelere neden olabileceğini, uzun vadede ise ciddi sağlık sorunlarını tetikleyebileceğini vurguladı:

  • Hormon sistemini bozarak üreme sorunlarına neden olabilir.
  • Çocuklarda sinir sistemi gelişimini olumsuz etkileyebilir.
  • Astım ve kronik solunum hastalıklarına yol açabilir.
  • Lenfoma, lösemi, meme, prostat ve mesane kanseri riskini artırabilir.
  • DNA hasarı ve kalıtsal hastalık riskini yükseltebilir.

RAPOR: TÜRKİYE’DEKİ ÜRÜNLERDE DE DURUM KRİTİK

Greenpeace Türkiye’nin Nisan 2025’te yayımladığı “Pestisitler ve Çocuklar” raporu, tabloyu daha da netleştiriyor. Türkiye’de incelenen 155 meyve-sebze örneğinin yüzde 61’inde birden fazla pestisit kalıntısı bulundu.

  • Ürünlerin yüzde 33’ü yasal sınırların üzerinde kalıntı içeriyor.
  • 50 üründe ise ruhsatsız pestisit kullanımı tespit edildi.
  • Şanlıurfa’da 2023’te yapılan başka bir çalışmada da örneklerin yüzde 34’ü mevzuatın belirlediği üst sınırı aştı.

KALINTILARI AZALTMAK MÜMKÜN MÜ?

Dr. Budak’a göre alınabilecek bazı önlemler şunlar:

  • Sebze ve meyveleri akan suyun altında dikkatlice yıkamak,
  • Kabuklarını soymak,
  • Yapraklı sebzelerin dış yapraklarını ayıklamak,
  • Tuzlu veya sirkeli suda bekletip durulamak.
    Ancak uzmanlar, hiçbir yöntemin kalıntıları tamamen ortadan kaldırmadığını vurguluyor.